Bevolking

Van de 17,9 miljoen inwoners die Nederland op 1 januari 2024 telde, waren 2,9 miljoen in het buitenland geboren (migranten). Van de in Nederland geboren mensen hadden 2,1 miljoen ten minste één in het buitenland geboren ouder (de tweede generatie). Samen vormen deze groepen 28 procent van de bevolking. De afgelopen vijf jaar groeide de bevolking vrijwel uitsluitend door immigratie. Dit hoofdstuk beschrijft onder andere bevolkingsgroei, leeftijdsopbouw en de motieven van immigranten die naar Nederland komen. Ook de huishoudenssamenstelling, partnerkeuze en het gemiddelde kindertal komen aan bod.

1.1Bevolkingsontwikkeling

De afgelopen vijf jaar groeide de Nederlandse bevolking vooral door immigratie. Tussen 1 januari 2019 en 1 januari 2024 nam het aantal inwoners met 661 duizend toe. Van deze groei was 97 procent het gevolg van internationale migratie: het aantal immigranten was met bijna 1,5 miljoen hoger dan het aantal emigranten (836 duizend). Na een daling in 2020 vanwege de coronapandemie en een piek in 2022 vanwege de Oekraïense vluchtelingen, kwam het migratie­saldo in 2023 uit boven het niveau van 2019. Het was lager dan in 2022 vanwege het teruglopen van het aantal Oekraïense vluchtelingen.

De overige bevolkingsgroei komt voort uit natuurlijke aanwas: geboorte minus sterfte. Deze natuurlijke aanwas was in 2020 laag, vanwege een hoog aantal sterfgevallen door corona. In 2022 was de natuurlijke aanwas voor het eerst negatief, en in 2023 daalde deze verder naar –‍5 duizend door hogere sterfte en minder geboorten.

Toon tabel1.1.1 Bevolkingsontwikkeling (x 1 000)Verberg tabel1.1.1 Bevolkingsontwikkeling (x 1 000)

1.1.1 Bevolkingsontwikkeling (x 1 000)

Jaar	Natuurlijke aanwas	Migratiesaldo
1995	54,838	13,904
1996	51,96	16,804
1997	56,66	27,887
1998	61,926	43,118
1999	59,958	40,372
2000	66,092	53,873
2001	62,226	50,838
2002	59,728	24,332
2003	58,361	-0,317
2004	57,454	-16,216
2005	51,508	-27,428
2006	49,685	-31,32
2007	48,314	-5,757
2008	49,498	25,737
2009	50,68	34,481
2010	48,339	33,081
2011	44,319	29,768
2012	35,146	13,883
2013	30,096	19,103
2014	35,958	35,087
2015	23,376	55,106
2016	23,523	79,194
2017	19,622	80,665
2018	15,162	86,371
2019	17,795	108,035
2020	0,003	68,359
2021	8,469	107,198
2022	-2,608	223,798
2023	-5,034	137,366

Meeste groei bij nieuwe EU-landen, daling in 2023

Van de in dit hoofdstuk besproken groepen immigranten namen de groepen uit nieuwe EU-landennoot1 het meest toe in de afgelopen vijf jaar. Tussen 1 januari 2019 en 1 januari 2024 kwamen er per saldo 116 duizend migranten uit nieuwe EU-landen naar Nederland. Toetreding tot de EU had een duidelijk opwaarts effect op de immigratie uit deze landen: het migratiesaldo steeg sindsdien bijna elk jaar. In 2023 was er voor het eerst een daling, met bijna 8 duizend personen.

Vooral het migratiesaldo van Polen is sterk teruggelopen, van 10 duizend in 2022 naar bijna 7 duizend in 2023. Dat is het laagste aantal sinds 2007. Ook het migratiesaldo van in Bulgarije –‍31 procent) en Roemenië (–‍37 procent) geboren migranten is sterk teruggelopen. Hongarije is het enige land van de nieuwe EU-landen waarbij het migratiesaldo wel is toegenomen (15 procent).

Toon tabel1.1.2 Migratiesaldo naar geboorteland, nieuwe EU-landenVerberg tabel1.1.2 Migratiesaldo naar geboorteland, nieuwe EU-landen

1.1.2 Migratiesaldo naar geboorteland, nieuwe EU-landen

Jaar	Polen	Bulgarije	Roemenië	Overige nieuwe EU-landen
1995	810	48	148	202
1996	890	84	133	350
1997	824	168	286	351
1998	957	156	351	445
1999	506	167	281	193
2000	1143	212	489	434
2001	1427	261	556	520
2002	1501	357	429	386
2003	1214	345	480	265
2004	3930	274	339	669
2005	5073	234	216	592
2006	5330	216	394	319
2007	6791	4056	1767	905
2008	9023	3640	1401	1663
2009	6974	1994	927	2118
2010	8702	1676	1254	2925
2011	11782	2492	925	2837
2012	8467	698	573	2508
2013	9870	131	702	1674
2014	12107	1868	2010	1840
2015	9646	1830	1667	1955
2016	9016	1844	2196	2093
2017	9348	2762	3517	3026
2018	9938	3534	4358	3734
2019	10352	4885	4800	4391
2020	9200	4175	3449	2299
2021	9760	4874	4870	5670
2022	10025	5527	6043	6177
2023	6920	3833	3808	5246

Naast de toename van het aantal migranten uit nieuwe EU-landen is ook het aantal in Oekraïne geboren migranten toegenomen. Dat heeft alles te maken met de oorlog in Oekraïne. Met name in 2022 kwamen er per saldo veel Oekraïners door migratie naar Nederland bij (+83 duizend). In 2023 nam het aantal Oekraïners dat per saldo naar Nederland kwam weer flink af, naar 17 duizend.

Migratiesaldo uit vluchtelingenlanden toegenomen

Het migratiesaldo van de zes vluchtelingengroepennoot2 was in de afgelopen vijf jaar lager dan dat van de groepen uit nieuwe EU-landen. Door migratie nam het aantal mensen dat geboren is in Afghanistan, Eritrea, Irak, Iran, Somalië of Syrië tussen 2019 en 2024 met 90 duizend toe. De piek in deze asielmigratie lag in 2016, met name door de aanhoudende burgeroorlog in Syrië, toen bijna 28 duizend Syrische migranten zich in Nederland vestigden. Dat aantal is inmiddels sterk verminderd, maar de laatste jaren is het saldo weer opgelopen. In 2023 kwamen 18 duizend mensen die in Syrië zijn geboren naar Nederland. Ook het migratiesaldo van de andere vluchtelingengroepen stijgt. Vooral Somalië springt hierbij in het oog: nadat er zeven jaar op rij meer emigranten dan immigranten waren, is het migratiesaldo in 2022 en 2023 weer positief.

Toon tabel1.1.3 Migratiesaldo naar geboorteland, vluchtelingengroepenVerberg tabel1.1.3 Migratiesaldo naar geboorteland, vluchtelingengroepen

1.1.3 Migratiesaldo naar geboorteland, vluchtelingengroepen

Jaar	Afghanistan	Irak	Iran	Somalië	Eritrea	Syrië
1995	1445	2842	2310	2461	8	236
1996	2740	4428	2375	2837	23	213
1997	3608	5873	1224	873	53	222
1998	3827	6999	797	540	42	231
1999	5302	2626	805	382	37	549
2000	4396	3812	1415	352	76	849
2001	4206	2209	1782	-719	83	1007
2002	2435	-179	856	-1586	70	497
2003	1184	138	39	-2225	42	170
2004	210	-22	-105	-2307	52	49
2005	-376	-604	-222	-1431	32	-38
2006	-608	-507	-37	-766	44	-27
2007	-407	946	440	517	97	80
2008	-200	3135	526	1778	91	153
2009	389	2282	692	4476	189	84
2010	816	116	798	3435	220	186
2011	805	-156	1119	1504	248	164
2012	300	-126	803	6	173	422
2013	314	-3	827	1936	406	1839
2014	35	313	486	820	2042	8461
2015	39	309	557	-426	3266	20623
2016	1740	2339	1934	-669	3125	27506
2017	390	913	1124	-398	2965	16083
2018	566	960	1445	-376	2571	5010
2019	444	767	2935	-187	2382	5244
2020	596	674	1339	-43	1678	5616
2021	2214	687	1852	-17	1278	11120
2022	3278	952	2850	576	1030	16276
2023	1244	1242	3184	1451	1429	17983

Hoger migratiesaldo grootste herkomstgroepen, vooral uit Turkije

Het migratiesaldo van de vijf grootste herkomstgroepen is vanaf 2016 geleidelijk opgelopen. Vooral het aantal Turkse migranten nam toe. Na een daling in coronajaar 2020, die onder Turkse migranten groter was dan onder de andere hier genoemde landen, nam het migratiesaldo in 2021 en 2022 weer toe. In 2023 was het saldo met 11 duizend weer iets afgenomen.

Toon tabel1.1.4 Migratiesaldo naar geboorteland, vijf grootste herkomstgroepenVerberg tabel1.1.4 Migratiesaldo naar geboorteland, vijf grootste herkomstgroepen

1.1.4 Migratiesaldo naar geboorteland, vijf grootste herkomstgroepen

Jaar	Turkije	Marokko	Suriname	Nederlandse Cariben	Indonesië
1995	1704	976	573	-612	70
1996	2020	2038	1252	557	137
1997	3654	3183	1327	1846	346
1998	3250	4069	2819	5205	929
1999	2957	3238	1575	6167	879
2000	4235	3377	2328	7724	1079
2001	4707	4132	2423	5401	1228
2002	4580	3796	1745	2220	836
2003	4555	3327	1628	-320	536
2004	1749	2050	1099	-1747	336
2005	521	375	-51	-2216	48
2006	-146	-307	-652	-1272	-17
2007	-24	-525	79	22	173
2008	1320	52	607	931	241
2009	1577	892	929	1458	143
2010	1361	830	507	1444	330
2011	744	1129	424	1057	382
2012	-141	465	-253	167	156
2013	-638	814	-332	-11	357
2014	-1601	768	-458	491	358
2015	-773	561	-180	646	400
2016	713	958	452	1009	664
2017	2224	1267	1057	2026	385
2018	3258	2183	1594	2461	549
2019	4920	2578	1920	3177	665
2020	3417	1809	1608	3285	158
2021	6446	2257	1584	3710	1084
2022	12040	3095	1847	3529	1341
2023	11069	2165	2742	2744	1116

1.2Redenen voor migratie

4 op 10 migranten uit nieuwe EU-landen komen om te werken

Voor immigranten uit de nieuwe EU-landen is arbeid een steeds belangrijker motief geworden om naar Nederland te komen. Nauwkeuriger geformuleerd: uit het gedrag van deze immigranten ná binnenkomst in Nederland blijkt dat de belangrijkste reden om naar Nederland te komen steeds vaker het verrichten van arbeid is. Tegelijkertijd neemt het belang van gezinsmigratie af. Het aandeel arbeidsmigratie liep in 2020 iets terug, mogelijk als gevolg van de coronapandemie. In 2021 en 2022 steeg het weer, tot bijna 40 procent van de nieuwe EU-migratie. Sinds 2019 bestaat een kwart van de immigratie uit nieuwe EU-landen uit gezinsmigratie.

Sinds 2004 zijn de motieven van de migranten uit nieuwe EU-landen verschoven van voornamelijk gezinsmigratie in de periode 2004–2013, naar arbeidsmigratie in de periode daarna. Dit heeft voor een groot deel te maken met de toetreding tot de EU in mei 2004 (vrij verkeer van personen en diensten), en de afschaffing van de verplichte tewerkstellings­vergunning voor mensen uit Polen in mei 2007 en voor mensen uit Bulgarije en Roemenië in januari 2014.

	Totaal	Arbeid	Gezin			Studie	Overig/onbekend
			meegekomen met arbeidsmigrant	meegekomen met studiemigrant	overig
	x 1 000	%
Periode
Nieuwe EU
2004–2008	69,8	27,3	7,7	0,4	27,3	8,8	28,6
2009–2013	155,9	29,5	8,1	0,5	24,2	11,0	26,7
2014–2018	223,7	40,1	8,7	0,5	19,7	8,9	22,0
2019–2022	224,9	38,4	7,9	0,6	18,3	12,5	22,4

Van de nieuwe EU-landen is het aandeel arbeid onder migranten met een Roemeense nationaliteit het grootst, met 43 procent in 2021 en 2022. Migranten uit Bulgarije komen juist iets minder dan gemiddeld voor arbeid naar Nederland. Voor hen is studie in verhouding een steeds belangrijker motief geworden: 17 procent van de immigratie uit Bulgarije bestond in 2021 en 2022 uit studenten, onder de nieuwe EU-landen als geheel was dit 13 procent. Voor migranten uit Polen speelt studie daarentegen nauwelijks een rol (7 procent), en is gezins­migratie een belangrijk motief om naar Nederland te komen.

Gezinsmigranten voegen zich vaak bij arbeidsmigrant

Van de ruim 17 duizend gezinsmigranten die in 2022 uit een van de nieuwe EU-landen naar Nederland kwamen, voegden 5 duizend (29 procent) zich bij een arbeidsmigrant. Een veel kleiner deel ging bij een studiemigrant wonen (3 procent). De categorie ‘Gezin: overig’ besloeg 68 procent van de gezinsmigranten. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om gezins­migranten die gaan wonen bij iemand die in Nederland is geboren of iemand met een ander afgeleid migratiedoel dan arbeid of studie.

Toon tabel1.2.2 Immigratie naar afgeleid migratiedoel en nationaliteit, 2022Verberg tabel1.2.2 Immigratie naar afgeleid migratiedoel en nationaliteit, 2022

1.2.2 Immigratie naar afgeleid migratiedoel en nationaliteit, 2022

Afgeleid migratiedoel	Arbeid	Gezin: meegekomen met arbeidsmigrant	Gezin: meegekomen met studiemigrant	Gezin: overig	Studie	Overig en onbekend
Pools	10770	2090	115	5430	1500	6410
Bulgaars	4265	910	80	2160	1850	3265
Roemeens	6370	985	130	2250	1780	3280
Overige nieuwe EU-nationaliteiten	4530	980	205	1970	2750	3380

Veel vluchtelingen uit Oekraïne

Sinds de Russische invasie eind februari 2022 zijn veel Oekraïners hun land ontvlucht. Zij kunnen in Nederland bescherming krijgen onder de Richtlijn Tijdelijke Bescherming van de Europese Unie. Zij hoeven geen reguliere asielaanvraag in te dienen maar kunnen zich inschrijven bij een gemeente. De richtlijn biedt ook andere rechten, bijvoorbeeld het recht om meteen te werken in Nederland zonder een tewerkstellingsvergunning. De cijfers over migratiemotieven van Oekraïense immigranten betreffen voor het overgrote deel Oekraïense vluchtelingen die in Nederland zijn gearriveerd vanaf 24 februari 2022 (het begin van de oorlog in Oekraïne) en die een vergunning hebben gekregen op grond van de hierboven genoemde Richtlijn Tijdelijke Bescherming. Er zijn ook mensen met een andere nationaliteit dan de Oekraïense die deze vergunning hebben gekregen. Zij waren voorheen gevestigd in Oekraïne (zogenoemde derdelanders).

In het eerste jaar van de oorlog kwamen 108 duizend vluchtelingen uit Oekraïne naar Nederland, voor een groot deel vrouwen. 102 duizend van hen hadden de Oekraïense nationaliteit. In 2023 was het aantal vluchtelingen uit Oekraïne gedaald naar 37 duizend.

Na asielmigratie volgt vaak gezinsmigratie

Immigratie uit de zes onderzochte vluchtelingenlanden bestaat logischerwijs voor het grootste deel uit asielmigratie, maar er vindt een verschuiving plaats richting andere motieven. Zo kwam iets meer dan de helft van de Iraanse immigranten in 2023 vanwege arbeid of studie naar Nederland, terwijl deze motieven onder de andere vluchtelingenlanden niet of nauwelijks een rol van betekenis spelen. Ook gezinsmigratie komt onder Iraanse immigranten steeds vaker voor, hetgeen in iets mindere mate ook geldt voor migranten uit Eritrea en Irak.

In de periode 1995–2023 zijn grofweg twee fasen van asielmigratie met hun eigen migratie­geschiedenis te onderscheiden. In het midden van de jaren negentig kwamen er veel asielmigranten naar Nederland uit onder andere Afghanistan, Irak, Iran en Somalië, maar ook uit niet in deze rapportage genoemde landen, zoals Bosnië-Herzegovina. Meer dan 80 procent van de immigratie uit de hier genoemde vluchtelingenlanden was toen asiel­migratie. In de jaren daarna daalde het aantal asielmigranten en kwamen de gezinshereniging en gezins­vorming onder deze asielmigranten op gang. In de jaren 2005–2009 was gezinsmigratie voor deze groep zelfs een belangrijker motief geworden om naar Nederland te komen dan asielmigratie.

Een tweede fase asielmigranten kwam rond 2014 op gang met vluchtelingen uit Syrië, waar al een paar jaar een oorlog woedde, en Eritrea vanwege onlusten en slechte economische omstandigheden. Sinds 2021 neemt het aantal asielmigranten uit Syrië en Eritrea, maar ook uit Iran en Somalië, weer toe. Een substantieel deel van de asielmigranten komt in het kader van de nareisregelingnoot3 naar Nederland. Ook dit gaat vaak in golven: hogere reguliere asielmigratie genereert over het algemeen een hoger aantal nareizigers. In de periode 2020–2023 bestond 30 procent van de immigratie uit de zes vluchtelingenlanden uit nareis. Ook komt bij deze groepen asielmigranten de reguliere gezinsmigratie op gang. In 2022 en 2023 kwam 30 procent van de Iraanse en Eritrese immigranten vanwege gezinshereniging naar Nederland, onder Iraakse immigranten was dat een kwart.

Turkse, Marokkaanse en Surinaamse migranten komen vaker voor arbeid of studie

Hoewel gezinsmigratie de belangrijkste reden blijft voor Turkse, Marokkaanse en Surinaamse migranten om naar Nederland te komennoot4, worden arbeid en studie steeds belangrijkere motieven. Van 1995 tot en met 2010 bestond bijna 80 procent van de totale immigratie uit deze landen uit gezinsmigratie. Sindsdien is dit aandeel geleidelijk afgenomen tot 40 procent onder Turkse immigranten, en tot 70 procent voor Marokkaanse en Surinaamse immigranten. Ongeveer 1 op de 10 kwam voor arbeid of studie.

Arbeid en studie zijn samen inmiddels voor 1 op de 3 immigranten uit Marokko en Suriname de voornaamste redenen om naar Nederland te migreren. Voor Turkse immigranten is dit bijna 40 procent, waarvan een groot deel kennismigratie is. Bij Marokkaanse en Surinaamse migranten komt dat weinig voor. Ook het aantal studenten uit Turkije neemt toe. Dat geldt ook voor Surinaamse migranten, en al veel langer voor Indonesische.

Het aantal asielmigranten uit Turkije is toegenomen. Onder Marokkaanse en Surinaamse immigranten is asielmigratie nauwelijks een factor van betekenis.

	Totaal	Asiel (excl. nareis)	Asiel: nareis	Gezinshereniging	Gezinsvorming	Kennismigratie	Overige arbeidsmigratie	Studie	Overig
	x 1 000	%
Periode
Turkije, Marokko, Suriname, Indonesië
1995–1999	67,8	5,3		37,8	45,9	0,2	2,8	4,2	3,7
2000–2004	66,6	2,4		68,9	11,1	0,3	5,0	7,7	4,6
2005–2009	35,0	1,3		32,0	30,6	4,5	5,4	15,5	10,8
2010–2014	34,3	1,0	0,1	22,3	36,1	8,7	2,6	18,9	10,4
2015–2019	43,6	5,6	0,4	22,5	29,5	11,2	1,8	22,6	6,5
2020–2023	57,5	10,4	5,6	25,9	18,6	13,7	2,9	18,8	4,0
Afghanistan, Eritrea, Irak, Iran, Somalië, Syrië
1995–1999	27,0	82,2		10,8	3,3	0,1	0,2	0,5	2,8
2000–2004	13,8	56,6		32,6	2,6	0,1	1,1	2,9	3,8
2005–2009	9,0	28,7		32,3	19,4	4,8	1,7	8,3	4,7
2010–2014	24,2	51,9	20,8	9,3	7,6	3,7	0,2	4,1	2,2
2015–2019	115,6	49,7	37,0	8,2	1,9	1,6	0,1	1,0	0,5
2020–2023	87,6	44,2	30,2	14,3	4,2	3,2	0,3	2,8	0,9

In 2023 kwamen 42 duizend gezinsmigranten uit landen van buiten de EU/EFTA naar Nederland. Drie kwart van de niet-EU/EFTA-gezinsmigranten kwam in het kader van gezinshereniging naar Nederland; zij gingen wonen bij een lid van een al voor immigratie bestaand gezin.

Een kwart was gezinsvorming, waarbij mensen zich in Nederland vestigen om te trouwen of te gaan samenwonen met een al in Nederland wonende partner. Het grootste deel van de Marokkaanse gezinsmigranten komt voor gezinsvorming, bij de overige grote migratie­landen is gezinshereniging nog steeds de belangrijkste component.

Gezinsmigratie vanuit vluchtelingenlanden bestaat voor het overgrote deel uit gezins­herenigers die zich bij de eerder in Nederland gevestigde asielmigrant voegen. Alleen onder Afghaanse immigranten overstijgt het aantal gezinsvormers inmiddels het aantal gezinsherenigers.

Toon tabel1.2.4 Immigratie naar motief en nationaliteit, 2023Verberg tabel1.2.4 Immigratie naar motief en nationaliteit, 2023

1.2.4 Immigratie naar motief en nationaliteit, 2023

Migratiemotief	Arbeid: kennismigrant	Arbeid: overig	Gezin: gezinsvorming	Gezin: gezinshereniging	Asiel (exclusief nareis)	Asiel: nareis	Studie	Overige migratiemotieven
Indonesisch	150	110	220	385	0	0	1260	55
Surinaams	180	145	610	835	5	0	350	30
Marokkaans	80	45	1200	680	30	5	105	75
Turks	1880	635	1010	3145	1570	1155	1755	90
	.	.	.	.	.	.	.	.
Syrisch	35	5	500	1405	10795	6750	35	25
Eritrees	0	0	115	470	1130	220	0	0
Somalisch	0	0	35	175	1125	100	20	0
Iraans	790	145	200	1160	255	45	870	25
Iraaks	10	10	200	355	470	265	20	25
Afghaans	10	5	255	185	830	195	25	5

1.3Bevolking naar herkomst

Van de 17,9 miljoen inwoners die Nederland op 1 januari 2024 telde, waren 2,9 miljoen in het buitenland geboren (migranten). Van de in Nederland geboren mensen hadden 2,1 miljoen ten minste één in het buitenland geboren ouder (de tweede generatie). Samen vormen deze groepen 27,8 procent van de bevolking. Vijf jaar eerder was dat nog 24,4 procent.

Van de mensen die zelf of van wie de ouders in het buitenland geboren zijn, zijn de belangrijkste Europese herkomstlanden Duitsland, Polen, België, Oekraïne en het Verenigd Koninkrijk. Oekraïne staat vanaf 1 januari 2023 in de top-5, door de komst van Oekraïense vluchtelingen. Buiten Europa zijn de belangrijkste herkomstlanden al jaren Turkije, Marokko, Suriname, Indonesië en de Nederlandse Cariben.

Meer mensen van niet-Nederlandse herkomst

Tussen 1 januari 2019 en 1 januari 2024 kwamen er 616 duizend in het buitenland geboren inwoners en 159 duizend mensen van de tweede generatie bij, terwijl het aantal inwoners met een Nederlandse herkomst met 115 duizend afnam. De groei van het aantal mensen van niet-Nederlandse herkomst komt voor het grootste deel door migranten van buiten Europa: arbeidsmigratie uit landen als India en China is daar voor een belangrijk deel de oorzaak van, maar ook gezins- en asielmigratie spelen een rol. De groei in het aantal mensen met een Europese herkomst komt voor 40 procent voor rekening van de nieuwe EU-landen en voor 31 procent door mensen met een Oekraïense herkomst.

Van de hier onderscheiden niet-Nederlandse herkomstgroepen nam de bevolking in de afgelopen vijf jaar toe, met uitzondering van mensen met een Indonesische herkomst: hun aantal nam met ruim 19 duizend af. Door de veel hogere gemiddelde leeftijd (zie hieronder) vinden onder deze groep in verhouding meer overlijdens plaats dan onder de andere migranten­groepen. Bovendien komen er per saldo minder migranten uit Indonesië bij dan bij de meeste andere migrantengroepen.

Het aantal mensen met een Poolse herkomst steeg in deze periode met 55 duizend. Daarmee vormen zij iets meer dan de helft van de nieuwe EU-herkomstgroepen. Het aantal mensen met een Syrische herkomst steeg met ruim 67 duizend tot 166 duizend, waarmee zij na de Turkse, Marokkaanse, Surinaamse, Indonesische en Nederlands-Caribische herkomstgroepen de grootste herkomstgroep van buiten Europa vormen.

Groei tweede generatie vooral bij Buiten-Europese herkomstgroepen

Ruim 36 procent van de mensen met een Europese herkomst en bijna 45 procent van degenen met een Buiten-Europese herkomst is in Nederland geboren (zie bijlage B1.1). De toename van de tweede generatie komt vrijwel geheel voor rekening van herkomst­groepen van buiten Europa, de groei bij Europese herkomstgroepen komt vrijwel volledig door immigratie.

De tweede generatie is vooral vertegenwoordigd bij de vijf grootste herkomstlanden buiten Europa, waarbij de immigratiepiek in de jaren veertig en vijftig (Indonesië) of de jaren zeventig en tachtig van de twintigste eeuw lag (de andere vier groepen). Van mensen met Turkse, Marokkaanse en Surinaamse herkomst is iets meer dan de helft in Nederland geboren, over het algemeen hebben zij twee in het buitenland geboren ouders. Vanwege de langere migratie­geschiedenis tussen Nederland en Indonesië is inmiddels ruim 70 procent van de mensen met een Indonesische herkomst geboren in Nederland, vaak met één in het buitenland geboren ouder (bijlage B1.2). Van de mensen met een Nederlands-Caribische herkomst is 55 procent in het buitenland geboren.

Onder groepen die meer recent naar Nederland zijn gekomen (uit Syrië en Eritrea, maar ook uit Bulgarije en Roemenië) is het aandeel tweede generatie in de totale herkomstgroep met ongeveer 15 procent veel kleiner.

	Aantal personen op 1 januari 2024			Toename sinds 1 januari 2019
	geboren in het buitenland	geboren in Nederland	totaal	geboren in het buitenland	geboren in Nederland	totaal
Totaal	2 914,9	15 028,0	17 942,9	616,0	44,8	660,8
Nederland		12 941,7	12 941,7		–114,6	–114,6
Europa (excl. NL)	1 068,7	608,4	1 677,1	315,5	19,7	335,2
waarvan
nieuwe EU	369,8	98,1	467,8	112,3	20,9	133,2
waarvan
Polen	189,4	52,0	241,4	43,9	11,0	55,0
Bulgarije	52,7	8,3	61,0	22,9	3,3	26,1
Roemenië	50,5	9,1	59,6	22,6	2,7	25,2
Oekraïne	114,7	7,1	121,8	102,5	2,2	104,7
Buiten-Europa	1 846,3	1 477,8	3 324,1	300,5	139,7	440,2
waarvan
Turkije	225,5	231,6	457,1	31,2	15,3	46,5
Marokko	176,3	252,9	429,2	5,8	20,5	26,3
Suriname	178,7	186,6	365,4	0,4	8,8	9,2
Nederlandse Cariben	107,8	86,7	194,5	13,4	11,5	24,9
Indonesië	101,5	255,1	356,6	–13,7	–4,9	–18,6
overig Buiten-Europa	1 056,5	465,0	1 521,5	263,4	88,5	351,9
waarvan
Afghanistan	42,7	18,8	61,5	7,2	5,1	12,3
Irak	48,3	23,3	71,7	3,6	5,0	8,6
Iran	45,5	13,8	59,3	11,6	3,1	14,7
Somalië	26,6	17,5	44,0	1,4	2,7	4,1
Eritrea	23,4	5,4	28,8	7,7	3,3	11,0
Syrië	142,3	23,3	165,6	55,5	11,9	67,4
overige landen	727,7	362,8	1 090,5	176,5	57,3	233,8

Mensen met niet-Nederlandse herkomst gemiddeld (veel) jonger

Mensen met een niet-Nederlandse herkomst zijn gemiddeld 6 jaar (Europese herkomst) tot 8 jaar (herkomst buiten Europa) jonger dan de gemiddelde bevolking van Nederland. Onder mensen met een Nederlandse herkomst zijn vijftigers en zestigers het sterkst vertegen­woordigd.

Van de vijf grootste Buiten-Europese herkomstlanden zijn mensen met herkomst Turkije, Marokko, Suriname of Nederlandse Cariben jonger dan gemiddeld. De leeftijdsopbouw van mensen met een Surinaamse herkomst lijkt het meest op die van de gemiddelde bevolking: de gemiddelde leeftijd ligt ongeveer 1,5 jaar lager dan die van de totale bevolking van Nederland, en deze groep telt veel veertigers en vijftigers. Onder mensen met een Surinaamse herkomst zijn in verhouding ook veel zestigers: dit zijn migranten die na de onafhankelijkheid in 1975 en in de overgangssituatie tot 1980 naar Nederland kwamen.

Indonesische herkomstgroep gemiddeld het oudst

De gemiddelde leeftijd van mensen met een Indonesische herkomst is met bijna 56 jaar veruit het hoogst van alle hier onderscheiden groepen, en ook hoger dan die van de totale Nederlandse bevolking. De migratiegeschiedenis van Indonesische migranten is hier een belangrijke verklarende factor voor. Velen kwamen na de Tweede Wereldoorlog en na de onafhankelijkheid in 1949 naar Nederland.

Ook onder mensen met een Turkse of Marokkaanse herkomst weerspiegelt hun migratie­geschiedenis zich voor een deel in de leeftijdsopbouw. Onder deze groepen bevinden zich veel migranten in de leeftijd van 45 tot 60 jaar, die als gezinshereniger of gezinsvormer in de jaren tachtig en negentig naar Nederland kwamen. De Marokkaanse herkomstgroep, vooral de tweede generatie, is jonger dan de andere herkomstgroepen in Nederland. Meer dan onder de andere vier grote Buiten-Europese herkomstgroepen zijn er veel tieners met een Marokkaanse herkomst, zij zijn vrijwel allemaal in Nederland geboren.

Herkomstgroepen uit nieuwe EU en vluchtelingenlanden veel jonger

Herkomstgroepen die meer recent naar Nederland zijn gekomen zijn gemiddeld (veel) jonger dan de eerdergenoemde groepen. Dit geldt niet alleen voor vluchtelingengroepen, maar ook voor mensen uit de nieuwe EU-landen. Van deze laatste groep migranten is een meerderheid tussen de 25 en 50 jaar: de leeftijdsgroep met de grootste arbeidsdeelname. In figuur B1.3 van de bijlage is de leeftijdsopbouw van de diverse herkomstgroepen in bevolkingspiramiden opgenomen.

Toon tabel1.3.3 Gemiddelde leeftijd naar herkomstland en geboorteland, 1 januari 2024 (jaar)Verberg tabel1.3.3 Gemiddelde leeftijd naar herkomstland en geboorteland, 1 januari 2024 (jaar)

1.3.3 Gemiddelde leeftijd naar herkomstland en geboorteland, 1 januari 2024 (jaar)

Herkomstland	Totaal	Geboren in NL, ten minste een ouder geboren in buitenland	Geboren in buitenland
Totaal	42,64	30,4	42,36
Nederland	44,69	.	.
	.	.	.
Europa (excl NL)	38,78	38,49	38,94
Nieuwe EU	33,23	19,16	36,96
Oekraïne	32,61	18,88	33,46
	.	.	.
Buiten-Europa	36,66	27,06	44,34
Turkije	35,96	24,69	47,53
Marokko	34,13	21,71	51,94
Suriname	42,07	28,69	56,04
Nederlandse Cariben	34,74	22,96	44,2
Indonesie	55,95	51,75	66,5
	.	.	.
Overig buiten-Europa	32,01	17,72	38,3
Afghanistan	31,07	11,29	39,79
Irak	33,79	13,24	43,71
Iran	37,09	14,74	43,88
Somalië	27,3	12,42	37,07
Eritrea	20,11	5,21	23,55
Syrië	27,54	7,32	30,86

Bijna 1 miljoen mensen hebben ouders van de tweede generatie

Van de mensen met een Nederlandse herkomst tot 55 jaar heeft 12 procent begin 2024 ouders van de tweede generatie. Dat zijn bijna 1 miljoen mensen. Van hen hebben 430 duizend mensen tweedegeneratie-ouders met een Europese en 551 duizend met een Buiten-Europese herkomst. Van de 35- tot 55‑jarigen met ouders van de tweede generatie hebben de meeste ouders een Europese herkomst, bij mensen jonger dan 35 jaar een Buiten-Europese.

Mensen met een Nederlandse herkomst met ouders van de tweede generatie hebben het vaakst ouders van Indonesische (30 procent) of Duitse herkomst (25 procent).noot5 Van de kinderen jonger dan twaalf jaar met tweedegeneratie-ouders hebben de ouders vaak een Indonesische, Surinaamse, Marokkaanse of Turkse herkomst.

Van de kinderen die in 2023 in Nederland zijn geboren en een Nederlandse herkomst hebben, heeft bijna 16 procent een of twee ouders van de tweede generatie; 3 procent heeft tweede­generatie-ouders van Europese herkomst, en ruim 12 procent van Buiten-Europese herkomst. Van de groep mensen (tot 55 jaar) met ouders van de tweede generatie met Buiten-Europese herkomst is 54 procent minderjarig en 40 procent jonger dan 12 jaar.

Toon tabel1.3.4 Bevolking met Nederlandse herkomst naar leeftijd en herkomst ouder(s), 1 januari 2024¹⁾Verberg tabel1.3.4 Bevolking met Nederlandse herkomst naar leeftijd en herkomst ouder(s), 1 januari 2024¹⁾

1.3.4 Bevolking met Nederlandse herkomst naar leeftijd en herkomst ouder(s), 1 januari 2024¹⁾

Leeftijd	Ouders Nederlandse herkomst	Ouder(s) in Nederland geboren met Europese herkomst (excl. NL)	Ouder(s) in Nederland geboren met Buiten-Europese herkomst	Herkomst ouders onbekend
Totaal	6675906	430384	550837	233398
0 tot 4 jaar	376733	22140	81638	10355
4 tot 12 jaar	798415	44510	137351	17459
12 tot 18 jaar	686656	37372	80994	12725
18 tot 25 jaar	909294	48915	81287	14593
25 tot 35 jaar	1313469	67830	89375	21082
35 tot 55 jaar	2591339	209617	80192	157184
1) De herkomst van de moeder is bepalend, tenzij zij een Nederlandse of onbekende herkomst heeft. Dan wordt uitgegaan van de herkomst van de vader

Toon tabel1.3.5 Bevolking met Nederlandse herkomst naar leeftijd en herkomstland ouder(s), 1 januari 2024¹⁾Verberg tabel1.3.5 Bevolking met Nederlandse herkomst naar leeftijd en herkomstland ouder(s), 1 januari 2024¹⁾

1.3.5 Bevolking met Nederlandse herkomst naar leeftijd en herkomstland ouder(s), 1 januari 2024¹⁾

Herkomstland	0 tot 4 jaar	4 tot 12 jaar	12 tot 18 jaar	18 tot 25 jaar	25 tot 35 jaar	35 tot 55 jaar
Totaal (N=7 890 525)	490866	997735	817747	1054089	1491756	3038332
	.	.	.	.	.	.
Nederland (N=6 675 906)	376733	798415	686656	909294	1313469	2591339
	.	.	.	.	.	.
Europa (excl. NL) (N=430 384)	22140	44510	37372	48915	67830	209617
	.	.	.	.	.	.
Buiten-Europa (N=550 837)	81638	137351	80994	81287	89375	80192
Turkije (N=43 183)	13766	19093	6589	2894	761	80
Marokko (N=40 576)	14961	18189	5195	1799	410	22
Suriname (N=71 215)	14654	25458	14004	9132	5043	2924
Nederlandse Cariben (N=28 379)	6024	9903	5274	4014	2292	872
Indonesië (N=297 442)	13883	38623	39551	57728	76998	70659
Overig Buiten-Europa (N=70 042)	18350	26085	10381	5720	3871	5635
	.	.	.	.	.	.
Onbekend (N=233 398)	10355	17459	12725	14593	21082	157184
1) De herkomst van de moeder is bepalend, tenzij zij een Nederlandse of onbekende herkomst heeft. Dan wordt uitgegaan van de herkomst van de vader

1.4Huishoudenssamenstelling

Nederland telde op 1 januari 2024 ruim 8,4 miljoen huishoudens. De herkomst van een huishouden wordt bepaald op basis van de herkomst van een referentiepersoonnoot6 en de eventuele partner.noot7 In 5,6 miljoen huishoudens is zowel de referentiepersoon als de eventuele partner in Nederland geboren, in de overige 2,8 miljoen heeft de referentie­persoon of de eventuele partner een niet-Nederlandse herkomst.

Huishoudens van Turkse en Marokkaanse herkomst vaak een paar

De verdeling naar huishoudenssamenstelling verschilt tussen herkomstgroepen. Ruim de helft van de huishoudens van Marokkaanse en bijna 60 procent van Turkse herkomst vormen een paar met of zonder kinderen, van de Indonesische huishoudens is dat bijna twee derde. Van de huis­houdens van Nederlands-Caribische en Surinaamse herkomst daarentegen is 40 procent een paar, en is een groter deel een eenouderhuishouden: 16 à 17 procent tegen 11 à 14 procent bij huishoudens van Turkse en Marokkaanse herkomst.

Paren met een Turkse of Marokkaanse herkomst bestaan voor het overgrote deel uit koppels waarbij beide partners in hetzelfde land zijn geboren. Onder paren van Surinaamse en met name Nederlands-Caribische herkomst komt dit (veel) minder vaak voor.

Relatief veel eenpersoonshuishoudens in Eritrese en Somalische herkomstgroep

Huishoudens van Eritrese herkomst bestaan voor 60 procent uit één persoon, veel meer dan de andere hier besproken vluchtelingengroepen waarbij 33 tot 48 procent een eenpersoons­huishouden is. In de afgelopen jaren is de huishoudenssamenstelling onder mensen met een Eritrese herkomst wel licht gewijzigd. Tussen 2016 en 2022 nam het aandeel paren door onder andere gezinshereniging toe van 13 naar 23 procent; de laatste twee jaar is het weer licht gedaald naar 21 procent. Ook van de huishoudens met een Syrische herkomst is een steeds groter deel een paar. Met iets meer dan 50 procent is dat inmiddels bijna net zo vaak als bij Marokkaanse huishoudens.

De huishoudenssamenstelling van mensen met een Somalische herkomst wijkt duidelijk af van die van de andere hier besproken vluchtelingengroepen. Een kwart van deze huis­houdens bestaat uit een eenouderhuishouden, terwijl dit bij de overige vluchtelingen­groepen varieert van 8 tot 18 procent. Verder bestaat nog geen kwart van de huishoudens van Somalische herkomst uit een paar (alleen onder huishoudens van Eritrese herkomst is dit aandeel lager) terwijl het aandeel eenpersoonshuishoudens met bijna 50 procent op Eritrese huishoudens na het hoogste is van alle vluchtelingengroepen.

Ook relatief veel eenpersoonshuishoudens bij nieuwe EU-landen

Huishoudens uit de nieuwe EU-landen laten over het algemeen een gevarieerd beeld zien. Aan de ene kant is het aandeel paren vergelijkbaar met dat van de meeste vluchtelingen­groepen. Aan de andere kant vormen mensen met een herkomst uit de nieuwe EU-landen relatief vaak een eenpersoonshuishouden en minder vaak een eenouder­huishouden.

Toon tabel1.4.1 Huishoudsamenstelling naar herkomstland, 1 januari 2024Verberg tabel1.4.1 Huishoudsamenstelling naar herkomstland, 1 januari 2024

1.4.1 Huishoudsamenstelling naar herkomstland, 1 januari 2024

Herkomstland	Paar, partner in zelfde land geboren als referentiepersoon	Paar, partner in ander land geboren dan referentiepersoon	Eenpersoonshuishouden	Eenouderhuishouden	Overig huishouden
Totaal	3802398	566338	3340560	618056	47052
	.	.	.	.	.
Nederland	2954280	.	2259005	376585	24226
	.	.	.	.	.
Polen	43890	17093	59349	8924	1096
Bulgarije	8467	3212	18976	2368	390
Roemenië	7760	5976	21207	1415	303
	.	.	.	.	.
Oekraïne	10741	5872	42631	9500	335
	.	.	.	.	.
Turkije	80709	33657	58069	21067	2053
Marokko	65682	22757	55535	23304	3572
Suriname	54075	32060	87957	35902	1809
Nederlandse Cariben	20268	22409	47926	17229	1151
Indonesië	137136	48313	89295	17768	935
	.	.	.	.	.
Afghanistan	10094	2614	7880	2427	582
Irak	10457	4324	11663	3212	638
Iran	9209	4994	15216	2551	210
Somalië	2845	991	8267	4521	520
Eritrea	1258	718	5568	1684	107
Syrië	25470	3718	21747	4969	747

1.5Trouwen en kinderen krijgen

Mensen met een Turkse of Marokkaanse herkomst trouwdennoot8 in 2023 vaker met een partner van dezelfde herkomst dan mensen met een Surinaamse of Antilliaanse herkomst. Dit geldt zowel voor migranten als voor de tweede generatie. Van de tweede generatie van Turkse en Marokkaanse herkomst had 75 procent een partner van dezelfde herkomst. Voor het overgrote deel woonde deze partner al in Nederland, en was er geen sprake van een zogenoemd migratiehuwelijk.noot9

Toon tabel1.5.1 Huwelijkspartners naar herkomst en geboorteland, 2023 (%)Verberg tabel1.5.1 Huwelijkspartners naar herkomst en geboorteland, 2023 (%)

1.5.1 Huwelijkspartners naar herkomst en geboorteland, 2023 (%)

Herkomstland	Geboorteland	Nederlandse herkomst	Zelfde herkomst, migratiehuwelijk	Zelfde herkomst, uit Nederland	Overige herkomst
Nederland	Nederland, Nederland	83.0	.	.	17.0
Europa (excl. NL)	Nederland, Europa (excl. NL)	68.1	1.2	4.0	26.8
Europa (excl. NL)	Buitenland, Europa (excl. NL)	31.3	4.0	37.4	27.4
Turkije	Nederland, Turkije	9.2	10.0	65.3	15.5
Turkije	Buitenland, Turkije	10.2	26.4	48.2	15.2
Marokko	Nederland, Marokko	9.8	11.1	64.4	14.7
Marokko	Buitenland, Marokko	9.0	48.1	30.8	12.1
Suriname	Nederland, Suriname	34.7	2.8	35.2	27.2
Suriname	Buitenland, Suriname	23.4	16.0	41.3	19.3
Ned. Cariben	Nederland, Ned. Cariben	54.9	0.8	9.4	34.9
Ned. Cariben	Buitenland, Ned. Cariben	31.6	1.7	33.6	33.1
Indonesië	Nederland, Indonesië	70.5	0.9	6.1	22.5
Indonesië	Buitenland, Indonesië	58.8	5.1	15.2	20.8
Overig buiten-Europa	Nederland, Overig buiten-Europa	42.0	6.2	13.7	38.1
Overig buiten-Europa	Buitenland, Overig buiten-Europa	28.3	20.4	22.0	29.3

Steeds minder migratiehuwelijken

Het aandeel migratiehuwelijken is in de afgelopen kwarteeuw sterk gedaald. Vlak na de eeuwwisseling was ongeveer 55 procent van de huwelijken van mensen met een Turkse herkomst een migratiehuwelijk; in 2023 was dat een kwart voor Turkse migranten en 10 procent voor de Nederlands-Turkse tweede generatie. Onder de tweede generatie van Marokkaanse herkomst is het aantal migratiehuwelijken sinds 2001 ook flink gedaald. Voor Marokkaanse migranten lag het aandeel migratiehuwelijken in 2023 met 48 procent echter vrijwel weer op het niveau van 2003.

De daling van het aantal migratiehuwelijken onder mensen met een Turkse of Marokkaanse herkomst ging gepaard met een stijging van het aantal huwelijken met mensen van dezelfde herkomst die al in Nederland woonden. Dit geldt vooral voor de tweede generatie van Turkse of Marokkaanse herkomst, van wie inmiddels 65 procent met een partner trouwt die in Nederland woont.

Mensen met een Surinaamse herkomst (bijna 55 procent), maar vooral mensen met een Nederlands-Caribische herkomst (75 procent) trouwen aanzienlijk vaker met een partner van een andere herkomst dan mensen met een Turkse of Marokkaanse herkomst (20 tot 25 procent).

Van de hier onderscheiden groepen trouwen mensen met een Indonesische herkomst het vaakst met een partner van Nederlandse herkomst (60 tot 70 procent). Migratiehuwelijken komen onder deze groep niet of nauwelijks voor, dit geldt ook voor mensen met een Nederlands-Caribische herkomst en in iets mindere mate voor mensen met een Surinaamse herkomst.

Rekening houdend met de leeftijd ligt het aandeel mensen dat binnen de eigen groep trouwt iets minder hoog onder de tweede generatie met een Marokkaanse, Turkse of Surinaamse herkomst. Wanneer daarnaast met het inkomen rekening wordt gehouden, neemt het aandeel migratiehuwelijken onder Marokkaanse migranten iets af. Toch blijven de verschillen tussen herkomstlanden duidelijk zichtbaar.

In het buitenland geboren vrouwen krijgen minder kinderen dan gemiddeld

Vrouwen die in het buitenland geboren zijn, krijgen minder kinderen dan gemiddeld. Vooral het kindertalnoot10 van vrouwen met een Europese herkomst is lager dan gemiddeld. Het kindertal van vrouwen met een Buiten-Europese herkomst is vergelijkbaar met dat van vrouwen met een Nederlandse herkomst.

Het gemiddeld aantal kinderen dat vrouwen met een Turkse of een Marokkaanse herkomst krijgen, is sinds 1980 sterk gedaald. In Marokko geboren vrouwen kregen in de eerste helft van de jaren tachtig gemiddeld 7 kinderen, in Turkije geboren vrouwen bijna 5. Inmiddels is het gemiddeld kindertal gedaald tot 2,5 bij Marokkaanse migrantenvrouwen en 2,0 bij de tweede generatie van Marokkaanse herkomst. Ondanks de daling van het gemiddeld kindertal onder vrouwen met een Marokkaanse herkomst, krijgen zij van de vijf grootste herkomstgroepen nog steeds de meeste kinderen. Bij vrouwen van de tweede generatie van Turkse herkomst was het kindertal met 1,5 gelijk aan het landelijk gemiddelde. Het gemiddeld kindertal van vrouwen met een Surinaamse of Nederlands-Caribische herkomst is in deze periode veel stabieler gebleven, en ligt in 2023 zowel voor vrouwen die in het buitenland als voor die in Nederland zijn geboren rond het landelijk gemiddelde. Vrouwen met een Europese of Indonesische herkomst krijgen gemiddeld minder kinderen dan gemiddeld, vooral bij vrouwen die in het buitenland zijn geboren.

Het kindertal hangt nauw samen met het inkomen van vrouwen. Rekening houdend met inkomen blijven de verschillen tussen herkomstgroepen echter bestaan.

Toon tabel1.5.2 Gemiddeld kindertal naar herkomst en geboorteland, 2023Verberg tabel1.5.2 Gemiddeld kindertal naar herkomst en geboorteland, 2023

1.5.2 Gemiddeld kindertal naar herkomst en geboorteland, 2023

Geboorteland	Totaal	Geboren in Nederland	Geboren in buitenland
Totaal	1,430	1,479	1,287
	.	.	.
Nederland	1,475	1,475	.
	.	.	.
Europa (excl. NL)	1,061	1,306	1,010
	.	.	.
Buiten-Europa	1,520	1,549	1,527
Turkije	1,478	1,538	1,376
Marokko	2,057	1,955	2,535
Suriname	1,428	1,437	1,489
Nederlandse Cariben	1,512	1,594	1,456
Indonesië	1,255	1,331	1,002