Inleiding
De Rapportage Integratie en Samenleven beschrijft hoe verschillende herkomstgroepen zich verhouden tot het gemiddelde van de bevolking in Nederland. Zijn de verschillen in de afgelopen jaren afgenomen? Hoe zijn de ontwikkelingen bij migranten en bij de in Nederland geboren tweede generatie? Dit rapport beschrijft de ontwikkeling van integratie tot en met 2023. Deze inleiding beschrijft het doel van de publicatie, de gehanteerde methodologie en terminologie, en geeft een overzicht van de inhoud van rapport en bijlage.
1.Doel van de publicatie
De Rapportage Integratie en Samenleven bevat een overzicht van verschillen en overeenkomsten tussen herkomstgroepen en de gemiddelde bevolking. Daarbij wordt aandacht besteed aan de ontwikkeling van verschillen en overeenkomsten in de afgelopen jaren. Dit gebeurt voor verschillende thema’s, zoals onderwijs, arbeidsmarkt, criminaliteit en gezondheid. Waar mogelijk wordt onderscheid gemaakt tussen mensen die in het buitenland zijn geboren en mensen die in Nederland zijn geboren met ten minste één in het buitenland geboren ouder.
2.Terminologie
Dit rapport hanteert de herkomstindeling die het CBS vanaf 2022 gebruikt. Deze indeling bestaat uit twee onderdelen: Geboren in Nederland en herkomstland.
Geboren in Nederland: De indeling Geboren in Nederland kijkt eerst of een inwoner zelf in Nederland of het buitenland geboren is, en vervolgens waar de ouders geboren zijn.
Herkomstland: naast Geboren in Nederland worden inwoners van Nederland ingedeeld naar herkomstland. Het herkomstland van mensen die in het buitenland zijn geboren is het eigen geboorteland. Van mensen die in Nederland zijn geboren is het herkomstland het geboorteland van de moeder als die in het buitenland is geboren, anders is dit het geboorteland van de vader.
Terminologie in figuren en teksten
In de figuren worden de volgende categorieën gebruikt om aan te geven of iemand in Nederland geboren is of in het buitenland, en waar de ouders geboren zijn:
- Geboren in Nederland, twee ouders geboren in Nederland.
- Geboren in Nederland, één of twee ouders geboren in het buitenland (soms wordt er onderscheid gemaakt tussen één of twee ouders geboren in het buitenland).
- Geboren in het buitenland.
Om de teksten leesbaar te houden, worden daar andere termen gebruikt. Mensen die zijn geboren in het buitenland worden in de tekst ‘migranten’ genoemd. Mensen die zijn geboren in Nederland met één of twee in het buitenland geboren ouders worden aangeduid als ‘de tweede generatie’. In Nederland geboren mensen met twee ouders die ook in Nederland zijn geboren vallen onder de groep met een Nederlandse herkomst.
Herkomstlanden
In deze rapportage worden verschillende herkomstlanden onderscheiden:
- Nederland, Europa en Buiten-Europa
- Grote herkomstlanden Turkije, Marokko, Suriname, Nederlandse Caribennoot1 en Indonesië. Dit zijn getalsmatig de grootste Buiten-Europese landen van herkomst. De Turkse en Marokkaanse migratiegeschiedenis ligt voor een groot deel in de gastarbeid van de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw. De historie van Surinaamse, Nederlands-Caribische en Indonesische migratie ligt in de koloniale verwantschap met Nederland. Indonesië werd in de periode 1945 tot en met 1949 gedekoloniseerd, Suriname behoorde tot 1975 tot het Koninkrijk der Nederlanden en Nederlands-Caribische migranten hebben de Nederlandse nationaliteit.
- Vluchtelingenlanden: Afghanistan, Eritrea, Irak, Iran, Somalië of Syrië. Migranten met een herkomst uit één van deze landen zijn vaak (maar niet altijd) als vluchteling naar Nederland gekomen.
- Nieuwe EU-landen: Bulgarije, Cyprus, Estland, Hongarije, Kroatië, Letland, Litouwen, Malta, Polen, Roemenië, Slovenië, Slowakije en Tsjechië. Hierbij gaat het niet om tijdelijke seizoenswerkers, maar om mensen die zich inschrijven bij een Nederlandse gemeente. Overigens kunnen mensen uit deze herkomstgroep ook al vóór het lidmaatschap van de EU naar Nederland zijn gekomen. Binnen de groep nieuwe EU gaat de aandacht specifiek uit naar Poolse, Roemeense en Bulgaarse herkomstgroepen. Vanuit deze landen kwamen de afgelopen jaren de grootste groepen nieuwe EU-immigranten.
Dit rapport beschrijft de ontwikkeling van integratie tot en met 1 januari 2024 en omvat daarmee ook de komst van Oekraïense vluchtelingen die sinds februari 2022 naar Nederland zijn gekomen. De omvang van deze groep komt in hoofdstuk 1 Bevolking aan de orde. In de andere hoofdstukken wordt geen specifieke aandacht aan deze herkomstgroep besteed, omdat deze mensen nog te kort in Nederland zijn om ontwikkelingen op terreinen als inkomen of onderwijs in kaart te brengen.
3.Indeling rapport
Deze rapportage bestaat uit een monitordeel en een verdiepend deel. Het monitordeel, hoofdstuk 1 tot en met 7, geeft binnen diverse thema’s een overzicht van (de ontwikkelingen van) kenmerken van mensen van niet-Nederlandse herkomst, in vergelijking met de gemiddelde bevolking. De nadruk ligt hierbij op grafieken en tabellen die gepaard gaan met samenvattende teksten.
Rekening houden met verschillende samenstelling
Voor een aantal indicatoren, zoals bij zorgkosten en medicijngebruik in hoofdstuk 6, zijn de figuren gestandaardiseerd naar leeftijd. Hierdoor zijn herkomstgroepen onderling beter vergelijkbaar omdat rekening wordt gehouden met demografische verschillen.
De (sociaaleconomische) positie die personen innemen ongeacht hun herkomst kan samenhangen met verschillen in achtergrondkenmerken, zoals leeftijd, inkomen of onderwijsniveau. Daarom is voor de meeste indicatoren in het monitordeel met multivariate regressieanalyses ook gekeken in hoeverre de beschreven verschillen tussen herkomstgroepen blijven bestaan wanneer rekening wordt gehouden met verschillen in de samenstelling van groepen. Hierbij wordt gecorrigeerd voor verschillen naar geslacht en leeftijd. Daarnaast is voor indicatoren die afkomstig zijn uit surveydata gecorrigeerd voor onderwijsniveau. Omdat het onderwijsniveau niet voor alle inwoners van Nederland integraal beschikbaar is, is voor indicatoren die afkomstig zijn uit registerdata (naast geslacht en leeftijd) gecorrigeerd voor verschillen in het inkomen van de herkomstgroepen. Naast geslacht, leeftijd, opleidingsniveau en inkomen zijn er nog andere factoren die kunnen samenhangen met verschillen tussen herkomstgroepen. In het monitordeel zijn die niet meegenomen in de regressieanalyses. In de verdiepende hoofdstukken wordt een uitgebreidere set van factoren die kunnen samenhangen met verschillen tussen groepen meegenomen in de analyses.
Verdieping
Het verdiepende deel telt drie hoofdstukken die in meer detail ingaan op specifieke aspecten van integratie. Hoofdstuk 8 gaat in op de invloed van het netwerk op de taalvaardigheid van kinderen. In hoofdstuk 9 worden de loopbanen van afgestudeerden tijdens hoog- en laagconjunctuur beschreven. Hoofdstuk 10 behandelt het contact tussen buurtgenoten en de opvattingen over diversiteit.
De bijlage bevat achtergrondinformatie bij deze publicatie in de vorm van beschrijvingen van gebruikte gegevensbronnen, technische toelichtingen bij gebruikte methoden en extra cijfers in de vorm van grafieken en tabellen.
Op de website van het CBS geeft het dossier Asiel, migratie en integratie een overzicht van recente cijfers en publicaties over dit thema.
Het CBS stelt dit rapport samen, mede op verzoek van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
Noten
Voorheen de (voormalige) Nederlandse Antillen en Aruba genoemd. Op 10 oktober 2010 is de Nederlandse Antillen als land opgeheven. Curaçao en Sint-Maarten werden zelfstandige landen binnen het Koninkrijk der Nederlanden (net als Aruba op 1 januari 1986). Bonaire, Sint-Eustatius en Saba (ook wel Caribisch Nederland) werden bijzondere Nederlandse gemeenten.