Verdienen

In dit hoofdstuk staat het inkomen dat mannen en vrouwen met betaald werk verdienen centraal. Hoe groot is het uurloonverschil tussen mannen en vrouwen? Is dit verschil kleiner geworden? Hoeveel mannen en vrouwen verdienen minimaal het bijstands­niveau en zijn daarmee economisch zelfstandig? En welke mannen en vrouwen zijn het vaakst economisch zelfstandig?

4.1Neemt het loonverschil tussen mannen en vrouwen af?

Verschil in uurloon groter in bedrijfsleven dan bij overheid

In 2022 was binnen de overheid het gemiddelde bruto-uurloon (zie Begrippen) van vrouwen 1,60 euro lager dan dat van mannen. In 2014 was dit verschil ruim een euro meer. In het bedrijfsleven ligt het bruto-uurloon van vrouwen alle onderzochte jaren ongeveer 4,50 euro lager dan dat van mannen. Wel is het loon van zowel vrouwen als mannen gestegen, waardoor het loonverschil in 2022 enkele procentpunten kleiner is dan in 2014.

Toon tabel4.1.1 Gemiddeld bruto-uurloon werknemers (euro)Verberg tabel4.1.1 Gemiddeld bruto-uurloon werknemers (euro)

4.1.1 Gemiddeld bruto-uurloon werknemers (euro)

Jaar	Vrouwen bij overheid	Mannen bij overheid	Vrouwen in bedrijfsleven	Mannen in bedrijfsleven
2014	24,32	26,89	18,88	23,36
2016	25,65	28,39	19,39	23,85
2018	26,22	28,66	20,13	24,58
2020	28,02	30,04	21,5	26,02
2022	29,73	31,33	22,9	27,4

Loonverschillen het grootst op hogere leeftijden

Tot een leeftijd van ongeveer 40 jaar stijgen de lonen van zowel mannelijke als vrouwelijke werknemers. Binnen de overheid verdienen vrouwen tot deze leeftijd gemiddeld evenveel of meer dan mannen. Boven de 40 jaar stijgt het gemiddelde loon van mannen nog en is dan hoger dan dat van vrouwen. In het bedrijfsleven is het gemiddelde loon van mannen al vanaf ongeveer 30 jaar hoger dan dat van vrouwen. Boven de 50 jaar is dit loonverschil het grootst.

Toon tabel4.1.2 Gemiddeld bruto-uurloon werknemers, 2022 (euro)Verberg tabel4.1.2 Gemiddeld bruto-uurloon werknemers, 2022 (euro)

4.1.2 Gemiddeld bruto-uurloon werknemers, 2022 (euro)

leeftijd	Vrouwen bij overheid	Mannen bij overheid	Vrouwen in bedrijfsleven	Mannen in bedrijfsleven
20	15,2	13,94	13,41	13,29
21	17,44	15,98	14,96	14,95
22	18,87	17,37	15,88	15,97
23	19,89	18,56	16,68	16,71
24	20,6	19,36	17,5	17,59
25	21,31	20,15	18,41	18,48
26	22,12	21,04	19,22	19,36
27	23	21,67	19,99	20,23
28	23,78	22,56	20,7	21,1
29	24,54	23,35	21,32	22
30	25,41	24,28	22	22,83
31	26,21	25,07	22,47	23,68
32	27,03	26,03	23,01	24,48
33	27,84	27	23,44	25,24
34	28,62	27,67	23,91	25,89
35	29,31	28,63	24,2	26,57
36	30,17	29,37	24,52	27,25
37	30,64	30,01	24,75	27,76
38	31,19	30,68	24,94	28,32
39	31,52	31,51	24,94	28,93
40	31,93	31,86	25,16	29,4
41	31,96	32,57	25,23	29,98
42	32,06	33,44	25,31	30,24
43	32,2	33,49	25,3	30,46
44	32,39	34,08	25,28	31,04
45	32,45	34,09	25,32	31,31
46	32,76	34,28	25,24	31,68
47	32,42	34,38	25,21	32
48	32,08	34,23	24,88	32,12
49	32,35	34,35	24,99	32,56
50	32,3	34,4	24,84	32,6
51	32,03	34,46	24,65	32,76
52	32,02	34,51	24,59	32,7
53	31,96	34,64	24,45	32,71
54	31,63	34,91	24,09	32,7
55	31,56	35,03	24,02	32,68
56	31,46	35,06	23,83	32,34
57	31,5	34,75	23,69	32,26
58	31,43	35,11	23,59	32,13
59	31,19	35,09	23,42	31,8
60	31,34	35,06	23,33	31,51
61	31,31	35,19	23,29	31,26
62	31,37	35,51	23,06	30,88
63	31,42	35,6	22,99	30,66
64	30,99	35,59	22,71	30,03
65	30,89	35,38	22,3	29,43

Loonverschil bij de overheid sterk afgenomen

Bij de overheid nemen de loonverschillen tussen vrouwen en mannen af. Lag in 2014 het loon van vrouwen gemiddeld nog 9,6 procent lager dan dat van mannen, in 2022 was dit loonverschil bijna gehalveerd tot 5,1 procent. Bij de berekening van dit gemiddelde loonverschil is geen rekening gehouden met verschillen tussen persoons- en baankenmerken van mannen en vrouwen. Verschillen in bijvoorbeeld leeftijd, ervaring of beroepsniveau kunnen een deel van de loonverschillen verklaren (zie kader ‘Feitelijke en statistisch gecorrigeerde loonverschillen’). Als met deze (en andere) achtergrondverschillen rekening gehouden wordt, zijn de loonverschillen tussen vrouwen en mannen die bij de overheid werken minder groot en zijn deze sinds 2014 ook sterker afgenomen. In 2014 was het statistisch gecorrigeerde loonverschil 6,4 procent; in 2022 was dit loonverschil afgenomen tot 1,8 procent.

Een sterk verklarende factor voor het loonverschil tussen mannen en vrouwen bij de overheid is dat vrouwen een relatief groot deel van hun arbeidsverleden in deeltijd gewerkt hebben (Van der Vliet, Bosman, Hoogendoorn, Van Wissen-Floris, en Zweerink, 2023). Zij bouwen hierdoor minder werkervaring op. Ook bekleden vrouwen bij de overheid minder vaak een leidinggevende functie dan mannen. Beide factoren vergroten het loonverschil tussen mannen en vrouwen. Hier staat tegenover dat vrouwen bij de overheid gemiddeld hoger opgeleid zijn dan mannen. Dit verkleint juist hun loonverschil met mannen.

Toon tabel4.1.3 Loonverschillen tussen werknemers bij de overheid (% dat vrouwen minder verdienen dan mannen)Verberg tabel4.1.3 Loonverschillen tussen werknemers bij de overheid (% dat vrouwen minder verdienen dan mannen)

4.1.3 Loonverschillen tussen werknemers bij de overheid (% dat vrouwen minder verdienen dan mannen)

Jaar	Feitelijke loonverschil	Gecorrigeerde loonverschil
2014	9,6	6,4
2016	9,6	4,8
2018	8,5	4,1
2020	6,7	2,9
2022	5,1	1,8

Loonverschil in het bedrijfsleven neemt langzaam af

In het bedrijfsleven neemt het procentuele loonverschil tussen vrouwen en mannen veel langzamer af dan bij de overheid. In 2014 was het gemiddelde loon van vrouwen 19,2 procent lager dan dat van de mannen; in 2022 was dat 16,4 procent. Rekening houdend met verschillen in achtergrondkenmerken, zijn de loonverschillen tussen vrouwen en mannen in het bedrijfsleven kleiner. In 2014 lag het statistische gecorrigeerde loon van vrouwen 9,6 procent lager dan dat van mannen; in 2022 was dat 6,9 procent lager. Ook het statistisch gecorrigeerde loonverschil tussen vrouwen en mannen in het bedrijfsleven nam sinds 2014 dus af, maar bleef tussen 2020 en 2022 gelijk.

Net als bij de overheid is een arbeidsverleden van deeltijdwerk een sterke verklarende factor voor het loonverschil tussen mannen en vrouwen in het bedrijfsleven. En ook in het bedrijfsleven bekleden vrouwen minder vaak een leidinggevende functie dan mannen. Dit vergroot, naast andere factoren, het loonverschil tussen mannen en vrouwen.

Toon tabel4.1.4 Loonverschillen tussen werknemers in het bedrijfsleven (% dat vrouwen minder verdienen dan mannen)Verberg tabel4.1.4 Loonverschillen tussen werknemers in het bedrijfsleven (% dat vrouwen minder verdienen dan mannen)

4.1.4 Loonverschillen tussen werknemers in het bedrijfsleven (% dat vrouwen minder verdienen dan mannen)

Jaar	Feitelijke loonverschil	Gecorrigeerde loonverschil
2014	19,2	9,6
2016	18,7	8,2
2018	18,1	7,9
2020	17,3	7
2022	16,4	6,9

Grootste loonverschillen binnen financiële instellingen en handel

De loonverschillen tussen mannen en vrouwen in het bedrijfsleven zijn niet in elke bedrijfstak even groot. De feitelijke loonverschillen zijn het grootst binnen de financiële instellingen en de handel. In deze bedrijfstakken ligt het gemiddelde loon van vrouwen meer dan 20 procent lager dan het gemiddelde loon van mannen. In de bouwnijverheid en de kleinere bedrijfstak van energie- en waterleidingbedrijven is het loonvoordeel van mannen ten opzichte van vrouwen het kleinst. Als rekening gehouden wordt met verschillen in achtergrondkenmerken verschuift het beeld. De loonverschillen binnen de financiële instellingen en de handel blijven tot de grootste behoren, met een 10 procent lager loon voor vrouwen, maar de verschillen met andere bedrijfstakken zijn kleiner geworden. Het statistisch gecorrigeerde loonverschil is het grootst in de kleine bedrijfstak van de delfstoffenwinning. De statistische correctie verklaart vooral veel van het loonverschil tussen vrouwen en mannen binnen de gezondheids- en welzijnszorg. Het feitelijke loonverschil is met 18,3 procent ruim vijf keer zo hoog als het statistisch gecorrigeerde loonverschil van 3,4 procent. Dit komt onder andere doordat er in de lager betaalde beroepen in de gezondheidszorg, zoals de niet-specialistische verpleging, relatief veel vrouwen werken. Bovendien werken verpleegkundigen vaak in deeltijd (CBS, 2022a).

Toon tabel4.1.5 Loonverschillen werknemers in het bedrijfsleven naar bedrijfstak, 2022 (% dat vrouwen minder verdienen dan mannen)Verberg tabel4.1.5 Loonverschillen werknemers in het bedrijfsleven naar bedrijfstak, 2022 (% dat vrouwen minder verdienen dan mannen)

4.1.5 Loonverschillen werknemers in het bedrijfsleven naar bedrijfstak, 2022 (% dat vrouwen minder verdienen dan mannen)

Bedrijfstak	Feitelijke loonverschil	Gecorrigeerde loonverschil
Financiele instellingen	24,9	10,4
Handel	22,5	10,3
Gezondheids- en welzijnszorg	18,3	3,4
Zakelijke dienstverlening	18,1	8,1
Cultuur en overige dienstverlening	17,7	7,5
Delfstoffenwinning	16,5	21,7
Industrie	15,7	6,6
Landbouw en visserij	14,8	8,5
Vervoer	13,2	4,7
Horeca	9,5	2,6
Bouwnijverheid	8,1	3,7
Energie- en waterleidingbedrijven	4,9	-2,2

4.2Neemt de economische zelfstandigheid toe?

Economische zelfstandigheid vrouwen in 2023 minder hard gegroeid

In 2023 was 69,5 procent van alle niet-onderwijsvolgende vrouwen van 15 jaar tot de AOW-leeftijd economisch zelfstandig (zie Begrippen), zo blijkt uit gegevens uit het Integraal Inkomens- en Vermogensonderzoek (IIV). Deze vrouwen verdienen netto minstens het bijstandsniveau (1 200 euro per maand in 2023). Zij verdienen dit met arbeid of een eigen onderneming. Het aandeel economische zelfstandige vrouwen groeit al jaren, wat in lijn is met één van de doelstellingen van het emancipatiebeleid (zie OCW, 2022). In coronajaar 2020 vlakte de groei bij vrouwen wel af, maar dat herstelde zich. In 2023 vlakte de groei echter opnieuw af. De lonen stegen in 2023 minder sterk dan het minimumloon (CBS, 2024a) en de daaraan gekoppelde bijstand. Het verdiende inkomen kwam daardoor minder snel boven de bijstand uit.

Gedurende de economische crisis van 2009–2013 bleef het aandeel economisch zelfstandige vrouwen min of meer gelijk. Tussen 2014 en 2019 was er een relatief sterke toename. Daarbij speelt de gestegen arbeidsduur een rol: vrouwen werken steeds vaker in een grote deeltijdbaan van 28 tot 35 uur per week (zie m/v-stat). Langer geleden, in de jaren tachtig en negentig, was het vooral de sterke toename van de arbeidsparticipatie die bijdroeg aan de stijging van het aandeel economisch zelfstandigen vrouwen (CBS, 2024b). Bij mannen volgt het aandeel economisch zelfstandigen de conjunctuur. In de economische crisis van 2009–2013 en ook in 2020 daalde het. In 2021 en 2022 steeg het aandeel weer, maar de groei stokte in 2023 en kwam uit op 82,8 procent.

Ook steeds meer vrouwen met minstens het minimumloon

De grens voor economische zelfstandigheid gaat uit van een inkomensminimum voor een alleenstaande. Om ook met kinderen te kunnen rondkomen, hanteert de overheid een tweede maat voor het meten van de vordering van het emancipatiebeleid: financiële onafhankelijkheid (zie OCW, 2022). Daarbij ligt de drempelwaarde hoger: het netto verdiende inkomen moet minstens het minimumloon (1 720 euro per maand in 2023) bedragen. Het aandeel financieel onafhankelijke vrouwen en mannen is uiteraard lager dan het aandeel economisch zelfstandigen. De financiële onafhankelijkheid liet bij vrouwen en mannen dezelfde trends zien als de economische zelfstandigheid. Mannen zijn vaker financieel onafhankelijk dan vrouwen (78 tegen 59 procent), maar het verschil is kleiner geworden. Met name moeders met een partner zijn nu vaker financieel onafhankelijk (zie m/v-stat).

Toon tabel4.2.1 Economische zelfstandigheid en financiële onafhankelijkheid (% van niet-onderwijsvolgenden
van 15 jaar tot AOW-leeftijd)Verberg tabel4.2.1 Economische zelfstandigheid en financiële onafhankelijkheid (% van niet-onderwijsvolgenden
van 15 jaar tot AOW-leeftijd)

4.2.1 Economische zelfstandigheid en financiële onafhankelijkheid (% van niet-onderwijsvolgenden
van 15 jaar tot AOW-leeftijd)

	Economische zelfstandigheid vrouwen	Economische zelfstandigheid mannen	Financiele onafhankelijkheid vrouwen	Financiele onafhankelijkheid mannen
'11	56,5	78,9	42,3	73,1
'12	56,8	78,2	42,6	72,3
'13	56,7	77,3	43,5	71,6
'14	57,1	77,5	44,8	72
'15	57,9	78,2	45,9	72,7
'16	59,3	79	48,5	74,1
'17	60,7	79,7	50	74,9
'18	62,5	80,8	51,6	76
'19	64	81,4	53,1	76,6
'20	64,4	80,3	53,7	75,6
'21	66,5	81,5	56	76,7
'22	69,1	83,1	58,9	78,6
'23*	69,5	82,8	59,4	78,1

4 op de 5 vrouwen willen economisch zelfstandig zijn

Het merendeel van de bevolking van 16 tot 65 jaar (exclusief onderwijsvolgenden) vindt het belangrijk economisch zelfstandig te zijn. Dit blijkt uit het onderzoek Emancipatie­opinies. Meer mannen dan vrouwen (91 tegen 80 procent) geven aan dat ze economisch zelfstandig willen zijn. In de praktijk zijn beide het echter minder vaak (zie figuur 4.2.1). Mannen vinden het ook vaker dan vrouwen belangrijk om zoveel te verdienen dat in het eigen levensonderhoud en dat van de (eventuele) kinderen kan worden voorzien. In de meeste relaties heeft de man het meeste inkomen (Van den Brakel, 2023) en in lijn daarmee geven mannen ook vaker aan dat zij wel moeten werken, omdat het inkomen niet gemist kan worden.

Niet alleen economische zelfstandigheid, maar ook het verdienen van geld om het financieel goed te hebben vinden relatief veel mensen belangrijk en daar liggen de cijfers van mannen en vrouwen minder ver uiteen. Desalniettemin vinden meer mannen dan vrouwen het belangrijk geld te verdienen om het financieel goed te hebben. Daarnaast geven mannen ook vaker aan door te willen groeien naar een hoger salaris dan vrouwen.

	Vrouwen	Mannen
	% (helemaal) eens
Ik wil in mijn werk doorgroeien naar een hoger salaris	62	71
Ik vind het belangrijk geld te verdienen zodat ik/wij het financieel goed hebben	85	91
Ik vind het belangrijk om zelf zoveel te verdienen dat ik in mijn eigen levensonderhoud en dat van mijn eventuele kinderen kan voorzien	78	90
Ik moet wel werken, mijn inkomen kan niet gemist worden	59	79
Ik vind het belangrijk dat ik economisch zelfstandig ben	80	91

Significante verschillen tussen vrouwen en mannen (p<0,05) zijn vetgedrukt.

¹⁾Bevolking van 16 tot 65 jaar, exclusief onderwijsvolgenden.

Meer mannen dan vrouwen vinden voldoende inkomen en economische zelfstandigheid belangrijk. Dit verschil is er echter vooral tussen mannen en vrouwen met een partner (al dan niet met kinderen). Vrouwen met een partner vinden inkomen en economische zelf­standigheid minder belangrijk dan mannen in die situatie. Tussen vrouwen en mannen zonder partner en kinderen is geen statistisch significant verschil in het aandeel dat voldoende inkomen en economische zelfstandigheid belangrijk vindt. Alleenstaande ouders vinden een eigen inkomen en economische zelfstandigheid even vaak van belang als ouders met een partner (zie tabel B.4.2.1).

Van de niet-economisch zelfstandigen hebben vrouwen vaker werk

Van zowel de mannen als de vrouwen die niet-economisch zelfstandig zijn, was het merendeel afhankelijk van een uitkering. Maar vaker dan mannen hebben niet-economisch zelfstandige vrouwen wel werk. Het inkomen uit dat werk is echter te laag om economisch zelfstandig te zijn. Dat komt vooral doordat vrouwen meer in deeltijd werken (zie paragraaf 3.1) en gemiddeld een lager uurloon hebben (zie paragraaf 4.1). 6 procent van de vrouwen had geen eigen inkomen. Vaak hebben deze vrouwen een partner met inkomen.

Toon tabel4.2.3 Economische zelfstandigheid en sociaaleconomische positie, 2023* (% van niet-onderwijsvolgenden
van 15 jaar tot AOW-leeftijd)Verberg tabel4.2.3 Economische zelfstandigheid en sociaaleconomische positie, 2023* (% van niet-onderwijsvolgenden
van 15 jaar tot AOW-leeftijd)

4.2.3 Economische zelfstandigheid en sociaaleconomische positie, 2023* (% van niet-onderwijsvolgenden
van 15 jaar tot AOW-leeftijd)

	Economisch zelfstandig	Niet-economisch zelfstandig: werk	Niet-economisch zelfstandig: uitkering	Niet-economisch zelfstandig: geen inkomen
Vrouwen	69,5	9,3	14,7	6,4
Mannen	82,8	4,3	11	1,9

Werkende mannen vaker economisch zelfstandig dan werkende vrouwen

In 2022 was 93 procent van de werkende mannen economisch zelfstandig, tegenover 85 procent van de werkende vrouwen. Een vast arbeidscontract levert vrijwel altijd een inkomen boven het bijstandsniveau op. Met een flexibel contract waren bijna 8 op de 10 werkenden economisch zelfstandig, vrouwen met 74 procent minder vaak dan mannen (82 procent). Vrouwen die actief zijn als zelfstandige zonder personeel waren met 65 procent het minst vaak economisch zelfstandig. Dit heeft niet alleen te maken met de relatief korte werkweek van vrouwelijke zzp’ers (zie StatLine). Ook de doorgaans laagbetaalde beroepen waarin zij verhoudingsgewijs vaak werken, zoals kapper, schoonheidsspecialist of exploitant van een webwinkel, spelen een rol (CBS, 2020).

Toon tabel4.2.4 Economische zelfstandigheid werkenden, 2022¹⁾ (% van niet-onderwijsvolgende werkenden
van 15 jaar tot AOW-leeftijd)Verberg tabel4.2.4 Economische zelfstandigheid werkenden, 2022¹⁾ (% van niet-onderwijsvolgende werkenden
van 15 jaar tot AOW-leeftijd)

4.2.4 Economische zelfstandigheid werkenden, 2022¹⁾ (% van niet-onderwijsvolgende werkenden
van 15 jaar tot AOW-leeftijd)

	Vrouwen	Mannen
Werknemer met vaste arbeidsrelatie	92,5	98,3
Werknemer met flexibele arbeidsrelatie	74,2	82,5
Zelfstandige zonder personeel	65,3	84,2
Zelfstandige met personeel	89,3	93,5
1)Meest recente cijfers over positie in de werkkring betreffen 2022.

Man-vrouwverschil economische zelfstandigheid het grootst in overige dienstverlening

Het verschil in economische zelfstandigheid tussen werkende mannen en vrouwen bedroeg 8 procentpunt in 2022. Het man-vrouwverschil was relatief klein in het openbaar bestuur en overheidsdiensten en in het onderwijs. Met 15 procentpunt was het verschil in economische zelfstandigheid tussen mannen en vrouwen het grootst in de overige dienstverlening. In die sector vallen bijvoorbeeld kappers en schoonheidsspecialisten, beroepen met een relatief laag inkomen en waarin relatief veel vrouwen werken.

Werkenden in het openbaar bestuur en overheidsdiensten en in de financiële dienstverlening zijn het vaakst economisch zelfstandig. Bijna iedereen had in deze sectoren een inkomen boven het bijstandsniveau. Werkenden in de cultuur, sport en recreatie, verhuur en overige zakelijke dienstverlening, overige dienstverlening en horeca zijn het minst vaak economisch zelfstandig. In deze sectoren was het aandeel economisch zelfstandige vrouwen minder dan 75 procent, onder mannen was het aandeel minder dan 85 procent.

Toon tabel4.2.5 Economische zelfstandigheid werkenden per bedrijfstak, 2022¹⁾ (% van niet-onderwijsvolgende werkenden van 15 jaar tot AOW-leeftijd)Verberg tabel4.2.5 Economische zelfstandigheid werkenden per bedrijfstak, 2022¹⁾ (% van niet-onderwijsvolgende werkenden van 15 jaar tot AOW-leeftijd)

4.2.5 Economische zelfstandigheid werkenden per bedrijfstak, 2022¹⁾ (% van niet-onderwijsvolgende werkenden van 15 jaar tot AOW-leeftijd)

	Vrouwen	Mannen
Openbaar bestuur en overheidsdiensten	98,3	98,8
Onderwijs	92,3	94,5
Financiële dienstverlening	95,1	98,1
Verhuur en handel van onroerend goed	92,3	95,4
Informatie en communicatie	92,1	95,7
Specialistische zakelijke diensten	88,8	94,3
Gezondheids- en welzijnszorg	88,8	95,2
Cultuur, sport en recreatie	74,5	82,6
Vervoer en opslag	82,7	91,7
Nijverheid (geen bouw) en energie	87,9	96,9
Horeca	69,7	80,6
Bouwnijverheid	82,4	94,8
Verhuur en overige zakelijke diensten	70,4	83,3
Handel	79	92,3
Landbouw, bosbouw en visserij	76,8	90,2
Overige dienstverlening	69,9	85,1
1)Meest recente cijfers over bedrijfstak betreffen 2022.

4.3Maken onderwijsniveau en herkomst uit?

Hbo of universitair geschoolde vrouwen vaakst economisch zelfstandig

In 2023 was het aandeel economisch zelfstandigen onder vrouwen 13 procentpunt lager dan onder mannen. Ook op elk onderwijsniveau zijn mannen vaker economisch zelfstandig dan vrouwen. Het kleinst is het man-vrouwverschil bij hbo of universitair geschoolden, en het grootst bij degenen met basisonderwijs of een vmbo-diploma. In die laatste groep is het man-vrouwverschil in het aandeel economisch zelfstandigen 27 procentpunt.

Het aandeel economisch zelfstandigen was met 84 procent onder vrouwen met een afgeronde hbo- of universitaire opleiding hoger dan onder vrouwen met een havo, vwo of mbo-diploma (70 procent). Bij vrouwen met alleen basisonderwijs of een vmbo-diploma was het met 40 procent een stuk lager. Hbo of universitair geschoolden werken vaker en meer uren, en verdienen per uur meer (zie paragraaf 3.3 en Van der Vliet et al., 2023). Vrouwen met basisonderwijs of een vmbo-diploma hebben verreweg het vaakst een uitkering, meestal is dat een bijstandsuitkering. Ook hebben ze het vaakst geen eigen inkomen. Deze vrouwen werken ook relatief vaak zónder daarmee economisch zelfstandig te zijn. Onder vrouwen met een afgeronde hbo- of universitaire opleiding komt het veel minder voor dat ze werken zonder economisch zelfstandig te zijn.

Toon tabel4.3.1 Economische zelfstandigheid en sociaaleconomische positie, 2023* (% van niet-onderwijsvolgenden
van 15 jaar tot AOW-leeftijd)Verberg tabel4.3.1 Economische zelfstandigheid en sociaaleconomische positie, 2023* (% van niet-onderwijsvolgenden
van 15 jaar tot AOW-leeftijd)

4.3.1 Economische zelfstandigheid en sociaaleconomische positie, 2023* (% van niet-onderwijsvolgenden
van 15 jaar tot AOW-leeftijd)

		Economisch zelfstandig	Niet-economisch zelfstandig: werk	Niet-economisch zelfstandig: uitkering	Niet-economisch zelfstandig: geen inkomen
Basisonderwijs, vmbo, mbo1	Vrouwen, Basisonderwijs, vmbo, mbo1	39,9	13,9	32,6	13,7
Basisonderwijs, vmbo, mbo1	Mannen, Basisonderwijs, vmbo, mbo1	67,3	6	23,8	2,8
Havo, vwo, mbo2-4	Vrouwen, Havo, vwo, mbo2-4	70,3	10,3	13,3	6,1
Havo, vwo, mbo2-4	Mannen, Havo, vwo, mbo2-4	84,8	4	9,4	1,8
Hbo, wo	Vrouwen, Hbo, wo	83,5	5,4	7	4,1
Hbo, wo	Mannen, Hbo, wo	90,2	2,8	5,4	1,6

Vooral hbo’ers en universitair geschoolde vrouwen hechten aan economische zelfstandigheid

Vrouwen met basisonderwijs of een vmbo-diploma hechten minder belang aan inkomen en economische zelfstandigheid dan vrouwen met een ander onderwijsniveau. Dit verschil naar onderwijsniveau is voor een deel ook te zien bij mannen, maar er zijn ook stellingen over inkomen en economische zelfstandigheid waar mannen met verschillend onderwijsniveau evenveel waarde aan hechten. Vooral mannen met basisonderwijs of een vmbo-diploma vinden inkomen en economische zelfstandigheid vaker belangrijk dan vrouwen met dit onderwijsniveau (zie tabel B.4.3.1).

Tweede generatie Marokkaanse vrouwen vaker economisch zelfstandig dan mannen

Mannen zijn vaker economisch zelfstandig dan vrouwen en dat is in de verschillende herkomstgroepen niet anders. Bij degenen die in Nederland geboren zijn is het verschil in economische zelfstandigheid tussen mannen en vrouwen het grootst bij een Nederlandse herkomst (beide ouders geboren in Nederland). Binnen deze groep is 73 procent van de vrouwen economisch zelfstandig tegenover 86 procent bij de mannen. Ook in de tweede generatie, dus met minstens een ouder in het buitenland geboren (zie Begrippen), van Indonesische herkomst is het man-vrouwverschil relatief groot. In de Surinaamse en Marokkaanse tweede generatie zijn de verschillen in economische zelfstandigheid tussen mannen en vrouwen het kleinst. De Marokkaanse tweede generatie is zelfs de enige groep waarin het verschil omgekeerd is: vrouwen zijn vaker economisch zelfstandig dan mannen (67 tegen bijna 66 procent).

Tweede-generatievrouwen afkomstig uit Indonesië, Suriname, Nederlands-Cariben of de nieuwste EU-landen (zie Begrippen) zijn door hun gemiddeld hoge arbeidsparticipatie en lange werkweek relatief vaak economisch zelfstandig, ongeveer even vaak als vrouwen met een Nederlandse herkomst. Dit in tegenstelling tot de tweedegeneratie vrouwen met een Turkse of Marokkaanse herkomst: zij hebben in verhouding vaak een uitkering of geen inkomen (zie CBS, 2024c).

Toon tabel4.3.2 Economische zelfstandigheid bij in Nederland geborenen, 2023* (% van niet-onderwijsvolgenden van 15 jaar tot AOW-leeftijd)Verberg tabel4.3.2 Economische zelfstandigheid bij in Nederland geborenen, 2023* (% van niet-onderwijsvolgenden van 15 jaar tot AOW-leeftijd)

4.3.2 Economische zelfstandigheid bij in Nederland geborenen, 2023* (% van niet-onderwijsvolgenden van 15 jaar tot AOW-leeftijd)

	Vrouwen	Mannen
Beide ouders geboren in Nederland	73,4	86,2
	.	.
1 of 2 ouder(s) geboren in buitenland	71,6	77,5
	.	.
Marokko	67	65,8
Suriname	74,3	75,9
Nederlandse Cariben	74,5	77,1
Nieuwe EU	71	78,3
Turkije	67,9	75,5
Indonesië	71,3	82,4

Verschil economische zelfstandigheid mannen en vrouwen relatief groot bij migranten

Onder de in het buitenland geborenen is het verschil tussen mannen en vrouwen groter dan gemiddeld. Bij de migranten was 55 procent van de vrouwen economisch zelfstandig in 2023 en 72 procent van de mannen, een verschil van 17 procentpunt.

Bij de migranten was het man-vrouwverschil het grootst onder degenen met als herkomst Eritrea, met 48 procentpunt. Het aandeel economisch zelfstandigen onder migrantenmannen uit Eritrea is ruim 3 keer zo hoog als onder migrantenvrouwen met deze herkomst. Van de vrouwen uit de vluchtelingenlanden Syrië, Somalië en Eritrea heeft de meerderheid een uitkering, meestal een bijstandsuitkering (zie CBS, 2024c). Deze vrouwen zijn minder vaak economisch zelfstandig dan vrouwen met een Iraakse, Iraanse of Afghaanse herkomst. De man-vrouwverschillen bij migranten uit Irak, Iran en Afghanistan zijn kleiner dan die van migranten uit Syrië, Somalië en Eritrea.

Onder migranten met als herkomst Suriname of de Nederlandse Cariben zijn de verschillen in economische zelfstandigheid tussen mannen en vrouwen het kleinst (respectievelijk 6 en 8 procentpunt). Deze verschillen zijn kleiner dan die in de groep met een Nederlandse herkomst (13 procentpunt). Het man-vrouwverschil van Iraanse migranten ligt het dichtst in de buurt van degenen met een Nederlandse herkomst.

Toon tabel4.3.3 Economische zelfstandigheid bij in buitenland geborenen, 2023* (% van niet-onderwijsvolgenden van 15 jaar tot AOW-leeftijd)Verberg tabel4.3.3 Economische zelfstandigheid bij in buitenland geborenen, 2023* (% van niet-onderwijsvolgenden van 15 jaar tot AOW-leeftijd)

4.3.3 Economische zelfstandigheid bij in buitenland geborenen, 2023* (% van niet-onderwijsvolgenden van 15 jaar tot AOW-leeftijd)

	Vrouwen	Mannen
Totaal	55,1	72,2
	.	.
Suriname	64,6	70,7
Nederlandse Cariben	64,5	72,5
Nieuwe EU	68,3	83,1
Indonesië	58,6	77,4
Marokko	31	58
Turkije	34,7	65,1
	.	.
Iran	51,1	65
Irak	35,2	55,1
Afghanistan	39,4	63,6
Syrië	14,3	42,2
Somalië	26,8	57,9
Eritrea	24,6	72,4

4.4Maakt stedelijkheid uit?

Man-vrouw verschil kleinst in meest stedelijke gemeente

In zowel de meest, matig als minst stedelijke gemeenten (zie Begrippen) zijn mannen vaker economisch zelfstandig dan vrouwen. Het grootst is het man-vrouwverschil in de minst stedelijke gemeenten. Hier was 86 procent van de mannen in 2023 economische zelfstandig tegen 69 procent van de vrouwen, een verschil van 16 procentpunt. In matig stedelijke gemeenten was het verschil bijna even groot. In de meest stedelijke gebieden was het verschil 12 procentpunt.

Vrouwen in de minst stedelijke gebieden zijn overigens even vaak economisch zelfstandig als vrouwen in de meest stedelijke gebieden (69 procent). Het verschil wordt dus gemaakt door de mannen. In de meest stedelijke gemeenten hebben vrouwen het vaakst een uitkering, meestal is dat een bijstandsuitkering. In de minst stedelijke gebieden komt het juist iets vaker voor dat vrouwen werken zonder economisch zelfstandig te zijn.

Toon tabel4.4.1 Economische zelfstandigheid en sociaaleconomische positie, 2023* (% van niet-onderwijsvolgenden
van 15 jaar tot AOW-leeftijd)Verberg tabel4.4.1 Economische zelfstandigheid en sociaaleconomische positie, 2023* (% van niet-onderwijsvolgenden
van 15 jaar tot AOW-leeftijd)

4.4.1 Economische zelfstandigheid en sociaaleconomische positie, 2023* (% van niet-onderwijsvolgenden
van 15 jaar tot AOW-leeftijd)

		Economisch zelfstandig	Niet-economisch zelfstandig: werk	Niet-economisch zelfstandig: uitkering	Niet-economisch zelfstandig: geen inkomen
Minst stedelijk	Vrouw, Minst stedelijk	69,3	11	12,9	6,8
Minst stedelijk	Man, Minst stedelijk	85,5	3,5	9,5	1,5
Matig stedelijk	Vrouw, Matig stedelijk	70,6	9,7	13,4	6,3
Matig stedelijk	Man, Matig stedelijk	85,2	3,6	9,6	1,6
Meest stedelijk	Vrouw, Meest stedelijk	69,3	8,4	16	6,2
Meest stedelijk	Man, Meest stedelijk	80,8	4,9	12,1	2,2

Vrouwen vaakst economisch zelfstandig in Rozendaal

In alle gemeenten zijn mannen vaker economisch zelfstandig dan vrouwen. Het kleinst was het man-vrouwverschil in Groningen (5 procentpunt), het grootst op Urk. In die laatste gemeente was het aandeel economisch zelfstandigen onder mannen in 2023 bijna 31 procentpunt hoger dan onder vrouwen. Gemiddeld in Nederland was dat 13 procentpunt. In de vier grote steden was het man-vrouwverschil kleiner dan het landelijk gemiddelde: in Utrecht en Amsterdam was dit 7 procentpunt, in Rotterdam en Den Haag 11 procentpunt.

Vrouwen in Rozendaal waren met 79 procent het vaakst economisch zelfstandig. Op de tweede en derde plek stonden Zoeterwoude en Bunnik (beide 78 procent). Van de vier grote steden had Utrecht het hoogste aandeel economisch zelfstandige vrouwen (76 procent). Daarna volgden Amsterdam (71 procent) en Den Haag en Rotterdam (beide 65 procent). Onderaan de lijst staan gemeenten als Urk, Pekela, Heerlen, Vaals, en Kerkrade. In deze gemeenten was het aandeel economisch zelfstandige vrouwen kleiner dan 60 procent.

In de gemeenten Staphorst, Scherpenzeel en Molenlanden waren mannen met bijna 91 procent het vaakst economisch zelfstandig. In de vier grote steden is het aandeel economisch zelfstandige mannen lager dan gemiddeld.

Toon tabel4.4.2 Economisch zelfstandige vrouwen, 2023*Verberg tabel4.4.2 Economisch zelfstandige vrouwen, 2023*

4.4.2 Economisch zelfstandige vrouwen, 2023*

	Economisch zelfstandige vrouwen
Aa en Hunze	70,6
Aalsmeer	76,7
Aalten	70,2
Achtkarspelen	63,4
Alblasserdam	65,2
Albrandswaard	75,2
Alkmaar	69,6
Almelo	61,7
Almere	69,6
Alphen aan den Rijn	74,3
Alphen-Chaam	75,4
Altena	67
Ameland	72,7
Amersfoort	74,2
Amstelveen	70,2
Amsterdam	70,5
Apeldoorn	69
Arnhem	67,9
Assen	70,3
Asten	71,6
Baarle-Nassau	70,5
Baarn	72,8
Barendrecht	73,6
Barneveld	66,8
Beek (L.)	66,9
Beekdaelen	68
Beesel	68,6
Berg en Dal	69,8
Bergeijk	73,1
Bergen (L.)	68,6
Bergen (NH.)	66
Bergen op Zoom	65,5
Berkelland	71,2
Bernheze	73,6
Best	71,1
Beuningen	72,5
Beverwijk	68,6
Bladel	75,1
Blaricum	69,8
Bloemendaal	71,9
Bodegraven-Reeuwijk	72,7
Boekel	74,9
Borger-Odoorn	65,1
Borne	72,7
Borsele	67,5
Boxtel	71,8
Breda	72,8
Bronckhorst	70,1
Brummen	69,2
Brunssum	61,1
Bunnik	78
Bunschoten	72,9
Buren	69,7
Capelle aan den IJssel	68,7
Castricum	73,9
Coevorden	64,5
Cranendonck	69,4
Culemborg	72
Dalfsen	73,3
Dantumadiel	62,7
De Bilt	73,2
De Fryske Marren	69
De Ronde Venen	73,4
De Wolden	71,5
Delft	70,1
Den Helder	65,2
Deurne	70,7
Deventer	69,3
Diemen	74,9
Dijk en Waard	70,7
Dinkelland	75,7
Doesburg	61,4
Doetinchem	67,6
Dongen	72,8
Dordrecht	65,5
Drechterland	70,9
Drimmelen	73,2
Dronten	69,4
Druten	71,8
Duiven	70,7
Echt-Susteren	66,3
Edam-Volendam	69,5
Ede	69,5
Eemnes	73,3
Eemsdelta	61
Eersel	74,3
Eijsden-Margraten	74,1
Eindhoven	68,7
Elburg	66,7
Emmen	61,5
Enkhuizen	67,8
Enschede	63,4
Epe	67,1
Ermelo	68,6
Etten-Leur	70
Geertruidenberg	71,3
Geldrop-Mierlo	69,1
Gemert-Bakel	70,9
Gennep	71,4
Gilze en Rijen	72,3
Goeree-Overflakkee	66,4
Goes	69,1
Goirle	74,9
Gooise Meren	74,8
Gorinchem	67,7
Gouda	69,3
Groningen (gemeente)	71,8
Gulpen-Wittem	68,7
Haaksbergen	72,4
Haarlem	73,4
Haarlemmermeer	73,9
Halderberge	66,5
Hardenberg	70,8
Harderwijk	69,9
Hardinxveld-Giessendam	65,7
Harlingen	63,9
Hattem	71,2
Heemskerk	68,7
Heemstede	74,4
Heerde	67,8
Heerenveen	69,3
Heerlen	58,9
Heeze-Leende	74,4
Heiloo	72,5
Hellendoorn	71,8
Helmond	65,2
Hendrik-Ido-Ambacht	72,3
Hengelo (O.)	68,4
Het Hogeland	65,8
Heumen	74,8
Heusden	71
Hillegom	74,1
Hilvarenbeek	76,8
Hilversum	71,4
Hoeksche Waard	70,9
Hof van Twente	72,5
Hollands Kroon	68,3
Hoogeveen	64,9
Hoorn	68,7
Horst aan de Maas	74,4
Houten	75,9
Huizen	70,5
Hulst	66,8
IJsselstein	74,6
Kaag en Braassem	75,3
Kampen	68,6
Kapelle	70,9
Katwijk	70
Kerkrade	58,3
Koggenland	73,2
Krimpen aan den IJssel	67,5
Krimpenerwaard	70,2
Laarbeek	71,5
Land van Cuijk	72,5
Landgraaf	63,5
Landsmeer	73,8
Lansingerland	76,5
Laren (NH.)	65,5
Leeuwarden	68,5
Leiden	74
Leiderdorp	74,9
Leidschendam-Voorburg	71,2
Lelystad	66,5
Leudal	71,1
Leusden	75,2
Lingewaard	74,6
Lisse	73,9
Lochem	69,2
Loon op Zand	71,7
Lopik	73
Losser	69,6
Maasdriel	69,4
Maasgouw	70,1
Maashorst	71,3
Maassluis	68,4
Maastricht	64,5
Medemblik	69,2
Meerssen	71,7
Meierijstad	71,3
Meppel	71,3
Middelburg (Z.)	67,9
Midden-Delfland	75,8
Midden-Drenthe	71
Midden-Groningen	63,4
Moerdijk	69,2
Molenlanden	67,9
Montferland	67
Montfoort	75
Mook en Middelaar	72,6
Neder-Betuwe	63,6
Nederweert	71,8
Nieuwegein	71,8
Nieuwkoop	74,3
Nijkerk	70,7
Nijmegen	71,9
Nissewaard	65,6
Noardeast-Frysl�n	64,8
Noord-Beveland	66,4
Noordenveld	70,5
Noordoostpolder	68,2
Noordwijk	72,6
Nuenen, Gerwen en Nederwetten	73,6
Nunspeet	63,7
Oegstgeest	75,9
Oirschot	72,9
Oisterwijk	73,6
Oldambt	62
Oldebroek	64,4
Oldenzaal	71,7
Olst-Wijhe	72,3
Ommen	69,4
Oost Gelre	76,2
Oosterhout	68,9
Ooststellingwerf	67
Oostzaan	75,3
Opmeer	73,3
Opsterland	69,1
Oss	67,9
Oude IJsselstreek	67,7
Ouder-Amstel	76,9
Oudewater	75,2
Overbetuwe	73,7
Papendrecht	69,8
Peel en Maas	72,1
Pekela	58,6
Pijnacker-Nootdorp	77,4
Purmerend	70,8
Putten	67,3
Raalte	73,3
Reimerswaal	62,3
Renkum	70,9
Renswoude	71,3
Reusel-De Mierden	73,5
Rheden	66,7
Rhenen	67,4
Ridderkerk	67,7
Rijssen-Holten	67,4
Rijswijk (ZH.)	69,9
Roerdalen	66
Roermond	65,9
Roosendaal	66,8
Rotterdam	65,3
Rozendaal	78,5
Rucphen	62,9
Schagen	70,9
Scherpenzeel	71
Schiedam	66,9
Schiermonnikoog	67,4
Schouwen-Duiveland	66,8
's-Gravenhage (gemeente)	64,7
's-Hertogenbosch	72,1
Simpelveld	67,8
Sint-Michielsgestel	74,5
Sittard-Geleen	63,3
Sliedrecht	65,3
Sluis	67
Smallingerland	65,3
Soest	71,7
Someren	70,7
Son en Breugel	74,9
Stadskanaal	61,4
Staphorst	67,9
Stede Broec	69,9
Steenbergen	67,2
Steenwijkerland	66,6
Stein (L.)	67,7
Stichtse Vecht	73,6
S�dwest-Frysl�n	68
Terneuzen	65,1
Terschelling	73,1
Texel	69,6
Teylingen	76,5
Tholen	63,5
Tiel	66,7
Tilburg	70,7
Tubbergen	75,9
Twenterand	66,1
Tynaarlo	74,6
Tytsjerksteradiel	69,3
Uitgeest	74,8
Uithoorn	73,7
Urk	58,9
Utrecht (gemeente)	75,9
Utrechtse Heuvelrug	72,7
Vaals	58,3
Valkenburg aan de Geul	68,5
Valkenswaard	70
Veendam	62,6
Veenendaal	67,9
Veere	65,8
Veldhoven	71,1
Velsen	69,8
Venlo	66,6
Venray	71
Vijfheerenlanden	69,7
Vlaardingen	67,5
Vlieland	73,4
Vlissingen	63,4
Voerendaal	70,4
Voorne aan Zee	66,4
Voorschoten	74,6
Voorst	72,6
Vught	75,6
Waadhoeke	67,5
Waalre	72,4
Waalwijk	70
Waddinxveen	72,5
Wageningen	71,8
Wassenaar	63,4
Waterland	72
Weert	68,6
West Betuwe	70,7
West Maas en Waal	71,4
Westerkwartier	71,1
Westerveld	65,4
Westervoort	67,5
Westerwolde	61,3
Westland	74,1
Weststellingwerf	66,4
Wierden	73,1
Wijchen	72,2
Wijdemeren	73,9
Wijk bij Duurstede	73,6
Winterswijk	67,1
Woensdrecht	64,9
Woerden	74,9
Wormerland	71,7
Woudenberg	72,2
Zaanstad	67,9
Zaltbommel	68,4
Zandvoort	66,5
Zeewolde	72,6
Zeist	72,4
Zevenaar	68
Zoetermeer	69,9
Zoeterwoude	78,4
Zuidplas	73,6
Zundert	71,4
Zutphen	65,6
Zwartewaterland	67,8
Zwijndrecht	65,1
Zwolle	73,5

Toon tabel4.4.3 Economisch zelfstandige mannen, 2023*Verberg tabel4.4.3 Economisch zelfstandige mannen, 2023*

4.4.3 Economisch zelfstandige mannen, 2023*

	Economisch zelfstandige mannen
Aa en Hunze	82,7
Aalsmeer	87,8
Aalten	86,6
Achtkarspelen	82,7
Alblasserdam	85,8
Albrandswaard	88
Alkmaar	81,6
Almelo	78,1
Almere	82,5
Alphen aan den Rijn	87,1
Alphen-Chaam	88,1
Altena	89,1
Ameland	86,4
Amersfoort	84,6
Amstelveen	84,1
Amsterdam	77,5
Apeldoorn	82,9
Arnhem	77,6
Assen	80,5
Asten	86
Baarle-Nassau	86,9
Baarn	83,9
Barendrecht	87,2
Barneveld	90,2
Beek (L.)	81,3
Beekdaelen	81,6
Beesel	85,7
Berg en Dal	82,4
Bergeijk	87,9
Bergen (L.)	85,6
Bergen (NH.)	81,1
Bergen op Zoom	81,2
Berkelland	86,3
Bernheze	87,3
Best	86,7
Beuningen	85,9
Beverwijk	82,3
Bladel	88,3
Blaricum	85,3
Bloemendaal	84,6
Bodegraven-Reeuwijk	88,8
Boekel	89
Borger-Odoorn	81,4
Borne	87,7
Borsele	88,3
Boxtel	85,4
Breda	83,4
Bronckhorst	86,2
Brummen	85,3
Brunssum	76,2
Bunnik	88,1
Bunschoten	90
Buren	87,3
Capelle aan den IJssel	81,8
Castricum	86,1
Coevorden	81,4
Cranendonck	85,8
Culemborg	84,4
Dalfsen	88,9
Dantumadiel	82,5
De Bilt	84
De Fryske Marren	86,2
De Ronde Venen	86,6
De Wolden	86,9
Delft	81,5
Den Helder	80,1
Deurne	86,4
Deventer	81
Diemen	83,8
Dijk en Waard	85,3
Dinkelland	89,5
Doesburg	78,9
Doetinchem	82,4
Dongen	86,9
Dordrecht	80,8
Drechterland	86,5
Drimmelen	87,9
Dronten	86
Druten	85,7
Duiven	85,7
Echt-Susteren	81,5
Edam-Volendam	88,9
Ede	86,9
Eemnes	86
Eemsdelta	78,3
Eersel	88
Eijsden-Margraten	85,9
Eindhoven	82,5
Elburg	87,5
Emmen	79,1
Enkhuizen	81,7
Enschede	77,1
Epe	85,3
Ermelo	85,2
Etten-Leur	84,9
Geertruidenberg	87,2
Geldrop-Mierlo	84,9
Gemert-Bakel	86,7
Gennep	84,3
Gilze en Rijen	86,1
Goeree-Overflakkee	88,7
Goes	84,1
Goirle	87,1
Gooise Meren	84,3
Gorinchem	83
Gouda	82,7
Groningen (gemeente)	77,2
Gulpen-Wittem	81
Haaksbergen	86,9
Haarlem	82,4
Haarlemmermeer	86,1
Halderberge	85,2
Hardenberg	87,9
Harderwijk	84,4
Hardinxveld-Giessendam	90,1
Harlingen	80
Hattem	87,1
Heemskerk	84,1
Heemstede	85,6
Heerde	87,1
Heerenveen	83
Heerlen	70,6
Heeze-Leende	88
Heiloo	83,8
Hellendoorn	87,8
Helmond	81,4
Hendrik-Ido-Ambacht	89,6
Hengelo (O.)	81,8
Het Hogeland	81,5
Heumen	84,8
Heusden	86
Hillegom	86,6
Hilvarenbeek	88,4
Hilversum	82,2
Hoeksche Waard	88,6
Hof van Twente	86,7
Hollands Kroon	85,7
Hoogeveen	82,6
Hoorn	81,9
Horst aan de Maas	88,3
Houten	87,9
Huizen	82,3
Hulst	83
IJsselstein	85,8
Kaag en Braassem	88
Kampen	87
Kapelle	89,2
Katwijk	88,3
Kerkrade	72,4
Koggenland	87,7
Krimpen aan den IJssel	86,9
Krimpenerwaard	88,7
Laarbeek	87,6
Land van Cuijk	86,2
Landgraaf	76,2
Landsmeer	84,2
Lansingerland	89,2
Laren (NH.)	82,8
Leeuwarden	78
Leiden	82,3
Leiderdorp	85,9
Leidschendam-Voorburg	82,1
Lelystad	80
Leudal	85,1
Leusden	87,3
Lingewaard	87,1
Lisse	87,5
Lochem	86,1
Loon op Zand	87,1
Lopik	90
Losser	84,5
Maasdriel	85,9
Maasgouw	83,6
Maashorst	85,6
Maassluis	83,2
Maastricht	75,2
Medemblik	85
Meerssen	83,5
Meierijstad	86,9
Meppel	85,1
Middelburg (Z.)	82,9
Midden-Delfland	88,9
Midden-Drenthe	84,9
Midden-Groningen	78,6
Moerdijk	85,8
Molenlanden	90,6
Montferland	84,1
Montfoort	89,7
Mook en Middelaar	84,9
Neder-Betuwe	89,5
Nederweert	86,4
Nieuwegein	83,6
Nieuwkoop	88,8
Nijkerk	88,2
Nijmegen	79,1
Nissewaard	83,9
Noardeast-Frysl�n	82,5
Noord-Beveland	82,3
Noordenveld	83,5
Noordoostpolder	85,6
Noordwijk	85,8
Nuenen, Gerwen en Nederwetten	87,3
Nunspeet	87,8
Oegstgeest	86,1
Oirschot	88,5
Oisterwijk	86,4
Oldambt	75,5
Oldebroek	87,8
Oldenzaal	85,6
Olst-Wijhe	86,8
Ommen	86,9
Oost Gelre	89,1
Oosterhout	84,4
Ooststellingwerf	82,3
Oostzaan	85,3
Opmeer	87,3
Opsterland	85,7
Oss	83,3
Oude IJsselstreek	84,2
Ouder-Amstel	85,2
Oudewater	89,9
Overbetuwe	87,3
Papendrecht	86,1
Peel en Maas	86,7
Pekela	76,8
Pijnacker-Nootdorp	89,1
Purmerend	82,8
Putten	88,7
Raalte	88,6
Reimerswaal	89,1
Renkum	82,5
Renswoude	90,3
Reusel-De Mierden	88,7
Rheden	80,1
Rhenen	86,9
Ridderkerk	84,7
Rijssen-Holten	89,6
Rijswijk (ZH.)	81,9
Roerdalen	82,9
Roermond	78,4
Roosendaal	81,3
Rotterdam	75,8
Rozendaal	90,5
Rucphen	82,3
Schagen	85
Scherpenzeel	90,8
Schiedam	80,4
Schiermonnikoog	80,8
Schouwen-Duiveland	85,6
's-Gravenhage (gemeente)	76
's-Hertogenbosch	82,8
Simpelveld	81,9
Sint-Michielsgestel	87
Sittard-Geleen	76,6
Sliedrecht	86
Sluis	81,6
Smallingerland	80,8
Soest	84,4
Someren	87,4
Son en Breugel	88,3
Stadskanaal	78,4
Staphorst	91
Stede Broec	85,1
Steenbergen	85,2
Steenwijkerland	84,6
Stein (L.)	81,7
Stichtse Vecht	85,8
S�dwest-Frysl�n	83,4
Terneuzen	80,7
Terschelling	87,7
Texel	81,9
Teylingen	88,2
Tholen	87,5
Tiel	81,6
Tilburg	81,6
Tubbergen	89,1
Twenterand	85,5
Tynaarlo	84,2
Tytsjerksteradiel	84,8
Uitgeest	87,7
Uithoorn	85,3
Urk	89,6
Utrecht (gemeente)	82,9
Utrechtse Heuvelrug	83,7
Vaals	71,1
Valkenburg aan de Geul	80,7
Valkenswaard	86,4
Veendam	78,1
Veenendaal	86
Veere	87,6
Veldhoven	87,3
Velsen	83,1
Venlo	80,3
Venray	84,1
Vijfheerenlanden	86,8
Vlaardingen	81
Vlieland	82,4
Vlissingen	79,1
Voerendaal	83
Voorne aan Zee	85,5
Voorschoten	85,5
Voorst	87,7
Vught	87,3
Waadhoeke	83,1
Waalre	86,4
Waalwijk	85
Waddinxveen	88,4
Wageningen	82,4
Wassenaar	78,9
Waterland	84,4
Weert	82,5
West Betuwe	88,6
West Maas en Waal	87
Westerkwartier	85,4
Westerveld	83,8
Westervoort	82,8
Westerwolde	76,5
Westland	88,5
Weststellingwerf	83,5
Wierden	89,3
Wijchen	85,5
Wijdemeren	85,8
Wijk bij Duurstede	88
Winterswijk	83,4
Woensdrecht	83,3
Woerden	87,2
Wormerland	84,8
Woudenberg	90,3
Zaanstad	80,8
Zaltbommel	87,5
Zandvoort	78,5
Zeewolde	86,7
Zeist	82,4
Zevenaar	83,7
Zoetermeer	83,6
Zoeterwoude	89,7
Zuidplas	88,9
Zundert	86
Zutphen	79,7
Zwartewaterland	90,1
Zwijndrecht	83,4
Zwolle	83,6

4.5Maakt levensfase uit?

Zonder kinderen weinig man-vrouwverschil in economische zelfstandigheid

Tot de leeftijd van 45 jaar zijn alleenstaande vrouwen iets vaker economisch zelfstandig dan alleenstaande mannen als ze (nog) geen kinderen hebben. Hierbij speelt het hogere uurloon van jonge vrouwen een rol (zie paragraaf 4.1). Bij samenwonenden zonder kinderen loopt de economische zelfstandigheid van mannen en vrouwen iets meer uiteen dan bij alleen­staanden, maar de verschillen in economische zelfstandigheid zijn een stuk kleiner dan die tussen mannen en vrouwen met kinderen.

Toon tabel4.5.1 Economisch zelfstandig, 2023* (% van niet-onderwijsvolgenden van 15 jaar tot AOW-leeftijd)Verberg tabel4.5.1 Economisch zelfstandig, 2023* (% van niet-onderwijsvolgenden van 15 jaar tot AOW-leeftijd)

4.5.1 Economisch zelfstandig, 2023* (% van niet-onderwijsvolgenden van 15 jaar tot AOW-leeftijd)

	Vrouwen	Mannen
Totaal	69,5	82,8
	.	.
(Nog) geen minderjarige kinderen	.	.
Alleenstaand tot 45 jaar	79,5	78,9
Samenwonend tot 45 jaar	86,1	91,7
Minderjarige kinderen	.	.
Samenwonend, jongste kind tot 12 jaar	75	91,6
Samenwonend, jongste kind 12 tot 18 jaar	76,5	90,7
Eenouder, jongste kind tot 12 jaar	58,2	79
Eenouder, jongste kind 12 tot 18 jaar	68,5	81,1
Geen minderjarige kinderen (meer)	.	.
Alleenstaand 45 jaar of ouder	58,1	66,4
Samenwonend 45 jaar of ouder	58,8	81,6

9 van de 10 vaders met partner zijn economisch zelfstandig

Drie kwart van de samenwonende moeders met een jongste kind tot 12 jaar was in 2023 economisch zelfstandig, tegenover ruim 90 procent van de samenwonende vaders met een kind in die leeftijd. Met een jongste kind van 12 tot 18 jaar waren deze percentages vrijwel gelijk. Het man-vrouwverschil heeft vooral met arbeidsduur te maken. Vaders werken doorgaans voltijds, terwijl moeders meestal een deeltijdbaan hebben (zie paragraaf 3.6).

Vergeleken met 2021 is het verschil tussen moeders met een partner en vaders met een partner bijna 4 procentpunt kleiner geworden. Dat is zowel zo in de groep met een jongste kind tot 12 jaar als met een jongste kind van 12 tot 18 jaar (zie CBS, 2022b). Het kleinere verschil komt doordat moeders met een partner vaker een grote deeltijdbaan hebben (CBS, 2024d) en dus vaker economisch zelfstandig zijn.

Man-vrouwverschil kleiner bij alleenstaanden met ouder kind

Bijna 6 op de 10 alleenstaande moeders van wie het jongste kind jonger is dan 12 jaar waren economisch zelfstandig in 2023, tegenover bijna 8 op de 10 alleenstaande vaders met een kind in die leeftijd. Dit is minder dan gemiddeld en dat heeft te maken met de verhoudings­gewijs lage arbeidsdeelname van alleenstaande vaders en moeders met een kind tot 12 jaar (zie paragraaf 3.6). Het verschil tussen vaders en moeders is kleiner als het jongste kind 12 tot 18 jaar is. Het aandeel economisch zelfstandigen onder vaders en moeders met een kind tot 12 jaar is minder dan gemiddeld, al was er vooral in de groep alleenstaande ouders met een kind tot 4 jaar na coronajaar 2020 sprake van groei (zie m/v-stat).

Man-vrouwverschil grootst bij samenwonende 45‑plussers zonder minderjarige kinderen

In de groep samenwonenden van 45 jaar of ouder zonder minderjarige kinderen was 59 procent van de vrouwen economisch zelfstandig, tegenover 82 procent van de mannen. Dit man-vrouwverschil is groter dan dat in de jongere generaties, waar vrouwen vaker en meer uren aan het werk zijn. Onder alleenstaande 45‑plussers ontlopen mannen en vrouwen elkaar minder, maar bij beide is het aandeel economisch zelfstandigen substantieel kleiner dan bij alleenstaande 45‑minners.

4.6Literatuur

Open literatuurlijst