Editie 2021Editie 2021

Foto omschrijving: Verpleegkundige in beschermende kleding zit in ziekenhuisgang mobiel te bellen

Waar komt psychische vermoeidheid het meest voor?

Onder werknemers kwamen psychische vermoeidheidsklachtennoot1 door het werk (burn-outklachten) in 2020 het vaakst voor bij werknemers met een pedagogisch beroep, zoals docenten en onderwijzers, en bij mensen met een creatief of taalkundig beroep. In 2020 meldde 16 procent van alle werknemers psychische vermoeidheidsklachten. In 2018 en 2019 was dat 17 procent. Dat blijkt uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA), die CBS en TNO samen uitvoeren.

12%dienstverlenendeberoepen11%transport enlogistiek beroepen10%agrarischeberoepen15%technischeberoepen18%zorg en welzijnberoepen16%bedrijfseconomischeen administratieveberoepenWaar komt psychische vermoeidheid het meest voor?
19%IT-beroepen21%pedagogischeberoepen14%managers15%bestuur,veiligheid enjuridisch19%creatieve entaalkundige beroepen15%commerciëleberoepen

Meer vermoeidheidsklachten bij hoge werkdruk en weinig zelfstandigheid

Uit de enquêtecijfers blijkt dat geestelijke vermoeidheid door het werk vaker voorkomt bij werknemers die in de regel een hoge werkdruk ervaren. Dat wil zeggen dat ze regelmatig erg snel, heel veel of extra hard moeten werken.

Daarbij blijkt het verschil te maken hoeveel autonomie werknemers hebben, dat wil zeggen of ze veel of weinig te zeggen hebben over de manier waarop ze werken. Werknemers die een hoge werkdruk ervaren maar zelf (mee) kunnen beslissen over de uitvoering, de volgorde en het tempo waarin ze hun taak moeten doen, en over verlof en werktijden, melden minder vaak psychische vermoeidheidsklachten dan werknemers die dat niet kunnen (in 2020 respectievelijk 23 procent en 35 procent). Werknemers met veel autonomie en een lage werkdruk hebben het minst vaak last van psychische vermoeidheidsklachten (in 2020 was dat 8 procent).

Werknemers met psychische vermoeidheidsklachten, 2020 (% enkele keren per maand of vaker)
werknemer psychisch vermoeid
Weinig autonomie .
Hoge werkdruk 35,2
Lage werkdruk 11,7
Veel autonomie .
Hoge werkdruk 22,7
Lage werkdruk 8,0
Bron: CBS, TNO

Weinig autonomie en hoge werkdruk in pedagogische beroepen

Dat autonomie, werkdruk en geestelijke vermoeidheidsklachten met elkaar samenhangen, blijkt als beroepen worden vergeleken. Managers ervoeren in 2020 de hoogste werkdruk, maar hadden ook de meeste autonomie. Het percentage werknemers met psychische vermoeidheidsklachten was bij managers een van de laagste. Ook werknemers in de transport- en logistiekberoepen kennen naar verhouding weinig psychische vermoeidheidsklachten. Zij hebben juist weinig autonomie, maar ervaren geen hoge werkdruk. In de pedagogische en de zorg- en welzijnsberoepen komen zowel een hoge werkdruk als een geringe mate van autonomie veel voor.

De dienstverlenende beroepen vormen een uitzondering, met zowel een hoge werkdruk als weinig autonomie. Toch meldden relatief weinig werknemers in 2020 psychische vermoeidheidsklachten. Hier speelt mee dat in deze beroepen, onder andere in de schoonmaak en de horeca, relatief veel jongeren werken.

Autonomie, werkdruk en psychische vermoeidheidsklachten werknemers, 2020 (%)
beroep Weinig autonomie Hoge werkdruk Regelmatig psychische vermoeidheidsklachten
Alle beroepen 41,5 33,9 15,7
Pedagogische beroepen 61,8 40,2 21,0
Creatieve en taalkundige beroepen 27,0 33,7 18,8
ICT beroepen 17,7 27,5 18,5
Zorg en welzijn beroepen 55,3 38,9 18,0
Bedrijfseconomische en administratieve beroepen 26,5 35,0 16,0
Commerciële beroepen 42,7 34,7 15,4
Technische beroepen 37,3 28,4 15,3
Openbaar bestuur, veiligheid en juridische beroepen 35,8 31,5 14,6
Managers 9,7 50,9 13,9
Dienstverlenende beroepen 55,4 31,2 11,8
Transport en logistiek beroepen 70,1 24,7 11,2
Agrarische beroepen 50,2 23,7 10,3
Overig 57,4 23,8 18,3

De vragen

Noten

Werkgerelateerde psychische vermoeidheid

Psychische vermoeidheid door het werk wordt gemeten aan de hand van de volgende uitspraken:

  • Ik voel me emotioneel uitgeput door mijn werk.
  • Aan het einde van een werkdag voel ik me leeg.
  • Ik voel me moe als ik ’s morgens opsta en geconfronteerd word met mijn werk.
  • Het vergt heel veel van mij om de hele dag met mensen te werken.
  • Ik voel me compleet uitgeput door mijn werk.

De antwoordmogelijkheden hierbij zijn: nooit, enkele keren per jaar, maandelijks, enkele keren per maand, wekelijks, enkele keren per week of elke dag. Als iemand gemiddeld op deze uitspraken enkele keren per maand of vaker antwoordt, is in deze bijdrage sprake van psychische vermoeidheid door het werk.

Colofon

Deze website is ontwikkeld door het CBS in samenwerking met Textcetera Den Haag.
Heb je een vraag of opmerking over deze website, neem dan contact op met het CBS.

Disclaimer en copyright

Cookies

CBS maakt op deze website gebruik van functionele cookies om de site goed te laten werken. Deze cookies bevatten geen persoonsgegevens en hebben nauwelijks gevolgen voor de privacy. Daarnaast gebruiken wij ook analytische cookies om bezoekersstatistieken bij te houden. Bijvoorbeeld hoe vaak pagina's worden bezocht, welke onderwerpen gebruikers naar op zoek zijn en hoe bezoekers op onze site komen. Het doel hiervan is om inzicht te krijgen in het functioneren van de website om zo de gebruikerservaring voor u te kunnen verbeteren. De herleidbaarheid van bezoekers aan onze website beperken wij zo veel mogelijk door de laatste cijfergroep (octet) van ieder IP-adres te anonimiseren. Deze gegevens worden niet gedeeld met andere partijen. CBS gebruikt geen trackingcookies. Trackingcookies zijn cookies die bezoekers tijdens het surfen over andere websites kunnen volgen.

De geplaatste functionele en analytische cookies maken geen of weinig inbreuk op uw privacy. Volgens de regels mogen deze zonder toestemming geplaatst worden.

Meer informatie: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/telecommunicatie/vraag-en-antwoord/mag-een-website-ongevraagd-cookies-plaatsen

Leeswijzer

Verklaring van tekens

niets (blanco) een cijfer kan op logische gronden niet voorkomen
. het cijfer is onbekend, onvoldoende betrouwbaar of geheim
0 (0,0) het cijfer is kleiner dan de helft van de gekozen eenheid
* voorlopige cijfers
** nader voorlopige cijfers
- (indien voorkomend tussen twee getallen) tot en met
2016-2017 2016 tot en met 2017
2016/2017 het gemiddelde over de jaren 2016 tot en met 2017
2016/'17 oogstjaar, boekjaar, schooljaar, enz. beginnend in 2016 en eindigend in 2017
2004/'05-2016/'17 oogstjaar enz., 2004/'05 tot en met 2016/'17

In geval van afronding kan het voorkomen dat het weergegeven totaal niet overeenstemt met de som van de getallen.

Over het CBS

De wettelijke taak van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) is om officiële statistieken te maken en de uitkomsten daarvan openbaar te maken. Het CBS publiceert betrouwbare en samenhangende statistische informatie, die het deelt met andere overheden, burgers, politiek, wetenschap, media en bedrijfsleven. Zo zorgt het CBS ervoor dat maatschappelijke debatten gevoerd kunnen worden op basis van betrouwbare statistische informatie.

Het CBS maakt inzichtelijk wat er feitelijk gebeurt. De informatie die het CBS publiceert, gaat daarom over onderwerpen die de mensen in Nederland raken. Bijvoorbeeld economische groei en consumentenprijzen, maar ook criminaliteit en vrije tijd.

Naast de verantwoordelijkheid voor de nationale (officiële) statistieken is het CBS ook belast met de productie van Europese (communautaire) statistieken. Dit betreft het grootste deel van het werkprogramma.

Voor meer informatie over de taken, organisatie en publicaties van het CBS, zie cbs.nl.

Contact

Met vragen kunt u contact opnemen met het CBS.

Medewerkers

Concept & beeldredactie

Irene van Kuik

Infographics

Janneke Hendriks

Richard Jollie

Hendrik Zuidhoek

Redactie

Ronald van der Bie

Annelie Hakkenes-Tuinman

Michel van Kooten

Sidney Vergouw

Paul de Winden

Karolien van Wijk

Gert Jan Wijma

Vertaling

Frans Dinnissen

Gaby de Vet

Eindredactie

Elma Wobma

Dank aan alle CBS-collega’s die hebben bijgedragen aan deze editie