Klimaatbewuste leefstijl
Om klimaatverandering tegen te gaan zijn nationale en internationale doelen afgesproken. Een brede en actieve betrokkenheid van burgers is van belang voor het behalen van deze klimaatdoelen. Maar hebben burgers het gevoel dat ze zelf iets kunnen doen om klimaatverandering tegen te gaan? En zo ja, weten ze dan ook wat ze kunnen doen? In hoeverre vinden burgers dat ze klimaatbewust leven? En vinden ze dat ze (nog) klimaatbewuster zouden moeten leven? Deze vragen worden in dit hoofdstuk beantwoord. Ook komt aan de orde hoe milieuvriendelijk Nederlanders zich gedragen en in hoeverre klimaatbewustzijn samengaat met milieuvriendelijk gedrag. Alle cijfers zijn afkomstig uit het onderzoek Belevingen van 2023 en 2020.
7.1Eigen bijdrage aan klimaatverandering
Minder Nederlanders denken dat eigen gedrag van invloed is op klimaatverandering
Bijna 2 op de 10 Nederlanders van 18 jaar of ouder (18 procent) zijn van mening dat de eigen invloed op klimaatverandering zo beperkt is, dat het niet uitmaakt wat ze doen of laten. Ruim 5 op de 10 Nederlanders (53 procent) denken daarentegen dat het wel uitmaakt wat ze doen of laten. Dit deel is kleiner dan in 2020 toen 58 procent dit dacht. Ook weten minder mensen wat ze zelf kunnen doen tegen klimaatverandering: in 2023 geeft 62 procent dit aan tegen 66 procent in 2020.
Ouderen vinden meer dan jongeren dat ze klimaatbewust leven
Als het gaat om hoe klimaatbewust mensen vinden dat zij leven, geven Nederlanders zichzelf gemiddeld een 6,7 (op een schaal van 1 ’ik leef niet klimaatbewust’ tot en met 10 ’ik leef heel erg klimaatbewust’). Dit oordeel hangt samen met leeftijd (zie tabellenset). Jongeren tussen de 18 en 25 jaar geven zichzelf gemiddeld een 6,2, bij de 75‑plussers is dit gemiddeld een 7,0. Er zijn vrijwel geen verschillen tussen mannen en vrouwen en tussen opleidingsgroepen. De meeste mensen geven zichzelf een 7 (35 procent) of een 8 (23 procent).
Bijna 6 op de 10 Nederlanders vinden dat ze klimaatbewuster zouden moeten leven
Tegelijkertijd vindt 57 procent van de volwassenen dat ze klimaatbewuster zouden moeten leven. Dit percentage is vergelijkbaar met dat van 2020. Vooral mensen die zichzelf een 6 of 7 geven als het gaat om hoe klimaatbewust zij leven, vinden met ongeveer 65 procent dat ze nog klimaatbewuster zouden moeten leven. Vrouwen, jongeren, hoogopgeleiden en stedelingen vinden naar verhouding vaak dat ze bewuster met het klimaat bezig zouden moeten zijn. Bij de jongeren speelt mee dat zij doorgaans hoger opgeleid zijn.
| 2023 | ||
|---|---|---|
| Oordeel of men zelf klimaatbewust |
1, Oordeel of men zelf klimaatbewust |
1,0 |
| Oordeel of men zelf klimaatbewust |
2, Oordeel of men zelf klimaatbewust |
0,8 |
| Oordeel of men zelf klimaatbewust |
3, Oordeel of men zelf klimaatbewust |
1,5 |
| Oordeel of men zelf klimaatbewust |
4, Oordeel of men zelf klimaatbewust |
3,2 |
| Oordeel of men zelf klimaatbewust |
5, Oordeel of men zelf klimaatbewust |
10,0 |
| Oordeel of men zelf klimaatbewust |
6, Oordeel of men zelf klimaatbewust |
18,8 |
| Oordeel of men zelf klimaatbewust |
7, Oordeel of men zelf klimaatbewust |
34,7 |
| Oordeel of men zelf klimaatbewust |
8, Oordeel of men zelf klimaatbewust |
23,3 |
| Oordeel of men zelf klimaatbewust |
9, Oordeel of men zelf klimaatbewust |
4,7 |
| Oordeel of men zelf klimaatbewust |
10, Oordeel of men zelf klimaatbewust |
2,0 |
| Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
Totaal, Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
57,2 |
| Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
Geslacht, Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
. |
| Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
Mannen, Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
53,9 |
| Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
Vrouwen, Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
60,4 |
| Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
Leeftijd, Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
. |
| Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
18 tot 25 jaar, Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
60,4 |
| Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
25 tot 35 jaar, Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
59,9 |
| Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
35 tot 45 jaar, Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
59,1 |
| Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
45 tot 55 jaar, Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
56,2 |
| Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
55 tot 65 jaar, Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
56,0 |
| Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
65 tot 75 jaar, Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
54,8 |
| Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
75 jaar en ouder, Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
53,5 |
| Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
Opleidingsniveau, Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
. |
| Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
Laag, Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
46,5 |
| Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
Middelbaar, Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
51,5 |
| Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
Hoog, Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
70,3 |
| Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
Stedelijkheid woongemeente, Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
. |
| Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
Zeer sterk stedelijk, Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
63,6 |
| Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
Sterk stedelijk, Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
57,9 |
| Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
Matig stedelijk, Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
54,9 |
| Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
Weinig stedelijk, Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
52,4 |
| Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
Niet stedelijk, Vindt dat men zelf klimaatbewuster |
49,1 |
Meer Nederlanders gedragen zich milieuvriendelijk in hun alledaagse leven
Hoe milieu(on)vriendelijk gedragen Nederlanders zich in het dagelijks leven, los van het motief?noot1 En in hoeverre is dit de laatste jaren veranderd? In 2020 gaf 69 procent van de volwassenen aan bij kou altijd of vaak een warme trui of deken te pakken in plaats van de verwarming hoger te zetten; in 2023 zei 78 procent dit te doen. Het deel dat altijd of vaak korter dan 5 minuten doucht is in deze periode toegenomen van 50 naar 63 procent. Tweedehands kleding wordt meer gedragen: in 2020 zei 13 procent dit altijd of vaak te doen tegen 18 procent in 2023. Het deel dat altijd of vaak het licht uitdoet in kamers waar niemand is, bleef met 96 procent gelijk. Ook het percentage dat altijd of vaak de auto neemt voor afstanden korter dan 5 kilometer is onveranderd gebleven. In beide jaren was dit 28 procent. Verder geeft 87 procent in 2023 aan dat zij altijd of vaak het afval scheiden en 85 procent doet altijd of vaak de verwarming uit in kamers waar niemand is. Deze twee laatste vormen van milieuvriendelijk gedrag zijn in 2023 voor het eerst gemeten.
| Altijd | Vaak | ||
|---|---|---|---|
| Licht uitdoen in kamers waar niemand is | 2023, Licht uitdoen in kamers waar niemand is | 82,0 | 14,5 |
| Licht uitdoen in kamers waar niemand is | 2020, Licht uitdoen in kamers waar niemand is | 79,4 | 16,1 |
| Trui aantrekken of deken pakken |
2023, Trui aantrekken of deken pakken |
42,7 | 35,7 |
| Trui aantrekken of deken pakken |
2020, Trui aantrekken of deken pakken |
31,3 | 37,5 |
| Korter dan 5 minuten douchen | 2023, Korter dan 5 minuten douchen | 29,2 | 33,3 |
| Korter dan 5 minuten douchen | 2020, Korter dan 5 minuten douchen | 20,4 | 30,0 |
| Auto nemen voor afstanden korter dan 5 kilometer | 2023, Auto nemen voor afstanden korter dan 5 kilometer | 9,2 | 18,7 |
| Auto nemen voor afstanden korter dan 5 kilometer | 2020, Auto nemen voor afstanden korter dan 5 kilometer | 9,1 | 19,0 |
| Tweedehands kleding dragen | 2023, Tweedehands kleding dragen | 3,5 | 14,1 |
| Tweedehands kleding dragen | 2020, Tweedehands kleding dragen | 1,5 | 11,2 |
| Verwarming uitdoen in kamers waar niemand is | 2023, Verwarming uitdoen in kamers waar niemand is | 67,0 | 18,2 |
| Afval scheiden | 2023, Afval scheiden | 66,7 | 20,6 |
Ook op andere terreinen milieuvriendelijker gedrag
Naast deze alledaagse vormen van milieuvriendelijk gedrag is in voorgaande hoofdstukken beschreven in welke mate de Nederlandse bevolking zich duurzaam of milieuvriendelijk gedraagt op het gebied van onder andere wonen, vliegen en vleesconsumptie. Uit WoON blijkt dat bij eengezinskoopwoningen het percentage met zonnepanelen tussen 2018 en 2021 meer dan verdubbeld is van 14 naar 30 procent (Stuart-Fox et al., 2022). In Belevingen 2023 zegt de helft van de huishoudens in een eengezinskoopwoning zonnepanelen te hebben. 41 procent van de volwassenen zegt in de afgelopen 12 maanden met het vliegtuig te hebben gereisd, tegen 46 procent in 2020. Op het gebied van vlees eten daarentegen is weinig veranderd. Zo geeft 5 procent aan geen vlees te eten, eenzelfde percentage als drie jaar eerder.
Personen die klimaatbewust denken hoeven niet per se zo te handelen. Deze relatie tussen klimaatbewustzijn en milieuvriendelijk gedrag staat in paragraaf 7.2 centraal. Hierbij wordt opgemerkt dat de onderzochte aspecten van milieuvriendelijk gedrag niet alle van dezelfde orde zijn en niet alle dezelfde uitwerking op milieu en klimaat hebben.
7.2Klimaatbewustzijn en milieuvriendelijk gedrag
Klimaatbewuste mensen gedragen zich vaak maar niet altijd milieuvriendelijk
Mensen die klimaatbewust zijn, dat wil zeggen die klimaatverandering op dit moment een groot probleem vinden en zich veel zorgen maken over de gevolgen van klimaatverandering voor toekomstige generaties, gedragen zich op verschillende terreinen milieuvriendelijker dan degenen die zich minder of niet om het klimaat bekommeren. Zo pakken mensen die bezig zijn met de klimaatproblematiek bij kou vaker een warme trui of deken, doen ze vaker de verwarming uit, douchen ze korter, gebruiken ze minder vaak de auto voor korte afstanden, doen ze meer aan afvalscheiding en zijn ze vaker gestopt met het eten van vlees in vergelijking met mensen die klimaatverandering niet of minder als een probleem zien.
Maar er zijn ook terreinen waar beide groepen niet verschillen in milieuvriendelijk gedrag. Zo verschilt het percentage dat in de afgelopen 12 maanden met het vliegtuig reisde nagenoeg niet tussen beide groepen, evenals het percentage dat zonnepanelen heeft.
| Klimaat op dit moment een groot probleem | Klimaat op dit moment geen probleem | Veel zorgen over klimaat voor toekomstige generaties | Geen zorgen over klimaat voor toekomstige generaties | Er is geen klimaatverandering of weet het niet | |
|---|---|---|---|---|---|
| Altijd of vaak licht uitdoen in kamers waar niemand is | 97,8 | 95,1 | 98,2 | 93,4 | 90,7 |
| Altijd of vaak verwarming uitdoen in kamers waar niemand is | 87,7 | 77,3 | 89,5 | 77,1 | 78,0 |
| Altijd of vaak afval scheiden | 90,4 | 80,5 | 91,9 | 79,8 | 75,6 |
| Bij kou altijd of vaak een trui of deken pakken in plaats van verwarming hoger zetten | 83,3 | 68,7 | 85,8 | 68,1 | 63,7 |
| Altijd of vaak korter dan 5 minuten douchen | 67,6 | 50,8 | 71,7 | 50,4 | 49,3 |
| Altijd of vaak tweedehands kleding dragen | 19,8 | 15,9 | 23,8 | 14,8 | 16,1 |
| Nooit auto nemen voor afstanden < 5 kilometer | 28,2 | 21,0 | 31,0 | 21,4 | 23,8 |
| Heeft zonnepanelen* | 52,0 | 42,6 | 53,3 | 42,8 | 42,3 |
| In afgelopen 12 maanden met vliegtuig gereisd | 41,8 | 36,5 | 41,3 | 41,1 | 38,3 |
| Eet geen vlees | 6,6 | 2,5 | 9,5 | 2,2 | 3,2 |
| * Het gaat hier om huishoudens in een eengezinskoopwoning. | |||||
In hoofdstuk 2 bleek dat vooral hoogopgeleiden, vrouwen en stedelingen zich bewust zijn van de klimaatproblematiek. Zij zien klimaatverandering relatief vaak als een groot probleem en maken zich vaker veel zorgen over de gevolgen ervan voor toekomstige generaties. Maar in hoeverre gedragen zij zich ook milieuvriendelijk en duurzaam?
Hoogopgeleiden zijn klimaatbewust, maar hun gedrag is niet altijd milieuvriendelijk
In vergelijking met laagopgeleiden zeggen hoogopgeleiden vaker dat ze bij kou een warme trui of deken pakken in plaats van de verwarming hoger te zetten (84 procent tegen 72 procent van de laagopgeleiden). Ook is bij hen het percentage dat het licht uitdoet in kamers waar niemand is iets hoger en geven zij wat vaker aan tweedehands kleding te dragen. Daarnaast zeggen ze vaker geen vlees te eten (8 tegen 2 procent van de laagopgeleiden), en hebben ze vaker zonnepanelen.
Kort douchen wordt juist vaker gedaan door laagopgeleiden, namelijk 69 procent tegen 61 procent van de hoogopgeleiden. En ook vliegen laagopgeleiden minder vaak. Vliegschaamte komt wel vaker voor bij hoogopgeleiden (zie tabellenset).
| Laagopgeleiden | Hoogopgeleiden | |
|---|---|---|
| Altijd of vaak licht uitdoen in kamers waar niemand is | 95,7 | 97,7 |
| Altijd of vaak verwarming uitdoen in kamers waar niemand is | 85,8 | 85,4 |
| Altijd of vaak afval scheiden | 86,7 | 87,6 |
| Bij kou altijd of vaak een trui of deken pakken in plaats van verwarming hoger zetten | 72,2 | 83,8 |
| Altijd of vaak korter dan 5 minuten douchen | 68,8 | 60,8 |
| Altijd of vaak tweedehands kleding dragen | 15,6 | 19,1 |
| Nooit auto nemen voor afstanden < 5 kilometer | 26,2 | 28,8 |
| Heeft zonnepanelen* | 41,0 | 54,2 |
| In afgelopen 12 maanden met vliegtuig gereisd | 27,1 | 54,6 |
| Eet geen vlees | 2,4 | 8,2 |
| * Het gaat hier om huishoudens in een eengezinskoopwoning. | ||
Vrouwen zijn vaker dan mannen klimaatbewust én handelen er ook naar
In lijn met hun sterkere klimaatbewustzijn gedragen vrouwen zich in het dagelijks leven vaak milieuvriendelijker dan mannen. Ze pakken vaker een trui bij kou, doen vaker het licht of de verwarming uit in kamers waar niemand is, doen meer aan afvalscheiding, en dragen vaker tweedehandskleding. Het percentage vrouwen dat geen vlees eet is twee keer zo hoog als dat bij mannen (6 tegen 3 procent). Mannen en vrouwen verschillen daarentegen niet als het gaat om kort douchen en het nemen van de auto voor korte afstanden. Ook het vlieggedrag verschilt niet tussen beide. Wel hebben vrouwen vaker vliegschaamte (zie tabellenset).
| Mannen | Vrouwen | |
|---|---|---|
| Altijd of vaak licht uitdoen in kamers waar niemand is | 95,3 | 97,5 |
| Altijd of vaak verwarming uitdoen in kamers waar niemand is | 83,3 | 87,1 |
| Altijd of vaak afval scheiden | 86,1 | 88,4 |
| Bij kou altijd of vaak een trui of deken pakken in plaats van verwarming hoger zetten | 74,1 | 82,7 |
| Altijd of vaak korter dan 5 minuten douchen | 61,8 | 63,2 |
| Altijd of vaak tweedehands kleding dragen | 13,3 | 21,8 |
| Nooit auto nemen voor afstanden < 5 kilometer | 25,2 | 26,6 |
| In afgelopen 12 maanden met vliegtuig gereisd | 42,5 | 40,1 |
| Eet geen vlees | 3,4 | 6,4 |
In hoofdstuk 2 bleek dat ouderen vaker denken dat het klimaat verandert, klimaatverandering nu vaker als een groot probleem zien en zich vaker zorgen over de gevolgen voor toekomstige generaties. Maar jongeren zien klimaatverandering in de toekomst evenzeer als een groot probleem. Verder denken jongeren vaker dat de mens een rol heeft in klimaatverandering en zijn zij positiever over de transitie van aardgas naar duurzame energiebronnen (zie ook hoofdstuk 3). Hoe zit het met het milieuvriendelijk gedrag van deze leeftijdsgroepen?
Ouderen gedragen zich doorgaans milieuvriendelijker dan jongeren
Het klimaatbewustzijn van ouderen en jongeren laat dus overeenkomsten en verschillen zien, maar ouderen gedragen zich doorgaans milieuvriendelijker. Een praktisch, alledaags voorbeeld hiervan is de duur van het douchen: 16 procent van de 65‑plussers doucht meestal langer dan 5 minuten (zie tabellenset). Ter vergelijking: van de 18- tot 25‑jarigen doet 67 procent dat. Ook zeggen ouderen vaker dat ze het licht of de verwarming uitdoen in kamers waar niemand is. Verder vliegen ze minder: het percentage dat in de afgelopen 12 maanden met het vliegtuig heeft gereisd is bij 75‑plussers met 14 procent veel lager dan bij 18- tot 25‑jarigen (61 procent). Ook hebben ouderen meer last van vliegschaamte.
Op sommige terreinen daarentegen gedragen jongeren zich milieuvriendelijker dan ouderen. Zo pakken ze bij kou vaker een warme trui of warme deken in plaats van de verwarming hoger te zetten. En 25- tot 35‑jarigen eten relatief vaak geen vlees.
Bij stedelingen vertaalt klimaatbewustzijn zich vaak, maar niet altijd in milieuvriendelijk gedrag.
Stedelingen denken doorgaans klimaatbewuster dan plattelandsbewoners. Op een aantal terreinen van het alledaagse leven handelen zij hier ook vaker naar (zie tabellenset). Stedelingen pakken bijvoorbeeld vaker een trui of deken bij kou en ze leggen korte afstanden minder vaak met de auto af. Ook het percentage dat geen vlees eet is groter. Verder dragen ze vaker tweedehandskleding. Het licht en de verwarming uitdoen in kamers waar niemand is, doen stedelingen en plattelandsbewoners in gelijke mate. En als het gaat om het hebben van zonnepanelen en om vliegen gedragen stadsbewoners zich juist minder duurzaam en milieuvriendelijk.
Noten
Het gaat hier om milieuvriendelijk gedrag, ongeacht de reden voor dit gedrag. Dit gedrag kan voortkomen uit klimaatbewustzijn, maar er kunnen ook andere zaken aan ten grondslag liggen zoals hoge energiekosten, armoede of de omgeving waar je woont, bijvoorbeeld in de stad of op het platteland.