Voorwoord

Bij internationale handel wordt vaak aan de goederenhandel gedacht, maar ook de in- en uitvoer van diensten – zoals vervoersdiensten, financiële diensten, informatiediensten, R&D en het gebruik van intellectueel eigendom – zijn belangrijk voor de Nederlandse economie. Aan de export van diensten verdiende ons land in 2018 bijna 105 miljard euro, circa 14 procent van het bbp. De export van diensten speelt een centrale rol in de wereldwijde productienetwerken en globale waardeketens. In deze editie van de Internationaliseringsmonitor staat de internationale handel in diensten centraal.

Diensten zijn in tegenstelling tot goederen niet tastbaar en minder zichtbaar. Bij de internationale handel in goederen gaat het in principe over fysieke grensoverschrijding van goederen, maar bij de internationale handel in diensten ligt dat diffuser. Als een ingenieur in naam van een Nederlands bouwbedrijf naar China vliegt om daar te adviseren over bouwwerkzaamheden dan spreken we over een Nederlandse export van ingenieursdiensten naar China. Als een Nederlands IT-bedrijf de hulp inroept van een callcenter uit India, dan spreken we van Nederlandse import van zakelijke diensten.

Door de opgelegde noodmaatregelen om de verspreiding van het coronavirus in te dammen, krompen wereldwijd veel economieën in het tweede kwartaal van 2020 ongekend sterk. Volgens cijfers van de OESO noteerden de OESO-landen tijdens het tweede kwartaal van dit jaar een economische krimp van 9,8 procent (OECD, 2020). Het CBS rapporteerde voor Nederland een daling van 8,5 procent. Door de coronacrisis wordt ook de internationale handel flink geraakt. Zo kromp de totale Nederlandse export in het tweede kwartaal van 2020 met 10,9 procent en de export van diensten specifiek met 14,2 procent ten opzichte van hetzelfde kwartaal in 2019. Hoewel eerder onderzoek van o.a. Borchert & Mattoo (2010) en Ariu (2016) aantoonde dat de internationale dienstenhandel beter bestand was tegen de globale financiële crisis van 2008 dan de goederenhandel, heeft de coronapandemie de dienstenhandel in heel wat sectoren hard getroffen. Desalniettemin ervaren bepaalde sectoren, zoals verzekeringsdiensten, financiële diensten en computerdiensten in mindere mate negatieve effecten van het coronavirus bij het internationaal verhandelen van diensten (Shingal, 2020). Voor de meeste van deze diensten is er namelijk geen fysiek contact nodig tussen koper en verkoper. Uit CBS-onderzoek blijkt dat bij 90 procent van de internationale handel geleverd wordt zonder overdracht tussen koper en verkoper (CBS, 2019).

Om bedrijven te kunnen ondersteunen en stimuleren bij het bereiken van de internationale markt is het cruciaal te weten welke factoren voor bedrijven een rol spelen bij de overweging om al dan niet de stap over de grens te zetten. En deze kunnen anders zijn voor bedrijven die diensten verhandelen dan voor bedrijven die goederen in het buitenland afzetten. Inzicht in wat de kans beïnvloedt dat een bedrijf over de grens gaat opereren, en kennis van de verschillende gedragspatronen van goederen- en dienstenhandelaren zijn daarbij van wezenlijk belang. Bedrijven met internationale goederenhandel doen relatief vaak aan R&D en omgekeerd. De beslissing om te exporteren en de beslissing om te investeren in R&D gaan vaak hand in hand. In hoeverre dit ook opgaat voor dienstenhandel is in deze editie nader onderzocht.

In het dossier Globalisering staan het laatste nieuws en rapporten op het gebied van internationale handel en globalisering alsook eerdere edities van de Internationaliseringsmonitor.

Angelique Berg

Directeur-Generaal

Den Haag, Heerlen, Bonaire, september 2020

Literatuur

Open literatuurlijst

Literatuur

Ariu, A. (2016). Crisis-proof services: Why trade in services did not suffer during the 2008–2009 collapse. Journal of International Economics, 98, 138–149.

Borchert, I. & Mattoo, A. (2010). The crisis-resilience of services trade. The Service Industries Journal, 30(13), 2115–2136.

CBS (2019). Dutch approach of measuring modes of supply (MoS) in ITSS. Den Haag/Heerlen/Bonaire: Centraal Bureau voor de Statistiek.

OECD (2020). Unprecedented fall in OECD GDP by 9.8% in Q2 2020. Geraadpleegd op 27 augustus 2020.

Shingal, A. (2020, 25 April). Services trade and COVID-19. VOX EU CEPR. Geraadpleegd op 20 augustus 2020.

Colofon

Deze website is ontwikkeld door het CBS in samenwerking met Textcetera Den Haag.
Heb je een vraag of opmerking over deze website, neem dan contact op met het CBS.

Disclaimer en copyright

Cookies

CBS maakt op deze website gebruik van functionele cookies om de site goed te laten werken. Deze cookies bevatten geen persoonsgegevens en hebben nauwelijks gevolgen voor de privacy. Daarnaast gebruiken wij ook analytische cookies om bezoekersstatistieken bij te houden. Bijvoorbeeld hoe vaak pagina's worden bezocht, welke onderwerpen gebruikers naar op zoek zijn en hoe bezoekers op onze site komen. Het doel hiervan is om inzicht te krijgen in het functioneren van de website om zo de gebruikerservaring voor u te kunnen verbeteren. De herleidbaarheid van bezoekers aan onze website beperken wij zo veel mogelijk door de laatste cijfergroep (octet) van ieder IP-adres te anonimiseren. Deze gegevens worden niet gedeeld met andere partijen. CBS gebruikt geen trackingcookies. Trackingcookies zijn cookies die bezoekers tijdens het surfen over andere websites kunnen volgen.

De geplaatste functionele en analytische cookies maken geen of weinig inbreuk op uw privacy. Volgens de regels mogen deze zonder toestemming geplaatst worden.

Meer informatie: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/telecommunicatie/vraag-en-antwoord/mag-een-website-ongevraagd-cookies-plaatsen

Leeswijzer

Verklaring van tekens

. Gegevens ontbreken
* Voorlopig cijfer
** Nader voorlopig cijfer
x Geheim
Nihil
(Indien voorkomend tussen twee getallen) tot en met
0 (0,0) Het getal is kleiner dan de helft van de gekozen eenheid
Niets (blank) Een cijfer kan op logische gronden niet voorkomen
2019–2020 2019 tot en met 2020
2019/2020 Het gemiddelde over de jaren 2019 tot en met 2020
2019/’20 Oogstjaar, boekjaar, schooljaar enz., beginnend in 2019 en eindigend in 2020
2017/’18–2019/’20 Oogstjaar, boekjaar, enz., 2017/’18 tot en met 2019/’20

In geval van afronding kan het voorkomen dat het weergegeven totaal niet overeenstemt met de som van de getallen.

Over het CBS

De wettelijke taak van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) is om officiële statistieken te maken en de uitkomsten daarvan openbaar te maken. Het CBS publiceert betrouwbare en samenhangende statistische informatie, die het deelt met andere overheden, burgers, politiek, wetenschap, media en bedrijfsleven. Zo zorgt het CBS ervoor dat maatschappelijke debatten gevoerd kunnen worden op basis van betrouwbare statistische informatie.

Het CBS maakt inzichtelijk wat er feitelijk gebeurt. De informatie die het CBS publiceert, gaat daarom over onderwerpen die de mensen in Nederland raken. Bijvoorbeeld economische groei en consumentenprijzen, maar ook criminaliteit en vrije tijd.

Naast de verantwoordelijkheid voor de nationale (officiële) statistieken is het CBS ook belast met de productie van Europese (communautaire) statistieken. Dit betreft het grootste deel van het werkprogramma.

Voor meer informatie over de taken, organisatie en publicaties van het CBS, zie cbs.nl.

Contact

Met vragen kunt u contact opnemen met het CBS.

Medewerkers

Auteurs

Sarah Creemers

Dennis Cremers

Dennis Dahlmans

Marjolijn Jaarsma

Alex Lammertsma

Angie Mounir

Michael Polder

Rik van Roekel

Iryna Rud

Mark Vancauteren

Redactie

Sarah Creemers

Marjolijn Jaarsma

Alex Lammertsma

Eindredactie

Sarah Creemers

Marjolijn Jaarsma

Dankwoord

We danken de volgende collega’s voor hun constructieve bijdrage aan deze editie van de Internationaliseringsmonitor:

Marcel van den Berg

Elijah Cats

Loe Franssen

Richard Jollie

Irene van Kuik

Carla Sebo

Roos Smit 

Sandra Vasconcellos

Gabriëlle de Vet

Hans Westerbeek

Karolien van Wijk

Hendrik Zuidhoek