Internationale handel in goederen
In dit hoofdstuk staat de internationale goederenhandel centraal. Hoe zag de Nederlandse goederenhandel eruit in 2023? Hoe heeft de handel zich ontwikkeld in termen van waarde, prijs en volume t.o.v. een jaar eerder? Welke producten werden meer in- of uitgevoerd dan een jaar eerder, en welke juist minder? Wat waren de belangrijkste landen van herkomst en bestemming voor de Nederlandse handel in goederen? Hoe belangrijk was Nederland voor de goederenhandel van andere landen wereldwijd? Hoe ontwikkelde het Nederlandse marktaandeel in de wereldhandel zich? Dit hoofdstuk geeft antwoord op deze en vele andere vragen door de samenstelling en geografische dimensie van de Nederlandse goederenexport en -import te analyseren.
3.1Belangrijkste bevindingen
Nederlandse goederenexport in 2023
- De Nederlandse goederenexport daalde in 2023 met 5,9 procent tot 686,6 miljard euro.noot1 De wederuitvoer daalde daarbij met 6,7 procent iets harder dan de export van goederen van Nederlandse makelij (–5,1 procent).
- Die waardedaling van de goederenexport wordt zowel verklaard door een volume- als een prijsdaling. De prijsdaling (–3,2 procent) speelt daarbij een grotere rol dan de volumedaling (–2,7 procent).
- Met name de prijsdaling van minerale brandstoffen en chemische producten en de volumedaling van minerale brandstoffen zorgden voor een daling in de absolute waarde van de export van goederen in 2023.
- Europa bleef zoals in voorgaande jaren de belangrijkste exportbestemming; 77 procent van alle Nederlandse exportwaarde kwam terecht in een van de Europese landen. Ook in 2023 waren Duitsland, België en Frankrijk de belangrijkste handelspartners voor de Nederlandse export.
- Machines en apparaten werden in 2023 het meest uitgevoerd, gevolgd door fabricaten en minerale brandstoffen.
- Van de totale Nederlandse export ging 54 procent naar haar vijf belangrijkste handelspartners: Duitsland, België, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk (VK) en de Verenigde Staten (VS). Duitsland ontving van alle productcategorieën verreweg de meeste goederen.
- Er zijn duidelijk verschillen in wederuitvoer en Nederlandse makelij tussen productgroepen. Vervoermaterieel had met een aandeel van ruim 70 procent veel export van Nederlandse makelij. Ook grondstoffen en natuurproducten – denk aan bloemen en planten – en voeding en dranken omvatten veel export van Nederlandse makelij. Bij fabricaten en machines en apparaten was dan weer veel sprake van wederuitvoer.
- Hoe dichter het land van bestemming bij Nederland, hoe vaker er sprake is van wederuitvoer. Buurlanden als Duitsland (60 procent) en België (55 procent) ontvingen meer wederuitvoer dan andere belangrijke handelspartners zoals de VS (30 procent) of China (20 procent).
- Geraffineerde aardolieproducten, overige machines en telefoons waren de belangrijkste drie exportproducten van Nederland. Minerale brandstoffen (aardolie(producten) en aardgas) en chemische producten (geneesmiddelen, farmaceutische en chemische producten) daalden in 2023 sterk in prijs. Machines kenden een forse prijsstijging in 2023. De uitgevoerde volumes van aardolieproducten, overige machines, telefoons en aardgas namen af, terwijl die van geneesmiddelen, medische producten en laptops en tablets toenamen.
Nederlandse goederenimport in 2023
- De Nederlandse goederenimport daalde in 2023 met 8,9 procent harder dan de goederenexport. De import kwam hiermee uit op 614,9 miljard euro.
- De daling van importwaarde kwam door een prijsdaling van 5,5 procent en een volumedaling van 3,4 procent.
- De prijsdaling van geïmporteerde minerale brandstoffen, chemische producten en natuurproducten was grotendeels verantwoordelijk voor de daling van importwaarde, samen met de volumedaling van geïmporteerde fabricaten en minerale brandstoffen.
- Belangrijkste importcategorieën qua waarde waren fabricaten en machines en apparaten. Minerale brandstoffen vielen terug naar de derde belangrijkste importcategorie.
- Circa 59 procent van alle geïmporteerde goederen kwam uit een Europees land. Amerika werd net als vorig jaar belangrijker voor de Nederlandse import. Met name de import van aardgas zorgde voor deze stijging.
- Duitsland, de VS en België zijn de belangrijkste landen van herkomst voor wat betreft importwaarde. De import uit Rusland – een land waar Nederland voor het uitbreken van de oorlog in Oekraïne veel minerale brandstoffen uit importeerde – daalde met 76 procent. Ook de importwaarde uit China nam fors af in 2023. Dat kwam met name door minder import van telefoons en laptops en computers.
- Ruwe aardolie, aardgas en geraffineerde aardolieproducten zijn de belangrijkste importproducten. Deze kenden alle drie een forse prijsdaling, en alleen aardolie nam in volume toe. In volume importeerde Nederland in 2023 ook minder telefoons, laptops en tablets. Meer import was er van geneesmiddelen, auto’s en farmaceutische producten.
Nederland als goederenleverancier voor andere landen in 2022
- De cijfers vanuit het internationale perspectief zijn gebaseerd op de CHELEM International Trade database van het Franse instituut Centre d’Etudes Prospectives et d’Informations Internationales (CEPII). De meest recente cijfers zijn van 2022.
- Nederland was in 2022 verantwoordelijk voor 2,9 procent van de wereldexport. In rangorde was Nederland na China, de VS, Duitsland, Japan en Zuid-Korea het zesde exportland ter wereld voor wat betreft goederen. China was in 2022 met een aandeel van 15,7 procent koploper in de wereldexport.
- Het Nederlandse aandeel in de Belgische importwaarde bedroeg in 2022 bijna 19 procent, waarmee Nederland het belangrijkste herkomstland voor de Belgische goederenimport was. Voor Zweden en Duitsland was Nederland de op één na belangrijkste goederenleverancier.
- Nederland had in 2022 een groter aandeel in de Oostenrijkse en Taiwanese goederenimport dan een jaar eerder. Het Nederlandse aandeel in de Duitse, Britse en Tsjechische goederenimport werd juist lager.
Nederland als goederenafnemer van andere landen in 2022
- Wereldwijd was Nederland in 2022 de zesde goederenimporteur, na de VS, China, Duitsland, Japan en Frankrijk. Nederland droeg in 2022 voor 3,3 procent bij aan de wereldwijde import van goederen. De VS was ook in 2022 het grootste importland, met een aandeel van 13,1 procent in de totale wereldimport van goederen voor wat betreft handelswaarde.
- Ook als afnemer van goederen is Nederland voor verschillende landen erg belangrijk als exportbestemming. Denk hierbij bijvoorbeeld aan IJsland, Kameroen en België. In 2022 was 27 procent van alle IJslandse goederenexport bestemd voor Nederland. Daarmee was Nederland de belangrijkste exportbestemming voor IJsland. Ook bij Kameroen stond Nederland op de eerste plek; bij onze zuiderburen was dat plek 3 in 2022.
- Het Nederlandse aandeel in de Noorse goederenexport kromp in 2022. Nederland had in 2022 wel een groter aandeel in de goederenexport van Hongkong. Het Nederlandse marktaandeel in de exportwaarde van Rusland lag in 2022 4,5 procentpunt lager dan in 2021, vóór het uitbreken van de oorlog met Oekraïne.
Leeswijzer
Dit hoofdstuk behandelt zowel de samenstelling als de geografische dimensie van de Nederlandse goederenhandel. In paragraaf 3.2 tot en met 3.4 kijken we vanuit een Nederlands perspectief. In paragraaf 3.2 beschrijven we de belangrijkste ontwikkelingen in de Nederlandse goederenhandel en de volume- en prijsontwikkelingen van die handel. In paragraaf 3.3 bespreken we de goederenexport in meer detail. Hoe is de Nederlandse export samengesteld? Hoe belangrijk zijn andere landen voor de Nederlandse goederenexport? Details over de goederenimport staan in paragraaf 3.4. In paragraaf 3.5 en 3.6 draaien we de rollen om en kijken we op basis van internationale data vanuit het perspectief van de rest van de wereld naar het belang van Nederland als goederenleverancier en -afnemer voor andere landen?noot2
3.2Belangrijkste ontwikkelingen Nederlandse goederenhandel in 2023
Waarde goederenexport in 2023 lager dan in 2022
2023 was in meerdere opzichten een bijzonder jaar. Op het gebied van handel liepen de spanningen tussen de VS en China op, de oorlog in Oekraïne sleepte voort en in het Midden-Oosten laaiden conflicten verder op. Tegelijkertijd stabiliseerden productieketens. En de internationale goederenhandel koelde af na de coronacrisis (UNCTAD, 2024). De wereldwijde vraag en aanbod van goederen kwamen meer in balans, waarmee ook de inflatiepieken van 2022 afvlakten.
Figuur 3.2.1 laat de export- en importwaarde van de Nederlandse goederenhandel zien voor de afgelopen jaren. Nederland exporteerde in 2023 voor 686,6 miljard euro aan goederen naar het buitenland. Dit was 5,9 procent minder dan in 2022, toen mede door de sterk opgelopen inflatie de handelswaardes enorm hoog waren. Nederland importeerde in 2023 voor 614,9 miljard euro aan goederen. Ook de importwaarde daalde ten opzichte van 2022, en wel met 8,9 procent.
Naast de ontwikkeling van de totale import- en exportwaarde staat in figuur 3.2.1 ook de uitsplitsing van de export naar uitvoer van Nederlandse makelij en wederuitvoer. Bij wederuitvoer worden de producten wel eigendom van een bedrijf of persoon gevestigd in Nederland, maar vindt er geen substantiële bewerking plaats alvorens ze verder worden uitgevoerd. Aan de export van een product van Nederlandse makelij wordt per euro export meer verdiend dan aan wederuitvoer. In hoofdstuk 6 van deze publicatie wordt verder ingegaan op de verdiensten aan de export. De wederuitvoer nam in 2023, met een krimp van 6,7 procent t.o.v. 2022, sterker af dan de export van Nederlandse makelij (–5,1 procent).noot3
| jaar | categorie | Nederlandse makelij | Wederuitvoer | Import |
|---|---|---|---|---|
| 2023* | Export, 2023* | 347,6 | 339,0 | . |
| 2023* | Import, 2023* | . | . | 614,86 |
| 2022* | Export, 2022* | 366,2 | 363,4 | . |
| 2022* | Import, 2022* | . | . | 674,97 |
| 2019 | Export, 2019 | 261,6 | 233,4 | . |
| 2019 | Import, 2019 | . | . | 434,36 |
| 2015 | Export, 2015 | 220,8 | 185,1 | . |
| 2015 | Import, 2015 | . | . | 356,41 |
Prijs- en volumeontwikkeling goederenhandel
De goederenhandel die in dit hoofdstuk aan bod komt, wordt traditioneel alleen uitgedrukt in euro’s: de waarde van de handel in de prijzen van dat moment. Die lopende prijzen verhullen daarmee wel de werkelijke volumeontwikkeling van de handel. Met name door de prijsdalingen in 2020 en enorme prijsstijgingen in 2021 en 2022, t.o.v. een jaar eerder, is een analyse puur gericht op de waardeontwikkeling van de handel te eenzijdig. In dit hoofdstuk laten we daarom voor het eerst, naast de ontwikkelingen van de handel in waarde die uitvoerig aan bod komen, de prijs- en volumeontwikkelingen van de Nederlandse handel in 2023 in detail zien.
De prijsontwikkeling van internationaal verhandelde goederen is niet alleen belangrijk om de handel goed in kaart te krijgen. Ook bij de binnenlandse inflatie speelt die een belangrijke rol. In een kleine en open economie als die van Nederland zijn de binnenlandse consumenten- en producentenprijzen deels afhankelijk van de prijsontwikkelingen elders. Zo ziet Bonam (2024) een verband tussen prijsstijgingen en het aandeel geïmporteerde intermediaire goederen. Een belangrijke factor hierin zijn de energieprijzen (olie en gas), die veel schommelen. Olie en gas worden niet alleen direct door consumenten gebruikt in de vorm van brandstof voor de auto of verwarming thuis, maar ook door bedrijven in hun productieproces, waardoor die prijzen vervolgens weer verwerkt zitten in de prijs van het eindproduct voor de consument. Minerale brandstoffen hebben hiermee veel invloed op de prijsontwikkelingen van goederen en diensten.
Prijsontwikkeling internationale handel bij het CBS
Het CBS kent twee statistische concepten als het gaat om het meten van de Nederlandse internationale handel. De statistiek Internationale Handel in Goederen – waar dit hoofdstuk grotendeels op gebaseerd is – neemt grensoverschrijding als uitgangspunt. In de Nationale Rekeningen van het CBS staat eigendomsoverdracht van goederen tussen een ingezetene en een niet-ingezetene centraal. Deze in- en uitvoercijfers op basis van het eigendomsprincipe worden wel gedefleerd, oftewel gecorrigeerd voor prijsstijgingen. Dit biedt inzicht in de volumeontwikkeling van de totale Nederlandse goederenhandel (CBS, 2024a). Dit defleren vindt echter niet plaats op land- en productniveau. Er zijn daarom nieuwe prijs- en volumecijfers ontwikkeld op basis van het concept van grensoverschrijding, die in dit hoofdstuk voor het eerst aan bod komen. De methode is nog in ontwikkeling, waardoor de hier getoonde cijfers een voorlopige status hebben.
Prijsdaling internationale handel in 2023 na twee jaren van prijsstijging
Als gevolg van de coronacrisis, afnemende vraag, ruzie tussen de olieproducerende landen en economische onzekerheid daalden de prijzen van veel goederen in 2020. Met name de prijs van olie(producten) daalde flink. Dit had weer invloed op de prijzen van andere goederen. Vanaf eind 2020, maar vooral in 2021 en 2022, nam de vraag naar goederen weer toe. Tegelijkertijd kampten producenten met logistieke problemen en later met andere verstoringen van internationale handel zoals de oorlog in Oekraïne, lockdowns in China en de handelsoorlog tussen de VS en China. Doordat aanbod in veel gevallen niet aan de vraag kon voldoen, stegen prijzen in 2021 en 2022 enorm. In 2023 is de situatie wat genormaliseerd, waardoor de prijzen weer wat gedaald zijn in vergelijking met een jaar eerder.
Figuur 3.2.2 geeft de waarde-, prijs- en volumeontwikkelingen van de goedereninvoer en -uitvoer over de afgelopen jaren weer.noot4 Import en export ontwikkelden zich in vergelijkbare mate. De waarde- en prijsgroei in 2021 en 2022 staken er ver bovenuit. In de andere jaren waren de ontwikkelingen negatief. De prijsdalingen van 2020 en 2023 hebben onder andere te maken met de sterk gedaalde olieprijzen ten opzichte van het jaar ervoor. Hoewel de waardegroei in 2022 enorm was, bleken de toegenomen prijzen daar grotendeels voor verantwoordelijk; het volume van de handel nam af.
In 2023 zette die trend van dalende handelsvolumes door, wat gecombineerd met prijsdalingen voor de waardedaling van de internationale goederenhandel zorgde. Na 2 jaren van ongekende groei van handelswaarde, nam de Nederlandse handelswaarde in 2023 af. Ook wereldwijd nam de goederenhandel af, waarop China een uitzondering vormde (CPB, 2024). De waarde van de Nederlandse goederenexport was in 2023 5,9 procent lager dan in 2022. Tegelijkertijd lagen de gewogen uitvoerprijzen gemiddeld 3,2 procent lager dan een jaar eerder. De daling in exportwaarde is dus deels te verklaren door lagere prijzen, maar ook door een volumedaling van zo’n 2,7 procent. Bij de importwaarde was de krimp groter. In 2023 nam de invoerwaarde van goederen af met 8,9 procent. De prijsdaling van ingevoerde goederen – van gemiddeld 5,5 procent – speelde hierin een belangrijke rol. De volumedaling van de import bedroeg 3,4 procent.
| Stroom | Jaar | Waarde | Prijs | Volume |
|---|---|---|---|---|
| Import | 2020*, Import | -7,8 | -4,8 | -3,0 |
| Import | 2021*, Import | 24,4 | 16,3 | 8,1 |
| Import | 2022*, Import | 28,1 | 30,5 | -2,4 |
| Import | 2023*, Import | -8,9 | -5,5 | -3,4 |
| Export | 2020*, Export | -6,3 | -3,5 | -2,8 |
| Export | 2021*, Export | 22,1 | 11,1 | 11,0 |
| Export | 2022*, Export | 23,8 | 28,6 | -4,8 |
| Export | 2023*, Export | -5,9 | -3,2 | -2,7 |
In figuur 3.2.3 splitsen we de volumeontwikkeling van de goederenimport en -export van 2023 t.o.v. 2022 verder uit naar type product. Hoewel de gemiddelde gewogen volumeontwikkeling van de handel in 2023 negatief was – wat wil zeggen dat de handelsvolumes van de import en export gemiddeld lager waren dan een jaar eerder – gold dat niet voor alle goederen. Zoals te zien in de figuur kenden vooral minerale brandstoffen, (import van) fabricaten, voeding en dranken en grondstoffen en natuurproducten een (grote) volumedaling. Onder natuurproducten vallen onder andere oliehoudende zaden, hout en natuurlijke oliën en vetten. De verhandelde volumes van vervoermaterieel, chemische producten (export) en machines (export) namen wel nog toe t.o.v. een jaar eerder.
In paragrafen 3.3 en 3.4 over de goederenexport en -import in detail laten we de prijs- en volumeontwikkeling van de belangrijkste (verder gedetailleerde) producten zien, waardoor we de algehele waardeontwikkelingen beter kunnen duiden.
| Productgroep | Import | Export |
|---|---|---|
| Chemische producten | 0,0 | 2,1 |
| Fabricaten | -5,3 | -1,6 |
| Machines en apparaten | -1,2 | 0,3 |
| Minerale brandstoffen | -5,8 | -8,1 |
| Grondstoffen en natuurproducten |
-5 | -2,5 |
| Vervoermaterieel | 6,2 | 2,7 |
| Voeding en dranken | -1 | -2,4 |
Europese afzetmarkt belangrijkst voor Nederlandse export
Europa was ook in 2023 veruit de belangrijkste afzetmarkt voor de Nederlandse export.noot5 Figuur 3.2.4 laat zien dat in 2023 77,3 procent (530 miljard euro) van de totale exportwaarde naar andere Europese landen ging, vergelijkbaar met het aandeel in 2022. Absoluut gezien daalde de export naar de verschillende continenten, op de overige regio na. Door de vrije interne markt in een groot deel van Europa is het voor Nederland eenvoudig om daar producten af te zetten. De exportmarkt Europa ontvangt dan ook relatief veel wederuitvoer van Nederland: 56 procent van de totale export. Naar elk ander gebied is de afzet van goederen van Nederlandse makelij een stuk hoger met een aandeel rond de 70 procent.
| jaar | Europa | Amerika | Azië | Afrika | Overig |
|---|---|---|---|---|---|
| 2015 | 314,4 | 29,9 | 45,3 | 13,8 | 2,5 |
| 2019 | 371,7 | 42,2 | 54,4 | 16,4 | 10,3 |
| 2022* | 568,8 | 55,4 | 70,4 | 21,4 | 13,6 |
| 2023* | 530,6 | 54,7 | 71,9 | 15,8 | 13,6 |
Import meer geografisch verdeeld dan export
Ook voor de import van goederen is Nederland sterk afhankelijk van de Europese landen, zie figuur 3.2.5. Maar met een aandeel van ruim 59 procent van alle goederenimport speelt Europa een fors kleinere rol dan bij de export (78 procent). Dat importaandeel is sinds 2021 – toen het 64 procent bedroeg – gedaald, terwijl het Amerikaanse continent als leverancier over de jaren juist belangrijker werd. Waar in 2021 nog maar 11,5 procent van alle importwaarde van goederen uit Amerika kwam, is dat in 2023 opgelopen tot bijna 15 procent. Met het uitbreken van de oorlog in Oekraïne en de keuze van de EU om af te stappen van Russische energieproducten om de afhankelijkheid van Rusland te verminderen, werden er andere aanbieders van energie gezocht. Amerika, en dan met name de VS, bleek als regio van herkomst een belangrijke vervanger. Zo steeg de import van vloeibaar aardgas (LNG) uit de VS spectaculair: in 2020 was er nog geen import, in 2023 was het met 11 miljard euro het op één na belangrijkste importproduct uit dat land. Amerika was in 2023 daarmee ook de enige regio die een absolute stijging in importwaarde kende ten opzichte van 2022. Het aandeel van geïmporteerde producten uit Amerika steeg, het aandeel van de andere regio’s werd wat kleiner in 2023.
| jaar | Europa | Azië | Amerika | Afrika | Overig |
|---|---|---|---|---|---|
| 2015 | 228,6 | 75,6 | 39,2 | 11,6 | 1,3 |
| 2019 | 273,0 | 94,0 | 49,6 | 12,1 | 5,7 |
| 2022* | 406,6 | 149,9 | 85,8 | 25,4 | 7,2 |
| 2023* | 364,6 | 132,8 | 91,6 | 21,3 | 4,6 |
3.3Nederlandse export van goederen in detail
Daling exportwaarde minerale brandstoffen grotendeels door prijsdaling
De Nederlandse goederenexport had in 2023 een waarde van 686,6 miljard euro, 5,9 procent minder dan in 2022. In figuur 3.3.1 is te zien dat de belangrijkste reden voor deze daling te wijten is aan de minerale brandstoffen. De exportwaarde daarvan daalde in 2023 met 25 procent tot zo’n 121 miljard euro, waarbij lagere prijzen –17 procent verklaren, en een volumedaling –8 procent.
Minerale brandstoffen waren in 2023 niet meer de belangrijkste productcategorie in de Nederlandse export. Machines en apparaten, vóór 2022 ook altijd de belangrijkste productcategorie, namen de eerste plek weer over. In 2023 werd er voor maar liefst 157 miljard euro aan machines en apparaten geëxporteerd. Machines en apparaten werden qua waarde méér geëxporteerd dan in 2022, net als de productcategorieën voeding en drank en vervoersmiddelen. Belangrijke landen van bestemming voor machines en apparaten zijn onder andere Duitsland, Frankrijk, de VS en Zuid-Korea. Een opvallende stijger is China. In 2022 exporteerde Nederland nog voor 5,4 miljard euro machines en apparaten naar China, in 2023 steeg dit met 84 procent tot 9,9 miljard. Een behoorlijk deel hiervan kwam door hogere prijzen van de export in deze goederencategorie.
De productcategorie voeding en dranken is voor Nederland een relatief belangrijke exportcategorie. Met een aandeel van 63 procent export van goederen van Nederlandse makelij, verdient Nederland namelijk relatief veel aan deze productcategorie. Buurlanden als Duitsland, België en Frankrijk zijn belangrijke afnemers van deze producten, waarbij Duitsland met bijna 24 procent van het totaal verreweg de belangrijkste bestemming is.
| 2023* | 2022* | 2019 | 2015 | |
|---|---|---|---|---|
| Machines en apparaten | 157,0 | 147,1 | 113,4 | 89,1 |
| Fabricaten | 134,6 | 140,2 | 103,0 | 81,2 |
| Minerale brandstoffen | 120,5 | 161,0 | 72,6 | 60,4 |
| Chemische producten | 112,2 | 124,1 | 82,0 | 70,8 |
| Voeding en dranken | 90,7 | 86,9 | 67,9 | 57,4 |
| Grondstoffen en natuurproducten | 36,8 | 39,3 | 28,7 | 25,8 |
| Vervoermaterieel | 34,9 | 30,8 | 27,4 | 21,1 |
Belangrijkste handelspartners kennen daling in exportwaarde en -aandeel in 2023
Duitsland, België, Frankrijk en het VK zijn de vier belangrijkste bestemmingen van de Nederlandse export. De exportwaarde naar deze landen nam in 2023 wel af. Figuur 3.3.2 laat de Nederlandse exportwaarde naar de belangrijkste bestemmingen zien. Mede door de daling van de exportwaarde van minerale brandstoffen, die veel worden geëxporteerd naar onze buurlanden, daalde het aandeel van onze twee belangrijkste exportpartners Duitsland en België.
Het VK, de vierde belangrijkste exportpartner in 2023, kende een relatief bescheiden daling van 0,5 procent t.o.v. 2022. De exportwaarde naar de VS nam licht toe met 327 miljoen euro. Een stijging in de export van machines en apparaten naar de VS, van 9,7 miljard in 2022 naar 11,7 miljard euro in 2023, was hier grotendeels verantwoordelijk voor. Het gaat daarbij met name om gespecialiseerde machines en laptops en tablets.
Bij twee andere belangrijke exportpartners was er ook sprake van een stijging in exportwaarde. Naar China, de 9e belangrijkste exportpartner, werd in 2023 fors meer geëxporteerd dan in 2022. De totale exportwaarde naar dat land nam met 3,4 miljard euro toe tot 18,1 miljard euro. Ook hier was de fors hogere export van machines en apparaten – met name chipmachines – verantwoordelijk voor de stijging. Zuid-Korea, dat op plek 11 staat van belangrijkste exportpartners, ontving ook meer goederen uit Nederland. Dit was wederom te danken aan toegenomen export van machines en apparaten, met een stijging van 951 miljoen (+15 procent). De exportwaarde naar Taiwan nam juist fors af ten opzichte van 2022; deze daalde met 29 procent tot 8,0 miljard euro exportwaarde in 2023. Taiwan ontving afgelopen jaar qua waarde fors minder machines en apparaten uit Nederland.
| land | 2023* | 2022* | 2019 | 2015 |
|---|---|---|---|---|
| Duitsland | 155,6 | 178,4 | 107,1 | 93,1 |
| België | 79,6 | 87,9 | 56,3 | 46,8 |
| Frankrijk | 55,4 | 59,0 | 38,6 | 32,0 |
| Verenigd Koninkrijk (incl. Noord-Ierland) |
43,1 | 43,3 | 39,8 | 36,5 |
| Verenigde Staten | 34,8 | 34,4 | 25,8 | 17,5 |
| Italië | 28,4 | 30,1 | 19,1 | 16,3 |
| Spanje | 22,1 | 21,7 | 14,8 | 11,5 |
| Polen | 19,3 | 19,7 | 11,3 | 9,3 |
| China | 18,1 | 14,7 | 12,1 | 8,2 |
| Zweden | 14,8 | 14,8 | 9,4 | 7,4 |
| Zuid-Korea | 10,2 | 9,3 | 4,3 | 4,1 |
| Zwitserland | 9,4 | 8,4 | 6,5 | 5,3 |
| Denemarken | 8,8 | 9,3 | 6,0 | 5,5 |
| Tsjechië | 8,6 | 9,0 | 6,4 | 5,6 |
| Ierland | 8,3 | 7,2 | 4,1 | 3,2 |
In figuur 3.3.3 wordt de waarde- en volumeontwikkeling van de export voor de belangrijkste handelspartners weergegeven. Die varieert behoorlijk per land. Dat komt met name door het type product dat met een land verhandeld wordt. Door specialisatie en/of de aanwezigheid van grond- en hulpstoffen ziet de handelsportefeuille er met ieder land anders uit, en dat zien we terug in de waarde- en prijsontwikkeling per land. We exporteren bijvoorbeeld veel geraffineerde aardolieproducten zoals benzine, diesel of kerosine naar onze buurlanden. De exportwaarde van deze producten is door de volume- en vooral prijsdaling van brandstoffen flink afgenomen.
De algehele afname in het volume van de export is goed terug te zien bij de export naar onze belangrijkste handelspartners, omdat we veel verschillende producten naar die partners uitvoeren en ze zodoende een goede afspiegeling van de Nederlandse exportportefeuille zijn. Zowel naar Duitsland als naar België en Frankrijk werd minder uitgevoerd voor wat betreft waarde. Bij Duitsland kwam dat met name door lagere handelsvolumes (naast de minerale brandstoffen ook telefoons). De exportwaarde naar België en Frankrijk nam met name af door prijsdalingen. Naast minerale brandstoffen, zorgden ook de prijsdaling van veel chemische producten – waaronder geneesmiddelen – voor deze daling in exportwaarde.
Het enige land in de top 10 waarbij de exportwaarde (fors) toenam, betreft de export naar China. Dat kwam hoofdzakelijk door een volumetoename van de export van gespecialiseerde (chip)machines, en de gestegen prijzen daarvan.
| Land | Waarde | Volume |
|---|---|---|
| Duitsland | -12,7 | -4,6 |
| België | -9,5 | 0,1 |
| Frankrijk | -6,1 | -0,5 |
| Verenigd Koninkrijk (incl.Noord- Ierland) |
-0,8 | -0,2 |
| Verenigde Staten |
1,0 | -0,4 |
| Italië | -5,5 | 0,8 |
| Spanje | 1,6 | 4,2 |
| Polen | -1,8 | 0,6 |
| China | 23,4 | 4,8 |
| Zweden | 0,3 | 4,1 |
Top 5 handelspartners belangrijkst voor minerale brandstoffen
Meer dan de helft van de Nederlandse export (53,7 procent) was bestemd voor de vijf grootste exportpartners: Duitsland, België Frankrijk, het VK en de VS. Twee derde van alle minerale brandstoffen die Nederland exporteerde, had deze landen als bestemming: het hoogste aandeel van alle productcategorieën. Duitsland was met 33 procent nog altijd de meest dominante bestemming voor minerale brandstoffen, al is het aandeel ten opzichte van 2022 wel afgenomen met 3 procentpunt. Verder daalde alleen het Duitse belang in de Nederlandse export van voeding en dranken ten opzichte van 2022. De export van machines en apparaten was met 43 procent het minst geconcentreerd naar onze 5 belangrijkste exportpartners; daarvan ging ook relatief veel naar China, Zuid-Korea en Taiwan.
| categorie | Duitsland | België | Frankrijk | Verenigd Koninkrijk (inclusief Noord-Ierland) |
Verenigde Staten | Overig |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Machines en apparaten | 25,9 | 9,2 | 11,3 | 10,0 | 11,7 | 89,1 |
| Fabricaten | 30,2 | 14,4 | 13,1 | 8,7 | 6,9 | 61,5 |
| Minerale brandstoffen | 39,4 | 23,3 | 7,6 | 6,1 | 4,5 | 39,6 |
| Chemische producten | 23,4 | 13,8 | 10,2 | 6,4 | 6,5 | 52,1 |
| Voeding en dranken | 21,4 | 11,7 | 8,1 | 7,0 | 2,3 | 40,3 |
| Grondstoffen en natuurproducten | 9,4 | 4,2 | 2,3 | 2,4 | 1,1 | 17,3 |
| Vervoermaterieel | 6,0 | 2,9 | 2,8 | 2,4 | 1,9 | 18,9 |
Iets minder wederuitvoer in 2023 ten opzichte van 2022
Met grote internationale knooppunten als de haven van Rotterdam en Schiphol speelt Nederland een sleutelrol in de wederuitvoer. Tussen verschillende productcategorieën zijn er grote verschillen in de aandelen wederuitvoer en export van Nederlandse makelij. In figuur 3.3.5 is te zien dat slechts 38 procent van de export van fabricaten van Nederlandse makelij is. Producten die onder fabricaten vallen, zijn onder andere medische instrumenten, kleding en meet- en analysetoestellen. Daartegenover staat dat meer dan 70 procent van alle vervoermaterieel van Nederlandse makelij is. Dat gaat dan veelal om schepen, vrachtwagens en onderdelen voor personenauto’s.
Machines en apparaten en fabricaten hebben met respectievelijk 59 procent en 62 procent traditiegetrouw veel wederuitvoer. Dan gaat het om producten zoals computers, telefoons en laptops, kleding en diverse consumentenartikelen. Deze producten worden ingevoerd uit landen als China en de VS, komen in eigendom van een Nederlands bedrijf en worden weer uitgevoerd zonder dat er significante bewerking aan heeft plaatsgevonden.
Het relatief hoge aandeel uitvoer Nederlandse makelij bij de minerale brandstoffen is op het eerste oog opvallend te noemen. Nederland produceert zelf amper aardolie, en de aardgasproductie is ook sterk afgebouwd. Echter verwerkt Nederland wel op grote schaal ruwe olie tot brandstoffen als benzine en diesel. Vervolgens voert het Nederlandse bedrijf de producten weer uit naar andere landen zoals Duitsland en België en is er dus sprake van uitvoer van Nederlandse makelij.
| categorie | Nederlandse makelij | Wederuitvoer |
|---|---|---|
| Machines en apparaten | 64,8 | 92,2 |
| Fabricaten | 50,6 | 84,0 |
| Minerale brandstoffen | 69,2 | 51,2 |
| Chemische producten | 56,7 | 55,5 |
| Voeding en dranken | 57,2 | 33,5 |
| Grondstoffen en natuurproducten | 24,7 | 12,1 |
| Vervoermaterieel | 24,5 | 10,4 |
Veel wederuitvoer naar buur- en EU-landen
Figuur 3.3.6 laat voor de 15 belangrijkste handelspartners voor de Nederlandse export de verdeling zien tussen wederuitvoer en Nederlandse makelij. Landen als Duitsland, Frankrijk en België kennen met respectievelijk 60 procent, 63 procent en 55 procent een relatief hoog aandeel wederuitvoer. Landen als de VS, China en Zuid-Korea ontvangen met respectievelijk 30 procent, 20 procent en 11 procent relatief weinig wederuitvoer. Hoe verder het bestemmingsland van Nederland af ligt, hoe minder logisch het is dat Nederland als knooppunt van handel fungeert voor het betreffende land. EU-landen beschikken bovendien over een interne markt, waardoor de handel via Nederland geen extra kosten oplevert in de vorm van inklaring- of tariefkosten bij de douane voor andere EU-landen.
Het VK is minder belangrijk geworden als bestemming voor wederuitvoer. De verhouding tussen wederuitvoer en uitvoer van Nederlandse makelij was in de periode 2015–2020 altijd rond de 48 procent wederuitvoer, 52 procent goederen van Nederlandse makelij. Op 31 januari 2020 trad het VK uit de EU en een klein jaar later ook uit de Europese interne markt. Hiermee verschoof de verhouding naar 40 procent wederuitvoer, 60 procent Nederlandse makelij in 2023. De Trade and Cooperation Agreement, oftewel TCA, heeft namelijk voor een substantiële stijging van de handelskosten tussen het VK en de EU gezorgd (Freeman et al., 2022). Waar de handel vóór de Brexit ongehinderd de grenzen passeerde, moeten de goederen nu ingeklaard worden bij de douane. Zonder interne markt is het wederuitvoeren van producten minder aantrekkelijk, wat waarschijnlijk voor die daling in wederuitvoer zorgde. Zie hierover ook Creemers et al., 2022. Hierbij moet wel opgemerkt worden dat dit voor Noord-Ierland niet geldt. Dat kreeg namelijk een speciale status binnen het VK, waarbij zij wel nog deel uitmaken van de interne markt; Noord-Ierland kent juist relatief veel wederuitvoer.
| land | Nederlandse makelij | Wederuitvoer |
|---|---|---|
| Duitsland | 62,0 | 93,6 |
| België | 36,2 | 43,3 |
| Frankrijk | 20,7 | 34,7 |
| Verenigd Koninkrijk (incl. Noord-Ierland) |
25,7 | 16,6 |
| Verenigde Staten | 24,4 | 10,4 |
| Italië | 10,5 | 17,9 |
| Spanje | 8,5 | 13,5 |
| Polen | 7,9 | 11,4 |
| China | 14,6 | 3,6 |
| Zweden | 6,4 | 8,4 |
| Zuid-Korea | 9,0 | 1,2 |
| Zwitserland | 4,8 | 4,6 |
| Denemarken | 4,0 | 4,8 |
| Tsjechië | 2,8 | 5,7 |
| Ierland | 3,9 | 4,4 |
| 1)Boordprovisie is niet meegenomen als land. Tot boordprovisie behoren verbruiks- en consumptiegoederen die geleverd worden aan schepen en vliegtuigen ten behoeve van de reis. Door het internationale karakter is het land van bestemming niet vast te stellen. | ||
Forse daling geëxporteerde waarde aardgas
Ook wanneer we een meer gedetailleerde productindelingnoot6 gebruiken zijn geraffineerde aardolieproducten, met een waarde van ruim 66 miljard euro, het grootste exportproduct. Zie ook figuur 3.3.7. Dat is een daling in vergelijking met 2022, toen de geëxporteerde waarde nog bijna 80 miljard euro bedroeg. In figuur 3.3.7 staan de 15 belangrijkste goederen die Nederland in 2023 exporteerde. Een ander belangrijk product in de Nederlandse export, dat ook onder de categorie minerale brandstoffen valt, is aardgas. Ook de exportwaarde van aardgas daalde fors, meer nog dan die van aardolieproducten. Waar in 2022 nog voor 44,8 miljard euro aardgas werd geëxporteerd, daalde dit in 2023 met 47 procent tot 23,5 miljard euro.
Merk verder op dat overige machines een onderdeel zijn van de grotere categorie machines en apparaten. Waar er bij de overkoepelende categorie nog relatief veel wederuitvoer is, 59 procent, is dat bij het product overige machines (veelal hoogwaardige, gespecialiseerde machines) met 6 procent wederuitvoer amper het geval. Het overgrote deel wordt in Nederland vervaardigd en vervolgens geëxporteerd; denk hierbij aan de geavanceerde machines voor de chipindustrie. De belangrijkste bestemmingslanden voor deze machines waren China, Zuid-Korea, Taiwan en de VS.
| Omschrijving | Nederlandse makelij | Wederuitvoer |
|---|---|---|
| Geraffineerde aardolieproducten |
53,7 | 12,9 |
| Machines en toestellen | 24,7 | 1,7 |
| (Mobiele) telefoons, modems, routers |
2,8 | 22,4 |
| Aardgas | 4,4 | 19,1 |
| Geneesmiddelen | 5,1 | 12,3 |
| Medicinale en farmaceutische producten |
5,2 | 10,7 |
| Ruwe aardolie | 0,1 | 15,7 |
| Overige chemische producten | 6,8 | 8,6 |
| Computers, laptops, tablets | 3,8 | 11,1 |
| Medische instrumenten en apparaten |
2,4 | 11,8 |
| Bloemen en planten | 11,7 | 2,4 |
| Fabricaten | 3,3 | 9,5 |
| Residuen van aardoliën | 6,8 | 2,2 |
| Groenten | 6,2 | 2,5 |
| Bereide voedingsmiddelen | 6,0 | 2,7 |
De ontwikkeling van de exportwaarde van de top 10 belangrijkste goederen is nogmaals te zien in figuur 3.3.8. In aanvulling op figuur 3.3.7 staat hier ook de prijs- en volumeontwikkeling van die goederen. De prijs en het volume van de door Nederland uitgevoerde minerale brandstoffen – zoals aardolieproducten, aardgas, aardolie en residuen van aardoliën – zijn sterk gedaald ten opzichte van 2022. Met name aardgas is enorm in prijs gedaald. Dat komt door een combinatie van grote (ingevoerde) voorraden, een milde winter en een zwakke vraag vanuit de industrie (De Boer, 2024). De prijsdaling van fossiele brandstoffen is in grote mate verantwoordelijk voor de algehele prijsdaling van de export in 2023 die we in de voorgaande paragraaf zagen: direct, én indirect door lagere kosten in productieprocessen van andere goederen. Ook de producten van de chemische en farmaceutische industrie, in grote mate afhankelijk van minerale brandstoffen (CLO, 2023), waren mede hierdoor in 2023 fors goedkoper dan in 2022.
Ook de algehele volumedaling wordt grotendeels veroorzaak door de minerale brandstoffen. Daar heeft de export van overige machines ook aan bijgedragen met een fors grotere prijs- dan waardestijging in 2023. Overige machines, veelal hoogwaardige gespecialiseerde machines, stijgen al een aantal jaar in prijs onder invloed van verdere digitalisering en robotisering van de industrie en samenleving.
Tot slot, dalen ook licht de prijzen van laptops, telefoons en tablets, die uit Nederland geëxporteerd werden. Deze trend is ook al een aantal jaar gaande: er verschijnen steeds betere – en duurdere – modellen op de markt, waardoor de huidige types snel goedkoper worden (Jongsma, 2024). De gemiddelde prijsdaling volumestijging leveren samen dan ook een waardestijging op in 2023.
| Export | Waarde | Prijs | Volume |
|---|---|---|---|
| Geraffineerde aardolieproducten | -16,6 | -13,4 | -3,2 |
| Overige machines | 12,1 | 34,5 | -22,4 |
| (Mobiele) telefoons, modems, routers, etc |
1,9 | 6,8 | -4,9 |
| Aardgas | -47,4 | -31,1 | -16,3 |
| Geneesmiddelen | 13,4 | -17,3 | 30,7 |
| Medische en farmaceutische producten |
18,2 | -12,1 | 30,3 |
| Ruwe aardolie | -17,2 | -17,8 | 0,6 |
| Overige chemische producten | -17,3 | -11,2 | -6,1 |
| Computers, laptops, tablets | 16,7 | -5,7 | 22,4 |
| Medische instrumenten en apparaten |
6,6 | 1,1 | 5,5 |
3.4Nederlandse import van goederen in detail
Machines en apparaten opnieuw belangrijkste productcategorie
In 2023 bedroeg de totale goederenimport net geen 615 miljard euro. Hiermee was er ook bij de import sprake van een daling ten opzichte van 2022 (–8,9 procent). In figuur 3.4.1 is te zien dat, net als bij de export, de minerale brandstoffen niet meer de belangrijkste productcategorie bij de import is. Minerale brandstoffen, hadden een importwaarde van 133 miljard euro in 2023, zo’n 22 procent minder dan in 2022. De belangrijkste productcategorie in 2023, machines en apparaten, zag ten opzichte van 2022 een lichte importdaling van zo’n 2 procent naar 138,3 miljard euro. De import van voeding en dranken nam wel toe in 2023, met 4,4 procent tot 59,2 miljard euro, en ook de importwaarde van vervoermaterieel groeide.
| categorie | 2023* | 2022* | 2019 | 2015 |
|---|---|---|---|---|
| Machines en apparaten | 138,3 | 141,3 | 102,7 | 83,1 |
| Fabricaten | 134,0 | 147,6 | 100,8 | 81,3 |
| Minerale brandstoffen | 132,8 | 169,7 | 78,6 | 65,3 |
| Chemische producten | 84,2 | 91,8 | 55,4 | 47,2 |
| Voeding en dranken | 59,5 | 57,9 | 43,9 | 38,3 |
| Vervoermaterieel | 38,5 | 34,7 | 31,5 | 22,9 |
| Grondstoffen en natuurproducten | 27,5 | 32,1 | 21,3 | 18,4 |
Importverschuiving van minerale brandstoffen zet door
Ook bij de import is Duitsland de belangrijkste handelspartner, zie figuur 3.4.2. In absolute termen bleef de importwaarde uit Duitsland tussen 2022 en 2023 vrijwel gelijk, met zo’n 103,3 miljard euro. Gezien de totale afname van importwaarde betekende dit dat het aandeel van Duitsland in de totale import steeg, van 15,3 procent in 2022 naar 16,8 procent in 2023. Ook het aandeel import uit België, onze op twee na belangrijkste handelspartner, bleef hetzelfde, hoewel de absolute importwaarde daalde.
De invoer uit de VS kende zowel in aandeel als in absolute waarde een forse stijging. Er werd in 2023 voor 64 miljard euro uit de VS geïmporteerd. Waar het aandeel van de VS tussen 2015 en 2021 altijd rond de 7,5 procent lag, steeg het in 2022 naar 8,4 procent en in 2023 zelfs naar 10,4 procent. De forse importtoename komt door de stijging van de importwaarde van minerale brandstoffen, met name aardolie en LNG. In 2021 werd er voor zo’n 8 miljard euro aan minerale brandstoffen geïmporteerd, in 2023 was dit opgelopen naar bijna 26 miljard euro.
Importwaarde Rusland neemt met driekwart af tussen 2022 en 2023
Terwijl de totale geïmporteerde waarde uit Rusland in 2022 nog steeg t.o.v. een jaar eerder door de hoge prijzen van energieproducten, was er in 2023 wel een forse daling te zien. De Europees opgelegde sancties vanaf maart 2022 hebben daarmee hun effect gehad op de import (Europese Raad, 2024). De importwaarde uit Rusland daalde in 2023 met maar liefst 75,6 procent tot 5,3 miljard euro. Rusland viel hiermee ook buiten de top 20 van belangrijkste handelspartners voor de import van Nederland. In 2021 was het land nog de 6e grootste leverancier van goederen.
Bij een van de belangrijkste handelspartners voor de Nederlandse import, China, tekent zich ten slotte ook een belangrijke verschuiving op. Waar er tussen 2015 en 2022 vrijwel altijd sprake was van een stijging in het importaandeel uit China, daalde deze fors in 2023. Het aandeel van China als land van herkomst van de Nederlandse import daalde, met 1,1 procentpunt, naar 8,4 procent. Dit staat gelijk aan een daling van 12,8 miljard euro. Deze daling wordt vooral veroorzaakt door een lagere import van telefoons en laptops en computers (CBS, 2023b).
| land | 2023* | 2022* | 2019 | 2015 |
|---|---|---|---|---|
| Duitsland | 103,1 | 103,3 | 75,1 | 63,4 |
| Verenigde Staten | 64,1 | 57,2 | 34,3 | 27,1 |
| België | 62,8 | 67,7 | 44,7 | 37,3 |
| China | 51,5 | 64,2 | 37,6 | 29,1 |
| Verenigd Koninkrijk (incl. Noord-Ierland) |
31,2 | 41,5 | 24,7 | 20,6 |
| Frankrijk | 21,6 | 24,0 | 16,5 | 15,8 |
| Noorwegen | 20,0 | 25,7 | 12,0 | 11,9 |
| Italië | 15,3 | 16,6 | 11,5 | 8,8 |
| Polen | 13,7 | 13,5 | 9,0 | 7,2 |
| Ierland | 12,5 | 11,0 | 7,3 | 4,7 |
| Spanje | 11,4 | 12,6 | 8,9 | 6,9 |
| Zweden | 9,3 | 9,4 | 6,8 | 6,3 |
| Japan | 8,6 | 9,0 | 7,7 | 6,9 |
| Denemarken | 8,4 | 7,5 | 4,8 | 3,7 |
| Brazilië | 8,3 | 7,7 | 3,3 | 3,7 |
In figuur 3.4.3 zetten we tegenover de waardeontwikkeling van de import ook de volumeontwikkeling t.o.v. 2022. Daarbij valt de volume- en waardedaling van import uit het VK en Noorwegen op, die we voornamelijk door de minerale brandstoffen kunnen verklaren. De stijging van het importvolume uit Duitsland en de VS komt grotendeels door respectievelijk auto’s, overige machines en geneesmiddelen voor Duitsland en minerale brandstoffen, medische apparaten en consumentenelektronica zoals telefoons en laptops voor import uit de VS. De forse toename in importwaarde en -volume uit Ierland komt door de toegenomen import van medicinale en farmaceutische producten.
| Land | Waarde | Volume |
|---|---|---|
| Ierland | 13,0 | 16,7 |
| VS | 12,0 | 16,6 |
| Polen | 0,9 | 3,4 |
| Duitsland | -0,2 | 6,2 |
| België | -7,3 | -2,7 |
| Italië | -7,7 | -5,2 |
| Frankrijk | -9,8 | -4,6 |
| China | -19,9 | -11,1 |
| Noorwegen | -22,4 | -5,4 |
| VK | -24,8 | -18,9 |
Nederlandse import geconcentreerder dan export
Van alle Nederlandse import komt iets minder dan de helft uit de vijf belangrijkste handelspartners, zijnde Duitsland, de VS, België, China en het VK. Zie hiervoor figuur 3.4.4. Het andere deel, 51 procent, komt uit alle andere landen wereldwijd. Hiermee is de import met 49 procent iets geconcentreerder bij de vijf belangrijkste handelspartners dan de export, waarbij zo’n 46 procent van alle exportwaarde naar de vijf belangrijkste handelspartners gaat.
De totale importwaarde uit China daalde in 2023. Die krimp was in alle productcategorieën te vinden, waarbij de machines en apparaten (–44 procent importwaarde) en de fabricaten (–25 procent) voor de grootste daling verantwoordelijk waren. Hoewel het aandeel van China in de import van vervoermaterieel in 2023 met bijna 14 procent daalde, nam de importwaarde van Chinese personenauto’s met 372 procent wel fors toe (CBS, 2024c). China was met die groei goed voor een kleine 3 procent van de Nederlandse importwaarde van auto’s in 2023.
| categorie | Duitsland | Verenigde Staten | België | China | Verenigd Koninkrijk (incl. Noord-Ierland) |
Overig |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Chemische producten | 18,1 | 9,0 | 14,0 | 4,3 | 4,3 | 34,6 |
| Fabricaten | 25,3 | 11,6 | 12,6 | 15,2 | 5,3 | 64,0 |
| Grondstoffen en natuurproducten | 5,0 | 1,9 | 3,2 | 0,6 | 0,6 | 16,2 |
| Machines en apparaten | 23,8 | 12,1 | 5,6 | 27,9 | 6,2 | 62,5 |
| Minerale brandstoffen | 7,9 | 25,8 | 12,3 | 1,2 | 11,7 | 74,0 |
| Vervoermaterieel | 11,2 | 2,3 | 5,7 | 1,3 | 1,5 | 16,4 |
| Voeding en dranken | 11,8 | 1,3 | 9,4 | 1,0 | 1,5 | 34,5 |
Ruwe aardolie ondanks daling belangrijkste importproduct
Ondanks de forse dalingen in de importwaarde van de minerale brandstoffen in 2023, blijft de top drie van importproducten bestaan uit goederen behorende tot deze productcategorie, zie figuur 3.4.5. De importwaarde van ruwe aardolie, aardgas en geraffineerde aardolieproducten daalde met respectievelijk 11 procent, 32 procent en 20 procent.
De belangrijkste producten waarbij een stijging zichtbaar was, waren de geneesmiddelen met 15 procent, gevolgd door de personenauto’s met 26 procent. In 2023 was er sprake van tekorten bij verschillende geneesmiddelen (KNMP, 2024). Nederland importeerde, net als in 2022, de meeste geneesmiddelen en medicinale en farmaceutische producten uit Duitsland. De importwaarde uit dat land steeg in 2023 met 17 procent en er kwamen ook fors meer medicijnen uit België, met een groei van 53 procent. Hiermee nam België de tweede plek over van de VS, die een daling van 4 procent zagen ten opzichte van 2022. India, een belangrijke leverancier van generieke geneesmiddelen zag een toename van 21 procent in 2023. Hiermee was het onze 11e belangrijkste handelspartner bij de import van deze goederen.
| goederengroep | 2023* | 2022* |
|---|---|---|
| Ruwe aardolie | 50,7 | 56,9 |
| Aardgas | 39,1 | 57,3 |
| Geraffineerde aardolieproducten |
29,8 | 37,3 |
| (Mobiele) telefoons, modems, routers |
27,0 | 28,7 |
| Computers, laptops, tablets | 15,4 | 16,9 |
| Geneesmiddelen | 14,9 | 12,9 |
| Personenauto's | 13,8 | 10,9 |
| Medische en farmaceutische producten |
13,4 | 11,1 |
| Medische instrumenten en apparaten |
12,2 | 11,2 |
| Overige chemische producten | 10,7 | 13,7 |
| Fabricaten | 9,7 | 10,0 |
| Halfgeleiders | 8,8 | 10,4 |
| Overige machines | 8,7 | 7,7 |
| Auto-onderdelen | 8,3 | 7,6 |
| Elektrische machines, apparaten en toestellen |
7,9 | 7,4 |
De waarde-, volume- en prijsontwikkeling van de Nederlandse import in 2023 is vergelijkbaar met die van de export (zie figuur 3.4.6 voor de top 10). De import van minerale brandstoffen, zoals ruwe aardolie, aardgas, aardolieproducten, en energie-intensieve goederen, zoals chemische producten en geneesmiddelen, daalde sterk in prijs, door lagere olie- en aardgasprijzen wereldwijd. Het importvolume van farmaceutische producten en van geneesmiddelen nam in 2023 fors toe, net als dat van medische instrumenten.
Ook auto’s namen flink in importwaarde toe in 2023. Door gestegen kosten voor producenten en een sterke positie van de autofabrikanten – door een grote vraag na een aantal slechte jaren in de nasleep van de coronacrisis – waren nieuwe auto’s in 2023 duurder dan in 2022 (Luman, 2024). Gestegen prijzen verklaren een deel van de stijging in importwaarde, maar ook het importvolume nam fors toe in 2023.
| Import | Waarde | Prijs | Volume |
|---|---|---|---|
| Ruwe aardolie | -10,9 | -15,7 | 4,8 |
| Aardgas | -31,8 | -18,9 | -12,9 |
| Geraffineerde aardolieproducten | -20,2 | -12,5 | -7,7 |
| (Mobiele) telefoons, modems, routers, etc |
-5,8 | 1,3 | -7,1 |
| Computers, laptops, tablets | -9,1 | -1,3 | -7,8 |
| Geneesmiddelen | 14,9 | -8,4 | 23,3 |
| Personenauto's | 26,4 | 4,6 | 21,8 |
| Medische en farmaceutische producten | 21,1 | 4,0 | 17,1 |
| Medische instrumenten en apparaten | 8,9 | 4,9 | 4,0 |
| Overige chemische producten | -22 | -19,5 | -2,5 |
3.5Belang van Nederland als goederenleverancier voor andere landen
In deze paragraaf beantwoorden we de vraag welk aandeel Nederland heeft in de goederenimport van andere landen. Naast het belang en aandeel kijken we ook naar de positie van Nederland op de ranglijst van belangrijkste partners voor andere economieën.
CEPII-CHELEM data
We baseren de resultaten in paragraaf 3.5 en 3.6 op de CHELEM International Trade database van het Franse instituut Centre d’Etudes Prospectives et d’Informations Internationales (CEPII), waarbij het laatst beschikbare jaar 2022 is. We gebruiken CEPII-CHELEM omwille van de lange tijdreeks van volledig geharmoniseerde en complete bilaterale handelsdata die beschikbaar is. Met harmonisatie bedoelen we dat de internationale handel volledig ‘vierkant’ is gemaakt: de import van product 1 door land X uit land Y is exact gelijk aan de export van product 1 door land Y naar land X. Dat klinkt nogal voor de hand liggend, maar dit is in bilaterale statistieken zelden het geval. De belangrijkste bron van de CEPII-CHELEM database is VN Comtrade, aangevuld met data van internationale instituties, zoals IMF, Wereldbank, OESO en UNCTAD, en allerhande nationale bronnen zoals statistiekbureaus. In principe wordt gerapporteerd over de handel zonder wederuitvoer, maar voor onder andere Nederland is de wederuitvoer wel onderdeel van de cijfers. Zie ook Aerts et al. (2022) voor meer informatie.
Nederland was in 2022 de 6egoederenexporteur wereldwijd
Figuur 3.5.1 laat zien dat Nederland in 2022 verantwoordelijk was voor 2,9 procent van de exportwaarde wereldwijd. In rangorde was Nederland na China, de VS, Duitsland, Japan en Zuid-Korea de zesde exporteur van goederen wereldwijd. Nederland wist goed stand te houden in de ranking van grootste goederenexporteurs wereldwijd, en bevindt zich sinds 1970 tussen de zesde en tiende plaats. De bijdrage van naburige landen zoals Frankrijk (2,6 procent), België en het VK (beiden 2,0 procent) aan de wereldexport is kleiner dan die van Nederland. De grootste stijging zien we in figuur 3.5.1 bij China. China was in 2022 verantwoordelijk voor 15,7 procent van de wereldexport; in 1970 was dat amper 0,6 procent. Sinds 2005 is China koploper in de wereldexport, echter is er wel sprake van een vertraging van de Chinese opmars (Lucas, 2023).
| Jaar | China | VS | Duitsland | Japan | Zuid-Korea | Nederland |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1970 | 0,6 | 13,6 | 12,2 | 6,4 | 0,3 | 3,9 |
| 1971 | 0,6 | 12,5 | 12,4 | 7,2 | 0,3 | 4,1 |
| 1972 | 0,7 | 11,9 | 12,5 | 7,2 | 0,4 | 4,4 |
| 1973 | 0,8 | 12,3 | 13,0 | 6,7 | 0,6 | 4,4 |
| 1974 | 0,7 | 11,6 | 11,9 | 6,9 | 0,6 | 4,1 |
| 1975 | 0,7 | 12,1 | 11,5 | 6,6 | 0,6 | 4,2 |
| 1976 | 0,7 | 11,5 | 11,5 | 7,1 | 0,8 | 4,3 |
| 1977 | 0,6 | 10,5 | 11,7 | 7,4 | 0,9 | 4,0 |
| 1978 | 0,7 | 10,9 | 11,8 | 7,8 | 1,0 | 4,0 |
| 1979 | 0,8 | 10,9 | 11,2 | 6,5 | 0,9 | 4,0 |
| 1980 | 0,9 | 10,8 | 10,2 | 6,7 | 0,9 | 3,8 |
| 1981 | 1,1 | 11,6 | 9,5 | 8,0 | 1,1 | 3,6 |
| 1982 | 1,1 | 11,2 | 10,2 | 7,7 | 1,2 | 3,7 |
| 1983 | 1,1 | 10,6 | 10,1 | 8,4 | 1,4 | 3,8 |
| 1984 | 1,2 | 10,6 | 9,7 | 9,1 | 1,6 | 3,6 |
| 1985 | 1,3 | 10,2 | 10,3 | 9,3 | 1,6 | 3,6 |
| 1986 | 1,3 | 9,4 | 12,4 | 10,3 | 1,7 | 4,0 |
| 1987 | 1,4 | 9,2 | 12,7 | 9,6 | 2,0 | 3,9 |
| 1988 | 1,5 | 10,2 | 12,3 | 9,8 | 2,3 | 3,8 |
| 1989 | 1,7 | 11,1 | 11,9 | 9,3 | 2,1 | 3,6 |
| 1990 | 1,7 | 10,9 | 12,0 | 8,5 | 2,0 | 3,8 |
| 1991 | 2,1 | 11,5 | 11,4 | 9,2 | 2,1 | 3,8 |
| 1992 | 2,5 | 11,4 | 11,3 | 9,3 | 2,1 | 3,7 |
| 1993 | 2,9 | 12,0 | 10,0 | 10,0 | 2,3 | 3,6 |
| 1994 | 3,2 | 11,6 | 10,0 | 9,6 | 2,4 | 3,5 |
| 1995 | 3,3 | 11,1 | 10,2 | 9,1 | 2,6 | 3,6 |
| 1996 | 3,5 | 11,2 | 9,8 | 8,0 | 2,6 | 3,4 |
| 1997 | 3,9 | 11,9 | 9,2 | 7,8 | 2,6 | 3,5 |
| 1998 | 4,0 | 12,0 | 10,1 | 7,3 | 2,6 | 3,3 |
| 1999 | 4,5 | 11,8 | 9,7 | 7,6 | 2,7 | 3,2 |
| 2000 | 5,3 | 12,4 | 8,2 | 7,5 | 2,7 | 3,0 |
| 2001 | 5,7 | 12,0 | 9,1 | 6,6 | 2,5 | 3,0 |
| 2002 | 6,7 | 10,9 | 9,3 | 6,5 | 2,7 | 3,0 |
| 2003 | 7,5 | 9,8 | 9,3 | 6,3 | 2,7 | 3,2 |
| 2004 | 8,2 | 8,9 | 9,3 | 6,2 | 2,9 | 3,2 |
| 2005 | 9,2 | 8,6 | 9,2 | 5,8 | 2,8 | 3,2 |
| 2006 | 10,0 | 8,6 | 9,1 | 5,4 | 2,8 | 3,1 |
| 2007 | 10,6 | 8,2 | 9,0 | 5,1 | 2,8 | 3,2 |
| 2008 | 10,6 | 8,0 | 8,8 | 4,9 | 2,8 | 3,1 |
| 2009 | 11,6 | 8,2 | 8,8 | 4,7 | 3,1 | 3,1 |
| 2010 | 12,5 | 8,1 | 8,2 | 5,1 | 3,2 | 3,0 |
| 2011 | 12,2 | 7,9 | 8,0 | 4,6 | 3,2 | 3,0 |
| 2012 | 12,9 | 8,1 | 7,6 | 4,5 | 3,1 | 2,9 |
| 2013 | 13,3 | 8,1 | 7,6 | 3,9 | 3,1 | 2,9 |
| 2014 | 14,0 | 8,3 | 7,8 | 3,7 | 3,2 | 2,9 |
| 2015 | 15,7 | 8,9 | 7,9 | 3,9 | 3,3 | 2,7 |
| 2016 | 15,1 | 8,7 | 8,2 | 4,1 | 3,2 | 2,8 |
| 2017 | 14,6 | 8,4 | 8,0 | 4,0 | 3,5 | 2,9 |
| 2018 | 14,7 | 8,2 | 7,9 | 3,9 | 3,3 | 2,9 |
| 2019 | 14,9 | 8,3 | 7,8 | 3,8 | 3,0 | 2,9 |
| 2020 | 16,3 | 8,0 | 7,8 | 3,7 | 3,1 | 3,0 |
| 2021 | 16,3 | 7,7 | 7,3 | 3,5 | 3,1 | 3,0 |
| 2022 | 15,7 | 8,3 | 6,8 | 3,1 | 3,0 | 2,9 |
| Bron: CBS, CEPII | ||||||
10 procent Zweedse goedereninvoer afkomstig uit Nederland
In 2022 behoorde Nederland voor alle landen uit figuur 3.5.2 tot de vijf belangrijkste goederenleveranciers – qua waarde. Ons land was voor België, met een aandeel van 18,5 procent, de belangrijkste leverancier van goederen in 2022. Minerale brandstoffen domineren de Belgische import uit Nederland, gevolgd door chemische producten, zoals medicijnen en kunststoffen, en fabricaten zoals medische instrumenten. Zie ook CBS (2024d) voor meer details over de Belgische economie en de handelsrelatie tussen Nederland en België. Een tiende van de Zweedse goederenimport kwam in 2022 uit Nederland. Hiermee waren we na Duitsland de belangrijkste handelspartner voor Zweden; in 2015 stond Nederland nog op plek 3. Nederland leverde in 2022 vooral meer geraffineerde aardolieproducten en mobiele telefoons, modems, routers aan Zweden ten opzichte van 2015.
Duitsland haalde in 2022 8,8 procent van alle goederenimport uit Nederland. Belangrijkste goederen daarin waren minerale brandstoffen, telefoons, geneesmiddelen, chemische producten, bloemen en planten, groente en fruit. In 2015 was dat aandeel groter, namelijk 9,6 procent. In 2015 was Nederland de belangrijkste leverancier voor Duitsland, in 2022 was China dat. Duitsland importeert veel grondstoffen, maar ook halfgeleiders en batterijen uit China (DNHK, 2022; Pohu, 2022).
| Importeur | 2022 | 2015 |
|---|---|---|
| België | 18,5 | 16,7 |
| Zweden | 10,1 | 7,6 |
| Nigeria | 9,6 | 7,7 |
| Duitsland | 8,8 | 9,6 |
| Denemarken | 8,5 | 8,0 |
| Frankrijk | 7,5 | 5,6 |
| Finland | 6,4 | 7,1 |
| Luxemburg | 6,0 | 4,5 |
| Noorwegen | 5,6 | 4,6 |
| Ierland | 5,6 | 4,7 |
| VK | 5,2 | 7,0 |
| Italië | 5,1 | 4,9 |
| Bron: CBS, CEPII | ||
| 1)Enkel handelspartners met een Nederlands aandeel >= 5% én die >= 1 miljard US dollar aan goederen importeerden uit Nederland in 2022. | ||
EU-aandeel in Britse import in vrije val
Het vertrek van het VK uit de interne markt en de douane-unie van de EU begin 2021 veroorzaakte een schok voor de handel tussen het VK en de EU, zoals we dat ook al over de Nederlandse handel met het VK constateerden in hoofdstuk 2 van deze publicatie en de voorgaande paragrafen in dit hoofdstuk. Figuur 3.5.3 toont de ontwikkeling van het importbelang van de tien grootste partners in 2015 vanuit Brits oogpunt. Het belang van EU-landen in de totale Britse import nam onder invloed van het vertrek van het VK uit de EU af: van 52 procent in 2015 naar 43 procent in 2022. Het aandeel van Nederland in de Britse goederenimport kromp van 7 procent in 2015 naar 5 procent in 2022. De grootste terugval zien we bij de Britse import van goederen uit Duitsland. Duitsland was voor het VK, met een aandeel van 15 procent, de belangrijkste goederenleverancier in 2015. In 2022 was dat aandeel 5 procentpunt kleiner. Niet-EU-landen zoals Noorwegen, China en de VS namen toe qua importbelang.
| Partner | 2022 | 2015 |
|---|---|---|
| Duitsland | 10,3 | 15,2 |
| China | 12,2 | 10,0 |
| VS | 10,0 | 8,7 |
| Nederland | 5,2 | 7,0 |
| Frankrijk | 4,7 | 5,7 |
| Italië | 3,8 | 3,9 |
| België | 2,9 | 3,6 |
| Spanje | 3,0 | 3,5 |
| Noorwegen | 7,9 | 3,3 |
| Ierland | 2,5 | 2,8 |
| EU-27 | 42,7 | 52,3 |
| Bron: CBS, CEPII | ||
| 1)Hier is de top 10 bepaald voor het jaar 2015. | ||
Nederland groter aandeel in Oostenrijkse goederenimport
In tabel 3.5.4 staan enkel de handelspartners die in 2022 minstens 1 miljard US dollar aan goederen uit Nederland importeerden, maar waarvan het Nederlands aandeel minder dan 5 procent was. Deze tabel is dus een aanvulling op de handelspartners getoond in figuur 3.5.2. Nederland neemt voor Oostenrijk, met een aandeel van zo’n 4 procent, een relatief belangrijke positie als goederenleverancier in. In 2015 was het Nederlandse aandeel in de Oostenrijkse goederenimport nog 1 procentpunt kleiner. Oostenrijk werd belangrijker voor de Nederlandse export van onder andere geneesmiddelen en aluminium. Nederland exporteerde in 2022 bijna 7 procent van haar aluminium naar Oostenrijk.
Taiwan importeert relatief veel goederen uit Nederland. Ons land leverde in 2022 met name machines, waaronder machines voor de chipindustrie, aan Taiwanese importeurs. Taiwan was in 2022 met een aandeel van circa 37 procent dan ook onze voornaamste afnemer van deze machines. Het Nederlandse marktaandeel in de import van Taiwan lag in 2022 bijna 3 procentpunt hoger dan in 2015.
Tsjechië haalde in 2015 bijna 5 procent van alle geïmporteerde goederen uit ons land. In 2022 was dat afgenomen naar een aandeel van bijna 4 procent. Met name machineonderdelen en geneesmiddelen werden door Tsjechië minder uit Nederland geïmporteerd ten opzichte van 2015. Tsjechië was in 2015 voor ons land de belangrijkste afnemer van machineonderdelen, maar viel in 2022 terug naar de negende plek. Rademakers et al. (2024) zien een daling in de Nederlandse export van onder andere elektrische apparaten naar landen als Polen, Tsjechië en Hongarije. Deze exportdaling naar Westerse bondgenoten kan mogelijk deels verklaard worden door de sancties, opgelegd na de Russische inval in Oekraïne, die deze landen verbiedt om als doorvoerkanalen naar Rusland te dienen.
| 2010 | 2015 | 2019 | 2021 | 2022 | Ranking Nederland 2022 | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| % | ||||||
| Polen | 4,6 | 4,7 | 5,0 | 5,5 | 4,9 | 4 |
| Portugal | 5,2 | 4,9 | 5,0 | 5,2 | 4,8 | 6 |
| Spanje | 4,9 | 4,2 | 4,7 | 5,1 | 4,6 | 6 |
| Litouwen | 4,8 | 5,1 | 5,6 | 5,3 | 4,5 | 7 |
| Griekenland | 5,5 | 5,4 | 4,7 | 4,9 | 4,4 | 6 |
| Oostenrijk | 3,6 | 3,4 | 3,6 | 3,7 | 4,4 | 5 |
| Hongarije | 3,9 | 4,2 | 4,6 | 4,1 | 4,1 | 10 |
| Bulgarije | 2,6 | 3,5 | 3,4 | 4,2 | 4,1 | 8 |
| Taiwan | 1,1 | 1,2 | 3,1 | 2,9 | 3,8 | 8 |
| Letland | 2,6 | 2,5 | 3,1 | 3,7 | 3,7 | 7 |
| Tsjechië | 4,8 | 4,5 | 3,9 | 4,3 | 3,7 | 7 |
| Roemenië | 3,4 | 3,7 | 3,7 | 3,8 | 3,7 | 10 |
| Kroatië | 2,4 | 3,5 | 3,5 | 3,6 | 3,2 | 10 |
| Israël | 3,1 | 3,0 | 2,3 | 3,4 | 3,1 | 9 |
| Oekraïne | 1,9 | 1,6 | 1,9 | 1,8 | 2,2 | 15 |
| Marokko | 2,4 | 2,4 | 2,1 | 2,4 | 2,2 | 11 |
| Saoedi-Arabië | 2,1 | 1,4 | 2,5 | 2,1 | 2,2 | 12 |
| Turkije | 2,9 | 2,4 | 2,7 | 2,5 | 2,2 | 13 |
| Egypte | 2,4 | 2,1 | 2,1 | 2,5 | 2,0 | 13 |
| Rusland | 3,2 | 2,4 | 2,8 | 2,7 | 2,0 | 10 |
| Slowakije | 2,0 | 1,9 | 2,0 | 1,9 | 1,8 | 12 |
| Zwitserland | 3,6 | 2,1 | 2,1 | 2,1 | 1,8 | 13 |
| Slovenië | 2,4 | 2,2 | 2,1 | 1,9 | 1,6 | 14 |
| Argentinië | 1,5 | 1,0 | 1,2 | 1,4 | 1,5 | 13 |
| Brazilië | 1,2 | 1,7 | 1,5 | 1,3 | 1,4 | 16 |
| Zuid-Korea | 1,0 | 1,1 | 0,9 | 1,7 | 1,4 | 14 |
| VS | 1,0 | 0,8 | 1,1 | 1,1 | 1,0 | 19 |
| Australië | 0,8 | 1,0 | 1,3 | 1,4 | 0,9 | 17 |
| Canada | 0,5 | 0,7 | 1,0 | 0,8 | 0,8 | 14 |
| Singapore | 2,0 | 1,4 | 1,1 | 0,9 | 0,8 | 20 |
| Mexico | 1,0 | 0,7 | 0,6 | 0,6 | 0,7 | 15 |
| China | 0,6 | 0,7 | 0,8 | 0,8 | 0,7 | 31 |
| India | 0,7 | 0,6 | 0,6 | 0,6 | 0,7 | 26 |
| Japan | 0,6 | 0,6 | 0,6 | 0,6 | 0,6 | 29 |
| Indonesië | 0,5 | 0,6 | 0,5 | 0,5 | 0,4 | 25 |
| Thailand | 0,6 | 0,6 | 0,6 | 0,5 | 0,4 | 27 |
| Maleisië | 0,7 | 0,9 | 0,6 | 0,5 | 0,4 | 27 |
| Vietnam | 0,7 | 0,5 | 0,4 | 0,3 | 0,3 | 24 |
| Hongkong | 0,4 | 0,5 | 0,4 | 0,3 | 0,3 | 23 |
Bron:CEPII
1)Enkel handelspartners met een Nederlands aandeel van minder dan 5% én die 1 miljard US dollar of meer aan goederen importeerden uit Nederland in 2022.
3.6Belang van Nederland als afnemer van goederen voor andere landen
In deze paragraaf beantwoorden we de vraag welk aandeel Nederland heeft in de goederenexport van andere landen. Naast het Nederlandse belang in de export van andere economieën voor wat betreft handelswaarde, kijken we ook naar de positie van Nederland op de ranglijst van belangrijkste bestemmingen voor andere economieën.
Nederland opgeklommen tot 6eimporteur van goederen ter wereld
Figuur 3.6.1 laat zien dat Nederland in 2022 verantwoordelijk was voor 3,3 procent van de wereldimport voor wat betreft waarde. In rangorde was Nederland in 2022 na de VS, China, Duitsland, Japan en Frankrijk, de zesde importeur wereldwijd. Een jaar eerder stond ons land nog op plek 8, en moest het Hongkong en het VK voor laten gaan. Nederland was in 2022 het derde Europese importland ter wereld. De VS was ook in 2022 het grootste importland, met een aandeel van 13,1 procent in de totale wereldimport van goederen. China stond op de tweede plek, met een aandeel van 9,1 procent.
| Jaar | VS | China | Duitsland | Japan | Frankrijk | Nederland |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1970 | 12,5 | 0,6 | 10,0 | 5,1 | 5,9 | 4,3 |
| 1971 | 12,9 | 0,6 | 10,2 | 4,8 | 5,9 | 4,3 |
| 1972 | 13,1 | 0,6 | 10,2 | 4,9 | 6,3 | 4,2 |
| 1973 | 11,9 | 0,8 | 10,0 | 5,9 | 6,3 | 4,2 |
| 1974 | 11,3 | 0,8 | 8,9 | 6,8 | 6,2 | 4,1 |
| 1975 | 10,3 | 0,8 | 9,1 | 6,0 | 6,0 | 4,0 |
| 1976 | 11,6 | 0,6 | 9,6 | 6,0 | 6,5 | 4,1 |
| 1977 | 12,4 | 0,7 | 9,7 | 5,8 | 6,3 | 4,2 |
| 1978 | 13,1 | 0,8 | 9,6 | 5,5 | 6,2 | 4,1 |
| 1979 | 12,6 | 1,0 | 9,9 | 6,1 | 6,4 | 4,1 |
| 1980 | 12,0 | 1,0 | 9,6 | 6,5 | 6,7 | 3,9 |
| 1981 | 13,2 | 0,9 | 8,6 | 6,7 | 6,1 | 3,4 |
| 1982 | 13,0 | 0,9 | 8,8 | 6,6 | 6,4 | 3,5 |
| 1983 | 14,3 | 1,0 | 8,9 | 6,5 | 5,9 | 3,6 |
| 1984 | 16,8 | 1,3 | 8,4 | 6,5 | 5,5 | 3,4 |
| 1985 | 17,1 | 1,9 | 8,5 | 6,1 | 5,6 | 3,5 |
| 1986 | 17,1 | 1,7 | 9,3 | 5,2 | 6,2 | 3,7 |
| 1987 | 16,2 | 1,5 | 9,4 | 5,4 | 6,5 | 3,8 |
| 1988 | 15,6 | 1,7 | 9,2 | 6,0 | 6,4 | 3,7 |
| 1989 | 15,3 | 1,6 | 9,0 | 6,3 | 6,5 | 3,6 |
| 1990 | 14,3 | 1,3 | 9,9 | 6,2 | 6,9 | 3,8 |
| 1991 | 13,7 | 1,6 | 10,6 | 6,1 | 6,7 | 3,7 |
| 1992 | 13,9 | 2,0 | 10,2 | 5,7 | 6,5 | 3,7 |
| 1993 | 15,5 | 2,7 | 9,1 | 5,9 | 5,7 | 3,4 |
| 1994 | 15,7 | 2,6 | 8,9 | 6,0 | 5,7 | 3,4 |
| 1995 | 14,7 | 2,7 | 9,1 | 6,2 | 5,7 | 3,4 |
| 1996 | 14,9 | 2,7 | 8,6 | 6,2 | 5,4 | 3,3 |
| 1997 | 15,7 | 2,7 | 8,0 | 5,8 | 5,1 | 3,3 |
| 1998 | 16,7 | 2,6 | 8,5 | 4,8 | 5,5 | 3,3 |
| 1999 | 18,1 | 2,7 | 8,2 | 5,2 | 5,5 | 3,4 |
| 2000 | 18,1 | 2,7 | 7,3 | 5,5 | 5,0 | 3,4 |
| 2001 | 17,5 | 3,1 | 7,5 | 5,2 | 5,1 | 3,4 |
| 2002 | 17,3 | 3,7 | 7,3 | 4,8 | 5,1 | 3,4 |
| 2003 | 16,1 | 4,5 | 7,4 | 4,7 | 5,1 | 3,4 |
| 2004 | 15,5 | 5,0 | 7,3 | 4,5 | 5,0 | 3,4 |
| 2005 | 15,5 | 5,2 | 7,0 | 4,5 | 4,9 | 3,5 |
| 2006 | 15,0 | 5,5 | 7,0 | 4,4 | 4,7 | 3,6 |
| 2007 | 13,6 | 5,8 | 6,8 | 4,1 | 4,6 | 3,6 |
| 2008 | 12,6 | 5,8 | 6,6 | 4,3 | 4,5 | 3,7 |
| 2009 | 12,1 | 7,0 | 6,7 | 4,0 | 4,6 | 3,6 |
| 2010 | 12,2 | 7,8 | 6,4 | 4,2 | 4,0 | 3,4 |
| 2011 | 11,8 | 8,2 | 6,4 | 4,3 | 4,0 | 3,4 |
| 2012 | 12,1 | 8,4 | 5,9 | 4,4 | 3,7 | 3,4 |
| 2013 | 11,9 | 8,9 | 5,9 | 4,1 | 3,7 | 3,3 |
| 2014 | 12,3 | 8,7 | 6,1 | 4,0 | 3,6 | 3,2 |
| 2015 | 13,3 | 8,4 | 6,1 | 3,6 | 3,5 | 3,0 |
| 2016 | 13,2 | 8,4 | 6,2 | 3,5 | 3,6 | 3,0 |
| 2017 | 12,8 | 8,9 | 6,2 | 3,5 | 3,5 | 3,1 |
| 2018 | 12,9 | 9,3 | 6,2 | 3,6 | 3,5 | 3,2 |
| 2019 | 12,9 | 9,3 | 6,2 | 3,6 | 3,5 | 3,2 |
| 2020 | 13,2 | 10,0 | 6,5 | 3,4 | 3,3 | 3,1 |
| 2021 | 12,8 | 10,0 | 6,3 | 3,3 | 3,3 | 3,2 |
| 2022 | 13,1 | 9,1 | 6,3 | 3,5 | 3,4 | 3,3 |
| Bron: CBS, CEPII | ||||||
Nederland belangrijkste klant voor IJslandse en Kameroense export
Voor alle handelspartners uit figuur 3.6.2 behoorde Nederland in 2022 tot de vijf belangrijkste afnemers van goederen. Voor IJsland en Kameroen was Nederland zelfs de grootste afnemer van goederen in 2022. Zo was in 2022 27 procent van alle IJslandse goederenexport bestemd voor Nederland; dat ging met name om aluminium. Voor de Kameroense export was dat 19 procent: vooral ruwe aardolie, aardgas en cacao.
Ons land was voor buurland België, met een aandeel van 14 procent, de derde grootste afnemer van goederen in 2022. België exporteerde een hogere waarde aan goederen naar Duitsland en Frankrijk. Het Belgische exportpakket bestemd voor Nederland is heel divers: van geraffineerde aardolieproducten tot geneesmiddelen en personenauto’s. Het VK exporteerde in 2022 9 procent van haar goederen naar Nederland. Daarmee staat Nederland, na de VS, op de tweede plaats als belangrijkste klant van het VK. Vanuit Duitsland ging in 2022 7 procent van alle goederenexport naar Nederland. Vanuit Duits oogpunt was Nederland de vierde exportpartner; de VS, Frankrijk en China waren voor onze oosterburen de belangrijkste klanten voor de goederenexport. Duitsland was in 2022 voor ons land de belangrijkste leverancier van onder andere auto(-onderdelen), geneesmiddelen en machine(-onderdelen).
Ivoorkust stuurde in 2022 zo’n 8 procent van haar goederenexport naar ons land, vooral cacao. Voor Ivoorkust was Nederland dan ook, na Zwitserland, de tweede belangrijkste klant. In 2015 stond ons land nog op de eerste plek. Nederland importeerde in 2022 beduidend minder geraffineerde aardolieproducten uit Ivoorkust dan in 2015. Ivoorkust bleef in 2022 wel onze belangrijkste leverancier van cacao.
| Exporteur | 2022 | 2015 |
|---|---|---|
| IJsland | 27,0 | 21,7 |
| Kameroen | 18,8 | 12,2 |
| België | 13,9 | 11,9 |
| VK | 9,0 | 6,1 |
| Ivoorkust | 8,2 | 10,3 |
| Luxemburg | 7,6 | 5,2 |
| Duitsland | 6,8 | 5,7 |
| Finland | 6,5 | 6,5 |
| Colombia | 6,1 | 4,9 |
| Nigeria | 6,1 | 6,2 |
| Denemarken | 6,0 | 4,5 |
| Bron: CBS, CEPII | ||
| 1)Enkel handelspartners met een Nederlands aandeel >= 6% én die >= 1 miljard US dollar aan goederen exporteerden naar Nederland in 2022. | ||
Bijna 6 procent van de Hongkongse export bestemd voor Nederland
In tabel 3.6.3 staan enkel de handelspartners die in 2022 minstens 1 miljard US dollar aan goederen naar Nederland exporteerden, maar waarvan het Nederlands aandeel minder dan 6 procent was. Deze tabel is dus een aanvulling op de handelspartners getoond in figuur 3.6.2. Nederland ontving in 2022 circa 6 procent van de Hongkongse goederenexport. Het betrof hier hoofdzakelijk geavanceerde elektronica: mobiele telefoons, modems, routers; computers, laptops, tablets; microchips en halfgeleiderelementen. Na China was Hongkong in 2022 onze tweede grootste leverancier van microchips en halfgeleiderelementen. Het Nederlandse marktaandeel in de Hongkongse export lag in 2022 zo’n 2 procentpunt hoger dan in 2015. China, India en daarna Nederland waren in 2022 vanuit Hongkongs oogpunt de belangrijkste afnemers van goederen.
Het aandeel van Nederland in de Noorse goederenexport kromp van 10 procent in 2015 naar bijna 6 procent in 2022. Het Noorse exportpakket bestemd voor Nederland bestaat hoofdzakelijk uit minerale brandstoffen.
Nederland in 2022 minder belangrijk voor Rusland als afnemer van goederen dan vóór de oorlog
Nederland ontving in 2022 bijna 4 procent van de Russische goederenexport. Het betrof hier hoofdzakelijk minerale brandstoffen. Het Nederlandse marktaandeel in de export van Rusland lag in 2021, vóór het uitbreken van de oorlog met Oekraïne, bijna 5 procentpunt hoger dan in 2022. In 2022 waren China en India de grootste afzetgebieden vanuit Russisch perspectief, met een aandeel van respectievelijk 21 en 8 procent. Nederland viel in 2022 terug naar de zesde plek als exportpartner, waar ons land in 2021 nog op plaats 2 stond. De EU heeft Rusland sancties opgelegd als reactie op de oorlog tegen Oekraïne. Ruim een maand na de start van de oorlog en het ingaan van de eerste sancties, begon de Nederlandse invoerwaarde uit Rusland af te nemen (Creemers et al., 2023).
| 2010 | 2015 | 2019 | 2021 | 2022 | Ranking Nederland 2022 | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| % | ||||||
| Hongkong | 3,1 | 3,9 | 6,1 | 5,1 | 5,9 | 3 |
| Noorwegen | 11,0 | 10,0 | 10,3 | 7,1 | 5,7 | 6 |
| Kazachstan | 7,0 | 10,3 | 7,0 | 6,2 | 5,5 | 5 |
| Litouwen | 5,4 | 4,3 | 3,8 | 5,3 | 5,5 | 6 |
| Ierland | 3,8 | 4,2 | 5,3 | 5,2 | 5,4 | 6 |
| Zweden | 4,9 | 5,2 | 5,4 | 5,2 | 4,9 | 7 |
| Polen | 4,3 | 4,4 | 4,4 | 4,4 | 4,7 | 5 |
| Frankrijk | 4,0 | 3,8 | 3,4 | 4,0 | 4,5 | 7 |
| Libië | 3,2 | 0,5 | 2,0 | 5,0 | 4,5 | 10 |
| Estland | 2,3 | 2,9 | 3,3 | 5,6 | 4,3 | 8 |
| Portugal | 4,1 | 4,0 | 4,0 | 4,0 | 4,1 | 7 |
| Algerije | 6,8 | 5,2 | 3,4 | 4,2 | 4,1 | 6 |
| Argentinië | 3,4 | 2,3 | 2,8 | 4,0 | 4,0 | 6 |
| Spanje | 3,2 | 3,1 | 3,4 | 3,6 | 3,8 | 7 |
| India | 2,8 | 1,7 | 2,4 | 2,2 | 3,8 | 4 |
| Pakistan | 1,7 | 2,1 | 2,9 | 3,2 | 3,7 | 7 |
| Rusland | 13,9 | 11,3 | 9,9 | 8,1 | 3,6 | 6 |
| Hongarije | 3,1 | 3,2 | 3,3 | 3,1 | 3,5 | 10 |
| VS | 2,8 | 2,7 | 3,2 | 3,1 | 3,5 | 9 |
| Tsjechië | 3,8 | 2,9 | 3,8 | 3,7 | 3,5 | 8 |
| Brazilië | 4,3 | 4,1 | 3,2 | 3,2 | 3,5 | 4 |
| Roemenië | 2,7 | 2,6 | 3,1 | 3,3 | 3,4 | 7 |
| Oekraïne | 1,0 | 2,2 | 3,4 | 3,1 | 3,3 | 9 |
| Bangladesh | 4,2 | 2,7 | 3,4 | 3,2 | 3,1 | 9 |
| Italië | 2,4 | 2,3 | 2,6 | 3,1 | 3,1 | 9 |
| Turkije | 2,1 | 2,1 | 3,0 | 2,9 | 3,0 | 9 |
| Peru | 2,2 | 2,6 | 3,0 | 3,4 | 2,9 | 10 |
| Egypte | 1,8 | 1,6 | 1,8 | 1,7 | 2,9 | 13 |
| Bulgarije | 1,5 | 2,4 | 2,6 | 2,5 | 2,8 | 9 |
| Israël | 3,4 | 3,3 | 3,7 | 3,1 | 2,6 | 10 |
| Filipijnen | 3,5 | 2,5 | 2,1 | 2,4 | 2,6 | 12 |
| China | 2,6 | 2,2 | 2,5 | 2,6 | 2,5 | 10 |
| Vietnam | 2,2 | 2,6 | 2,5 | 2,2 | 2,5 | 7 |
| Griekenland | 2,1 | 2,1 | 2,2 | 2,3 | 2,3 | 14 |
| Maleisië | 3,0 | 2,7 | 2,3 | 2,2 | 2,3 | 13 |
| Slowakije | 2,9 | 2,5 | 2,1 | 2,0 | 2,1 | 13 |
| Chili | 3,6 | 2,6 | 2,4 | 1,7 | 2,0 | 6 |
| Oostenrijk | 1,6 | 1,6 | 1,9 | 1,9 | 1,9 | 14 |
| Singapore | 1,6 | 1,6 | 2,1 | 1,9 | 1,8 | 16 |
| Thailand | 1,7 | 1,7 | 1,7 | 1,8 | 1,7 | 16 |
| Zwitserland | 2,3 | 1,6 | 1,8 | 1,9 | 1,7 | 16 |
| Indonesië | 2,1 | 1,9 | 1,7 | 1,8 | 1,6 | 12 |
| Saoedi-Arabië | 1,2 | 0,7 | 0,9 | 1,3 | 1,6 | 14 |
| Taiwan | 1,7 | 1,3 | 1,6 | 1,5 | 1,6 | 12 |
| Japan | 2,1 | 1,8 | 1,6 | 1,6 | 1,5 | 16 |
| Australië | 0,8 | 0,8 | 0,8 | 0,7 | 1,2 | 14 |
| Zuid-Korea | 1,1 | 0,7 | 0,8 | 0,9 | 1,1 | 20 |
| Canada | 0,8 | 0,7 | 0,9 | 0,8 | 0,8 | 9 |
| Mexico | 0,6 | 0,4 | 0,5 | 0,4 | 0,3 | 21 |
Bron:CEPII
1)Enkel handelspartners met een Nederlands aandeel van minder dan 6% én die 1 miljard US dollar of meer aan goederen exporteerden naar Nederland in 2022.
Nederland relatief belangrijke afnemer van goederen uit Kenia en Uruguay
Voor landen met een exportstroom van minder dan 1 miljard US dollar naar Nederland, exporteren Kenia en Uruguay een relatief groot deel van hun export naar Nederland. Zie hiervoor figuur 3.6.4. Voor Kenia is Nederland, met een aandeel van bijna 7 procent, de derde belangrijkste exportbestemming, enkel voorafgegaan door de VS en Pakistan. Kenia leverde met name bloemen en planten aan Nederland en is de tweede belangrijkste leverancier van bloemen en planten voor ons land. Uruguay exporteerde 5 procent van alle goederen naar Nederland in 2022 waarmee Nederland voor Uruguay in 2022 de vijfde grootste afnemer van goederen was. Uruguay leverde ons land in 2022 vooral papierstof, papierafval en rundvlees.
| Handelspartner | 2022 | 2015 |
|---|---|---|
| Kenia | 6,8 | 6,9 |
| Uruguay | 4,9 | 3,6 |
| Letland | 4,2 | 3,3 |
| Venezuela | 4,1 | 0,4 |
| Sri Lanka | 3,1 | 2,1 |
| Bron: CBS, CEPII | ||
| 1)Enkel handelspartners met een Nederlands aandeel > 3% én die < 1 miljard US dollar aan goederen exporteerden naar Nederland in 2022. | ||
3.7Literatuur
Literatuur
Aerts, N., Berg, van den, M., Creemers, S., Draper, H., Mounir, A., & Rooyakkers, J. (2022). Internationale handel in goederen: samenstelling en geografie. In D. Herbers & M. Jaarsma (Reds.), Nederland Handelsland 2022: export, import en investeringen. Centraal Bureau voor de Statistiek.
De Boer (2024). Gasprijzen zakken verder weg, ‘de energiecrisis is voorbij’. Het Financieele Dagblad.
Bonam, D. (2024). Inflatie was hoger in eurolanden die meer importeren. Economisch Statistische Berichten.
CBS (2021, 10 december). Veel doorvoer van goederen, opbrengsten relatief laag. Centraal Bureau voor de Statistiek.
CBS (2023a). Statistiek Internationale handel in goederen volgens eigendomsoverdracht en grensoverschrijding. Centraal Bureau voor de Statistiek.
CBS (2023b, 27 oktober). Import uit China afgenomen in 2023, export toegenomen. Centraal bureau voor de Statistiek.
CBS (2024a). Invoer en uitvoer volgens eigendomsoverdracht; volumeontwikkelingen. [Dataset]. Centraal Bureau voor de Statistiek.
CBS (2024b). Internationale goederenhandel; grensoverschrijding, kerncijfers. [Dataset]. Centraal Bureau voor de Statistiek.
CBS (2024c, 2 mei). Voor het eerst in 7 jaar minder Chinese goederen geïmporteerd. Centraal Bureau voor de Statistiek.
CBS (2024d). Internationaliseringsmonitor 2024, eerste editie: België. Centraal Bureau voor de Statistiek.
CLO (2023). Energieverbruik door de industrie, 1990–2022. Compendium voor de Leefomgeving.
CPB (2024). Wereldhandel in 2023 afgenomen. Centraal Planbureau.
Creemers, S., Jaarsma, M., & Rooyakkers, J. (2022). Vooral minder door- en wederuitvoer naar het VK sinds Brexit. Economisch Statistische Berichten.
Creemers, S., Herbers, D., Ramaekers, P., & Rooyakkers, J. (2023). Belangrijke ontwikkelingen in 2022 en 2023. In S. Creemers & D. Herbers (Reds.), Nederland Handelsland 2023: export, import en investeringen. Centraal Bureau voor de Statistiek.
DNHK (2022, 21 juni). Duitse afhankelijkheid – van gas en olie, maar ook van grondstoffen. Duits-Nederlandse Handelskamer. Geraadpleegd op 1 mei 2024.
Europese Raad (2024). De EU-sancties tegen Rusland uitgelegd.
Freeman, R., Manova, K., Prayer, T., & Sampson, T. (2022). Unravelling Deep Integration: UK Trade in the Wake of Brexit. UK in a Changing Europe. Centre for Economic Performance, London School of Economics and Political Science.
Jongsma, M. (2024, 5 januari). 2023 was een duur jaar, maar niet alle prijzen stegen. Het Financieele Dagblad. Geraadpleegd op 19 april 2024.
KNMP (2024). Aantal geneesmiddelentekorten over 2023 hoger dan ooit. Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie.
Lucas, J. (2023, 27 oktober). Import uit China neemt af en dat is slecht nieuws voor China. BNR. Geraadpleegd op 1 mei 2024.
Luman, R. (2024, 3 januari). Automarkt komt lastig vooruit in 2024. ING. Geraadpleegd op 19 april 2024.
Pohu, C. (2022, 15 september). “Geen chantage” en “geen naïviteit meer”: Duitsland herziet zijn handelsrelatie met China. Business AM. Geraadpleegd op 1 mei 2024.
Rademakers, R., Houbiers, T., Konietzny, R., & Oomes, N. (2024). Abnormale toename export van sanctiegoederen naar ‘uitwijklanden’. Economisch Statistische Berichten.
UNCTAD (2024). Key statistics and trends in international trade 2023. United Nations Conference on Trade and Development.
Noten
Volgens het concept van grensoverschrijding, zie ook CBS (2023a) voor meer informatie over de gebruikte cijfers.
Hierbij wordt data gebruikt van CEPII. Informatie over specifieke goederen is niet beschikbaar in de CEPII-CHELEM data. Om de bevindingen op basis van CEPII-CHELEM te kunnen duiden, worden in paragraaf 3.5 en 3.6 CBS-cijfers op productniveau als spiegelbeeld van de internationale handelsstromen gebruikt.
Quasi-doorvoer komt in tegenstelling tot wederuitvoer niét in eigendom van een bedrijf of persoon gevestigd in Nederland. Aan deze export verdient Nederland het minst (CBS, 2021). Er werd in 2023 voor 179,7 miljard euro aan producten doorgevoerd. Dit was 5 procent minder dan in 2022, toen de export van quasi-doorvoer nog 189,2 miljard betrof. In dit hoofdstuk komt quasi-doorvoer verder niet meer aan bod.
Door verschillen in methode en concept van internationale handel wijken deze cijfers af van de al bestaande deflatoren internationale handel van het CBS, ook wanneer we naar prijsontwikkelingen op productniveau kijken (CBS, 2024a). Kwalitatief en trendmatig zien we echter dezelfde prijsontwikkelingen.
Zie ook CBS (2024b) voor de handel per werelddeel en voor de landen per werelddeel.
Volgens de SITC-3 indeling.