Voetafdruk van de invoer
De voetafdruk van de Nederlandse invoer is de milieudruk in het buitenland, veroorzaakt door goederen en diensten die ingevoerd worden in Nederland. Niet al deze goederen en diensten blijven in Nederland. Een deel belandt direct of via een Nederlandse producent bij de Nederlandse consument, maar het andere deel verlaat Nederland weer als wederuitvoer of als exportproduct. Uit het voorgaande hoofdstuk is duidelijk geworden hoe essentieel invoer is voor de Nederlandse economie. Zo zijn bepaalde grondstoffen niet of nauwelijks beschikbaar in Nederland. Daarnaast kan het voor een bedrijf in Nederland efficiënter zijn om niet alles zelf te doen en sommige activiteiten in het buitenland te concentreren. Het is echter belangrijk om ook de impact van deze invoer te onderzoeken. Hoeveel land wordt er bijvoorbeeld gebruikt ten behoeve van de Nederlandse invoer? En hoeveel grondstoffen zijn er nodig? Wat is de broeikasgasuitstoot van de productie in andere landen van goederen en diensten die door Nederland geïmporteerd worden?
8.1Belangrijkste bevindingen
- In totaal is de invoer in waarde gestegen in 2021 ten opzichte van 2020. Ook de broeikasgasvoetafdruk van de invoer is gestegen. De grondstofvoetafdruk en het landgebruik van de invoer zijn echter gedaald.
- Goedereninvoer heeft over het algemeen een grotere voetafdruk dan diensteninvoer. De dalende grondstof- en landvoetafdruk van de invoer kan echter niet eenvoudig verklaard worden door een dalende goedereninvoer, want deze is in waarde 21 procent gestegen en in volume bijna 9 procent.
- Van de invoer die in Nederland blijft – dit is de invoer voor directe binnenlandse bestedingen en intermediaire invoer verwerkt in producten die uiteindelijk in Nederland blijven – is de landvoetafdruk én de grondstofvoetafdruk gedaald.
- Met name het gebruik van akkers voor de Nederlandse invoer die in Nederland blijft is gedaald. Enerzijds was 2021 een productief landbouwjaar, anderzijds stegen de prijzen wat kan verklaren waarom het volume van de invoer van landbouwproducten is gedaald ten opzichte van 2020.
- Van de grondstofvoetafdruk is alleen het deel fossiele energiedragers gestegen. Dit is zowel voor de invoer die in Nederland blijft als de invoer die Nederland weer verlaat het geval. De volume toename van de invoer van aardolie en aardolieproducten is de voornaamste reden voor deze stijging. Pas na 2021 is dit invoervolume gedaald.
- De broeikasgasvoetafdruk van de invoer is licht gestegen ten opzichte van 2020. De broeikasgasvoetafdruk van de invoer van computers en elektronica voor directe binnenlandse bestedingen is wel hard gestegen van 4,6 Mt CO2‑eq. naar 6,3 Mt CO2‑eq.
- Ook de broeikasgasvoetafdruk van de invoer van landbouwproducten direct voor binnenlandse bestedingen is gestegen van 8,1 Mt CO2‑eq naar 9,3 Mt CO2‑eq.
- Daartegenover staat een daling van de broeikasgasvoetafdruk van de intermediaire invoer van landbouwproducten welke verwerkt worden in producten die in Nederland blijven: van 9,3 Mt CO2‑eq naar 6,6 Mt CO2‑eq.
Leeswijzer
In paragraaf 8.2 leggen we uit wat de invoervoetafdruk is en welke voetafdrukken in dit hoofdstuk aan bod komen. In de volgende paragrafen wordt steeds één type milieuvoetafdruk behandeld. In paragraaf 8.3 is dat de landvoetafdruk. Daarna volgt de grondstofvoetafdruk in paragraaf 8.4 en vervolgens de broeikasgasvoetafdruk in paragraaf 8.5. De beschrijving van de data en de methode is te vinden in de editie van vorig jaar (Aerts & Weijers, 2024).
8.2Inleiding
In dit hoofdstuk staat de voetafdruk van de invoer centraal. De invoervoetafdruk van een product bevat alles wat er in de productieketen van dit product gebeurt totdat een bedrijf of persoon in Nederland eigenaar wordt van dit product. Meer uitleg is te vinden in Aerts & Weijers (2024). De resultaten in dit hoofdstuk gaan over verslagjaar 2021 en wanneer we over voorgaand jaar spreken betreft dat 2020. De methode is hetzelfde als in Aerts & Weijers (2024). Het onderzoek is gebaseerd op een multi-regionale input-output tabel (MRIO) genaamd PBL-FIGARO (In ’t Veld, 2025). Omdat hiervoor informatie van veel verschillende landen nodig is, lopen MRIO’s altijd een aantal jaren achter.
De invoerstroom wordt net als in hoofdstuk 7 van deze publicatie opgesplitst in vier stromen:
- invoer direct bestemd voor binnenlandse bestedingen
- invoer voor intermediair gebruik waarvan het eindproduct in Nederland blijft
- invoer voor intermediair gebruik waarvan het eindproduct geëxporteerd wordt
- invoer direct bestemd voor het buitenland, ofwel wederuitvoer
Verschillende meetbare effecten: verschillende voetafdrukken
Er zijn veel verschillende neveneffecten van een productieproces die invloed hebben op de wereld om ons heen. Een deel van deze neveneffecten kan worden gemeten. Misschien wel het bekendste voorbeeld is de CO2‑emissie. Voor ieder meetbaar neveneffect van een productieproces kan een voetafdruk bepaald worden. In dit hoofdstuk gaat het over drie meetbare effecten:
- Landgebruik: hoeveel oppervlakte land is er nodig én wat voor soort landgebruik? Bos, akkers, weiland of landgebruik voor mijnbouw? Dit noemen we de landvoetafdruk.
- Grondstofgebruik: hoeveel grondstoffen zijn er nodig? Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen het gebruik van biomassa, fossiele energiedragers (primair, d.w.z. onbewerkt), metalen en overige minerale grondstoffen. Dit noemen we de grondstofvoetafdruk.
- Uitstoot van broeikasgassen: emissies van CO2 (uit biomassa en fossiele energiedragers), N2O (lachgas) en CH4 (methaan) worden meegenomen in de broeikasgasvoetafdruk.
Interpretatie van dit onderzoek
In dit hoofdstuk doen we onderzoek naar de land-, grondstof-, en broeikasgasvoetafdruk die gepaard gaat met de Nederlandse invoer. Op het detailniveau waar dit onderzoek zich op richt zijn de nieuwste cijfers over het jaar 2021. Het doel van dit hoofdstuk is om op detailniveau inzicht te krijgen in deze voetafdrukken en de onderlinge verschillen. Waar in het buitenland heeft de Nederlandse invoer impact? En welke bedrijfstakken zijn daarvoor verantwoordelijk? We onderzoeken hier de heterogeniteit binnen de Nederlandse invoer; de totaalwaarde is in dit onderzoek minder belangrijk. Voor meer detail over de data en methode zie Aerts & Weijers (2024).
Grootste deel Nederlandse invoer niet bestemd voor Nederlandse consumptie
In figuur 8.2.1 staan de aandelen van de vier invoerstromen in de drie verschillende invoervoetafdrukken afgebeeld, alsook het aandeel in de totale invoerwaarde. In alle drie de voetafdrukken heeft de invoer voor wederuitvoer het grootste aandeel, dat is ook in waarde de grootste stroom. De tweede grootste stroom is de intermediaire invoer die wordt verwerkt in exportproducten. Het grootste deel van de Nederlandse invoer is dus niet bestemd voor Nederlandse consumptie maar voor het buitenland. Voor alle drie de voetafdrukken geldt dat meer dan 70 procent van de voetafdruk behoort tot invoer die niet in Nederland blijft.
De invoer voor directe binnenlandse bestedingen bevat relatief veel landbouwproducten en voedingsmiddelen, wat zich vertaalt naar een relatief groter aandeel in de land- en broeikasgasvoetafdrukken dan in de grondstofvoetafdruk. Zowel de waarde als alle drie de voetafdrukken van de invoer voor directe binnenlandse bestedingen zijn gestegen ten opzichte van 2020.
Van de intermediaire invoer bestemd voor het binnenland is het aandeel in de waarde groter dan het aandeel in de drie voetafdrukken. Het dichtste bij het waarde-aandeel komt het aandeel in de grondstofvoetafdruk, dit zijn bijvoorbeeld fossiele brandstoffen die in productieprocessen worden gebruikt of als energievoorziening voor huishoudens. De diensteninvoer heeft slechts een geringe bijdrage in de land- en grondstofvoetafdruk.
Bij de intermediaire invoer gebruikt voor de export zijn de aandelen in alle drie de voetafdrukken groter dan het aandeel in invoerwaarde. De ingevoerde goederen en diensten hebben dus een hogere voetafdruk dan gemiddeld. Dit is niet te verklaren doordat er relatief meer goederen in deze intermediaire invoer zitten: het is juist andersom. De diensteninvoer bedroeg 22 procent van de totale invoerwaarde en 39 procent van de waarde van intermediaire invoer voor export (Aerts et al., 2023). De diensteninvoer draagt met name bij aan de broeikasgasvoetafdruk.
De invoer voor wederuitvoer heeft een relatief hoge broeikasgasvoetafdruk. Dit wordt onder meer veroorzaakt door de invoer voor wederuitvoer van relatief goedkope landbouwproducten en chemische producten met een relatief grote broeikasgasvoetafdruk. De waarde van de invoer voor wederuitvoer is gestegen ten opzichte van 2020 en alle voetafdrukken zijn gedaald.
| gebruik | goed_dienst | type | aandeel | Voetafdruk | gebruik_factor |
|---|---|---|---|---|---|
| invoer voor binnenlandse bestedingen | Diensten | Grondstofvoetafdruk | 0,2 | Grondstofvoetafdruk Diensten | invoer voor binnenlandse bestedingen |
| invoer voor binnenlandse bestedingen | Goederen | Grondstofvoetafdruk | 10,7 | Grondstofvoetafdruk Goederen | invoer voor binnenlandse bestedingen |
| invoer voor wederuitvoer | Diensten | Grondstofvoetafdruk | 0,2 | Grondstofvoetafdruk Diensten | invoer voor wederuitvoer |
| invoer voor wederuitvoer | Goederen | Grondstofvoetafdruk | 41 | Grondstofvoetafdruk Goederen | invoer voor wederuitvoer |
| intermediaire invoer voor export | Diensten | Grondstofvoetafdruk | 1,4 | Grondstofvoetafdruk Diensten | intermediaire invoer voor export |
| intermediaire invoer voor export | Goederen | Grondstofvoetafdruk | 29,9 | Grondstofvoetafdruk Goederen | intermediaire invoer voor export |
| intermediaire invoer voor binnenland | Diensten | Grondstofvoetafdruk | 0,9 | Grondstofvoetafdruk Diensten | intermediaire invoer voor binnenland |
| intermediaire invoer voor binnenland | Goederen | Grondstofvoetafdruk | 15,6 | Grondstofvoetafdruk Goederen | intermediaire invoer voor binnenland |
| invoer voor binnenlandse bestedingen | Diensten | Broeikasgasvoetafdruk | 0,7 | Broeikasgasvoetafdruk Diensten | invoer voor binnenlandse bestedingen |
| invoer voor binnenlandse bestedingen | Goederen | Broeikasgasvoetafdruk | 12 | Broeikasgasvoetafdruk Goederen | invoer voor binnenlandse bestedingen |
| invoer voor wederuitvoer | Diensten | Broeikasgasvoetafdruk | 0,8 | Broeikasgasvoetafdruk Diensten | invoer voor wederuitvoer |
| invoer voor wederuitvoer | Goederen | Broeikasgasvoetafdruk | 44,4 | Broeikasgasvoetafdruk Goederen | invoer voor wederuitvoer |
| intermediaire invoer voor export | Diensten | Broeikasgasvoetafdruk | 5 | Broeikasgasvoetafdruk Diensten | intermediaire invoer voor export |
| intermediaire invoer voor export | Goederen | Broeikasgasvoetafdruk | 23,5 | Broeikasgasvoetafdruk Goederen | intermediaire invoer voor export |
| intermediaire invoer voor binnenland | Diensten | Broeikasgasvoetafdruk | 2,6 | Broeikasgasvoetafdruk Diensten | intermediaire invoer voor binnenland |
| intermediaire invoer voor binnenland | Goederen | Broeikasgasvoetafdruk | 11,1 | Broeikasgasvoetafdruk Goederen | intermediaire invoer voor binnenland |
| invoer voor binnenlandse bestedingen | Diensten | Landvoetafdruk | 0,3 | Landvoetafdruk Diensten | invoer voor binnenlandse bestedingen |
| invoer voor binnenlandse bestedingen | Goederen | Landvoetafdruk | 13,7 | Landvoetafdruk Goederen | invoer voor binnenlandse bestedingen |
| invoer voor wederuitvoer | Diensten | Landvoetafdruk | 0,2 | Landvoetafdruk Diensten | invoer voor wederuitvoer |
| invoer voor wederuitvoer | Goederen | Landvoetafdruk | 41,7 | Landvoetafdruk Goederen | invoer voor wederuitvoer |
| intermediaire invoer voor export | Diensten | Landvoetafdruk | 1,9 | Landvoetafdruk Diensten | intermediaire invoer voor export |
| intermediaire invoer voor export | Goederen | Landvoetafdruk | 26,8 | Landvoetafdruk Goederen | intermediaire invoer voor export |
| intermediaire invoer voor binnenland | Diensten | Landvoetafdruk | 1,1 | Landvoetafdruk Diensten | intermediaire invoer voor binnenland |
| intermediaire invoer voor binnenland | Goederen | Landvoetafdruk | 14,4 | Landvoetafdruk Goederen | intermediaire invoer voor binnenland |
| intermediaire invoer voor export | Goederen | Waarde | 18 | Waarde Goederen | intermediaire invoer voor export |
| intermediaire invoer voor export | Diensten | Waarde | 11 | Waarde Diensten | intermediaire invoer voor export |
| intermediaire invoer voor binnenland | Goederen | Waarde | 10 | Waarde Goederen | intermediaire invoer voor binnenland |
| intermediaire invoer voor binnenland | Diensten | Waarde | 7 | Waarde Diensten | intermediaire invoer voor binnenland |
| invoer voor binnenlandse bestedingen | Goederen | Waarde | 11 | Waarde Goederen | invoer voor binnenlandse bestedingen |
| invoer voor binnenlandse bestedingen | Diensten | Waarde | 3 | Waarde Diensten | invoer voor binnenlandse bestedingen |
| invoer voor wederuitvoer | Goederen | Waarde | 39 | Waarde Goederen | invoer voor wederuitvoer |
| invoer voor wederuitvoer | Diensten | Waarde | 1 | Waarde Diensten | invoer voor wederuitvoer |
8.3Landvoetafdruk van de invoer
De landvoetafdruk van de totale Nederlandse consumptie in 2021 wordt geschat op 13,3 miljoen hectare (ha), waarvan minder dan 10 procent in Nederland plaatsvindt (CLO, 2025a). Het grootste deel van deze voetafdruk komt dus van de invoer. De landvoetafdruk van de totale Nederlandse invoer was in 2021 40,8 miljoen hectare. Hiervan is 11,6 miljoen hectare landgebruik voor invoer die uiteindelijk in Nederland blijft. Net zoals in 2020 slaat het grootste deel van de landvoetafdruk van de invoer neer bij akkers, zie figuur 8.3.1. Wel is het verschil tussen akkers en bos kleiner geworden doordat de akkerlandvoetafdruk van de invoer is gedaald (ten opzichte van 2020) en die van bos is gestegen. De daling van het gebruikte akkerland kan deels worden verklaard door een productief jaar in de landbouw, bijvoorbeeld in Brazilië werd een record aan soja per hectare geoogst (USDA, 2025). Daarnaast stegen de prijzen van verschillende landbouwproducten, zoals van soja en tarwe (Trading Economics, 2025a en 2025b) en is het volume van de invoer van deze producten iets afgenomen ten opzichte van 2020 ondanks dat de waarde van deze invoerstromen is toegenomen (zie ook hoofdstuk 3 van deze publicatie). De stijging van de bosvoetafdruk wordt verklaard doordat er meer hout en houtproducten zijn ingevoerd (CBS, 2025).
| Voetafdruk | Invoer voor directe binnenlandse bestedingen | Intermediaire invoer voor binnenland | Intermediaire invoer voor export | Invoer voor wederuitvoer |
|---|---|---|---|---|
| Akkers | 2,3 | 2,5 | 8,0 | 6,2 |
| Bos | 1,4 | 2,9 | 3,1 | 5,6 |
| Mijnbouw | 0 | 0 | 0,1 | 0,1 |
| Weiland | 1,6 | 0,9 | 2,0 | 4,1 |
| Bron: CBS, PBL (2025) | ||||
| Landoppervlakte van Nederland: 3,3893 miljoen ha | ||||
De rode lijn in figuur 8.3.1 geeft de landoppervlakte van Nederland aan. In deze figuur is te zien dat zelfs het landgebruik voor de invoer die in Nederland blijft (de blauwe balken), groter is dan de landoppervlakte van Nederland. De invoer die in Nederland blijft, bestaat uit invoer direct voor binnenlandse bestedingen (finale producten die direct geconsumeerd kunnen worden) en intermediaire invoer voor het binnenland: intermediaire invoer gebruikt in de Nederlandse productieketen om goederen en diensten te maken die vervolgens in Nederland worden geconsumeerd. Het grootste deel van de landvoetafdruk van de invoer komt van producten die niet in Nederland blijven, ofwel invoer voor wederuitvoer ofwel intermediaire invoer verwerkt in de export.
Landvoetafdruk van invoer die in Nederland blijft: bijna 3,5 keer de landoppervlakte van Nederland
De voetafdruk van invoer die in Nederland blijft is onderdeel van de consumptievoetafdruk. Deze invoer bestaat enerzijds uit invoer voor directe binnenlandse bestedingen, bijvoorbeeld een mobiele telefoon gemaakt in China of een landbouwmachine voor een boer (investeringen in vaste activa). Anderzijds bestaat deze invoer uit intermediaire producten die in Nederland verwerkt en daarna geconsumeerd worden. Voorbeelden hiervan zijn tomaten die in Nederland worden verwerkt tot tomatensaus of een administratieve dienst die wordt gebruikt door een bedrijf in Nederland dat snoepjes produceert. Beide stromen zijn in 2021 in waarde toegenomen ten opzichte van 2020 (Aerts et al., 2023).
In totaal is een kwart van de verschillende voetafdrukken van invoer die direct of na verwerking in Nederland geconsumeerd wordt (zie figuur 8.2.1). Het grootste aandeel heeft deze stroom in de landvoetafdruk: bijna 29 procent. De invoer van landbouwproducten, voedingsmiddelen, en hout- en papierproducten dragen hier het meeste aan bij. Ten opzichte van 2020 is de landvoetafdruk van de invoer die in Nederland blijft afgenomen: van 12,3 miljoen hectare naar 11,7 miljoen hectare in 2021. In figuur 8.3.2 is te zien dat met name het gebruik van akkers ten behoeve van de intermediaire invoer die in Nederland blijft is gedaald.
| Gebruik | Akkers | Bos | Mijnbouw | Weiland |
|---|---|---|---|---|
| 2021 | . | . | . | . |
| Intermediair v. binnenland | 2,480 | 2,864 | 0,035 | 0,893 |
| Invoer v. binnenl. bestedingen | 2,335 | 1,437 | 0,036 | 1,578 |
| 2020 | . | . | . | . |
| Intermediair v. binnenland | 3,178 | 2,902 | 0,031 | 1,035 |
| Invoer v. binnenl. bestedingen | 2,293 | 1,144 | 0,012 | 1,735 |
Producten met een grote landvoetafdruk in de VS komen Nederland relatief gezien vaker binnen als eindproduct
In figuur 8.3.3 staan de vijf landen waar de landvoetafdruk van de Nederlandse invoer die in Nederland blijft het grootste is in 2021. In de brondata zijn niet alle landen opgenomen en de restcategorie is aanzienlijk groter: 3,8 miljoen hectare ligt in landen die niet als zodanig in de brondata voorkomen.noot1 Van de landvoetafdruk verbonden aan een specifiek land ligt het grootste gedeelte in Rusland: 784 duizend hectare. In 2020 stond Rusland nog op de derde plek. In 2021 was de invoer uit Rusland aanzienlijk groter dan in 2020 (CBS, 2022a). Pas in 2022 daalde de invoer uit Rusland vanwege de opgelegde sancties (CBS, 2023). De grootste invoerstroom naar waarde uit Rusland is minerale brandstoffen, deze dragen maar in kleine mate bij aan de landvoetafdruk; mijnbouw is net zichtbaar in figuur 8.3.3. De invoer met de grootste landvoetafdruk in Rusland bestond uit hout en houtproducten.
De landvoetafdruk in Frankrijk is 732 duizend hectare en daarmee de tweede grootste in 2021. Dit komt met name door de invoer van Franse landbouwproducten en voedingsmiddelen. Deze voetafdruk bestaat dan ook grotendeels uit akkers, waaronder wijngaarden. De intermediaire invoer van graan heeft een grote landvoetafdruk in Frankrijk. In de invoer voor directe binnenlandse bestedingen heeft voor de invoer van wijn een grote landvoetafdruk in Frankrijk. Duitsland is met 724 duizend hectare de derde grootste. De invoer van graan en broodproducten hebben een grote landvoetafdruk in Duitsland. In 2021 was Nederland binnen de EU de grootste importeur van landbouwgoederen uit Brazilië (CBS, 2022b). Uit Brazilië worden veel sojabonen en sojaschroot geïmporteerd, bijvoorbeeld bestemd voor veevoer. Soja is het tweede grootste exportproduct voor Brazilië en wordt vaak in verband gebracht met ontbossing (Reis, 2022). De invoer voor directe binnenlandse bestedingen uit Brazilië bevat bijvoorbeeld vlees en vruchtensappen.
Van het landgebruik in de Verenigde Staten is de verhouding tussen de voetafdruk van invoer voor binnenlandse bestedingen en intermediaire invoer voor binnenland anders dan de andere landen in de top 5. Het grootste deel van deze voetafdruk wordt veroorzaakt door de invoer van voedingsmiddelen. Producten met een grote landvoetafdruk in de VS zijn dus relatief gezien vaker al verwerkt tot eindproduct voordat ze Nederland binnenkomen.
| Gebruik | Akkers | Bos | Weiland |
|---|---|---|---|
| Rusland | . | . | . |
| Intermed. invoer voor binnenl. | 42 | 459 | 40 |
| Invoer voor binnenl. bested. | 61 | 138 | 30 |
| Frankrijk | . | . | . |
| Intermed. invoer voor binnenl. | 355 | 115 | 38 |
| Invoer voor binnenl. bested. | 145 | 36 | 43 |
| Duitsland | . | . | . |
| Intermed. invoer voor binnenl. | 234 | 149 | 50 |
| Invoer voor binnenl. bested. | 158 | 51 | 82 |
| Brazilië | . | . | . |
| Intermed. invoer voor binnenl. | 155 | 148 | 50 |
| Invoer voor binnenl. bested. | 84 | 82 | 70 |
| VS | . | . | . |
| Intermed. invoer voor binnenl. | 95 | 157 | 32 |
| Invoer voor binnenl. bested. | 153 | 64 | 49 |
| Bron: CBS, PBL (2025) | |||
Voedingsmiddelenindustrie heeft grootste invoer-landvoetafdruk
De voedingsmiddelenindustrie heeft het grootste landgebruik voor intermediaire invoer. In figuur 8.3.4 is te zien dat de meeste bedrijfstakken de intermediaire invoer grotendeels gebruiken om exportproducten te maken. Alleen landgebruik van de intermediaire invoer voor de bouw wordt met name voor productie voor het binnenland gebruikt. Binnen de voedingsmiddelenindustrie is meer dan een derde van het landgebruik door de invoer voor de vee-/diervoederindustrie. Invoer is voor Nederland belangrijk, omdat met ons huidige dieet er niet genoeg ruimte is in Nederland om zelfvoorzienend te zijn wat betreft voedsel (Navarro, 2023). De productgroepen met de grootste landvoetafdruk binnen de Nederlandse invoer zijn landbouwproducten en voedingsmiddelen. Deze twee productgroepen beslaan ook het grootste deel van de landvoetafdruk van de intermediaire invoer: bijna 59 procent.
| gebruik | Type Voetafdruk | industrie | voetafdruk |
|---|---|---|---|
| Binnenlandse markt | Akkers | Overig | 602,61 |
| Export | Akkers | Overig | 628,8 |
| Binnenlandse markt | Bos | Overig | 1152,22 |
| Export | Bos | Overig | 1216,67 |
| Binnenlandse markt | Mijnbouw | Overig | 28,41 |
| Export | Mijnbouw | Overig | 64,09 |
| Binnenlandse markt | Weiland | Overig | 471,94 |
| Export | Weiland | Overig | 609,19 |
| Binnenlandse markt | Akkers | Voedingsmiddelenindustrie: Overig | 1002,31 |
| Export | Akkers | Voedingsmiddelenindustrie: Overig | 3578,72 |
| Binnenlandse markt | Bos | Voedingsmiddelenindustrie: Overig | 77,15 |
| Export | Bos | Voedingsmiddelenindustrie: Overig | 371,08 |
| Binnenlandse markt | Mijnbouw | Voedingsmiddelenindustrie: Overig | 0,32 |
| Export | Mijnbouw | Voedingsmiddelenindustrie: Overig | 1,22 |
| Binnenlandse markt | Weiland | Voedingsmiddelenindustrie: Overig | 210,78 |
| Export | Weiland | Voedingsmiddelenindustrie: Overig | 884,1 |
| Binnenlandse markt | Akkers | Voedingsmiddelenindustrie: Vee-/diervoederindustrie | 652,49 |
| Export | Akkers | Voedingsmiddelenindustrie: Vee-/diervoederindustrie | 2806,81 |
| Binnenlandse markt | Bos | Voedingsmiddelenindustrie: Vee-/diervoederindustrie | 14,58 |
| Export | Bos | Voedingsmiddelenindustrie: Vee-/diervoederindustrie | 62,73 |
| Binnenlandse markt | Mijnbouw | Voedingsmiddelenindustrie: Vee-/diervoederindustrie | 0,08 |
| Export | Mijnbouw | Voedingsmiddelenindustrie: Vee-/diervoederindustrie | 0,33 |
| Binnenlandse markt | Weiland | Voedingsmiddelenindustrie: Vee-/diervoederindustrie | 37,79 |
| Export | Weiland | Voedingsmiddelenindustrie: Vee-/diervoederindustrie | 162,55 |
| Binnenlandse markt | Akkers | Drankenindustrie | 91,28 |
| Export | Akkers | Drankenindustrie | 585,87 |
| Binnenlandse markt | Bos | Drankenindustrie | 5,67 |
| Export | Bos | Drankenindustrie | 36,37 |
| Binnenlandse markt | Mijnbouw | Drankenindustrie | 0,04 |
| Export | Mijnbouw | Drankenindustrie | 0,29 |
| Binnenlandse markt | Weiland | Drankenindustrie | 8,75 |
| Export | Weiland | Drankenindustrie | 56,15 |
| Binnenlandse markt | Akkers | Hout-, papier- en grafische industrie | 5,39 |
| Export | Akkers | Hout-, papier- en grafische industrie | 13 |
| Binnenlandse markt | Bos | Hout-, papier- en grafische industrie | 849,18 |
| Export | Bos | Hout-, papier- en grafische industrie | 973,35 |
| Binnenlandse markt | Mijnbouw | Hout-, papier- en grafische industrie | 0,17 |
| Export | Mijnbouw | Hout-, papier- en grafische industrie | 0,33 |
| Binnenlandse markt | Weiland | Hout-, papier- en grafische industrie | 12,31 |
| Export | Weiland | Hout-, papier- en grafische industrie | 22,66 |
| Binnenlandse markt | Akkers | Chemische industrie | 9,49 |
| Export | Akkers | Chemische industrie | 113,13 |
| Binnenlandse markt | Bos | Chemische industrie | 15,31 |
| Export | Bos | Chemische industrie | 187,2 |
| Binnenlandse markt | Mijnbouw | Chemische industrie | 0,47 |
| Export | Mijnbouw | Chemische industrie | 5,79 |
| Binnenlandse markt | Weiland | Chemische industrie | 15,37 |
| Export | Weiland | Chemische industrie | 181,72 |
| Binnenlandse markt | Akkers | Bouw | 34,79 |
| Export | Akkers | Bouw | 3,42 |
| Binnenlandse markt | Bos | Bouw | 660,39 |
| Export | Bos | Bouw | 65,04 |
| Binnenlandse markt | Mijnbouw | Bouw | 4,75 |
| Export | Mijnbouw | Bouw | 0,46 |
| Binnenlandse markt | Weiland | Bouw | 89,42 |
| Export | Weiland | Bouw | 8,66 |
| Binnenlandse markt | Akkers | Zakelijke dienstverlening | 82,11 |
| Export | Akkers | Zakelijke dienstverlening | 237,92 |
| Binnenlandse markt | Bos | Zakelijke dienstverlening | 89,75 |
| Export | Bos | Zakelijke dienstverlening | 158,71 |
| Binnenlandse markt | Mijnbouw | Zakelijke dienstverlening | 0,73 |
| Export | Mijnbouw | Zakelijke dienstverlening | 1,13 |
| Binnenlandse markt | Weiland | Zakelijke dienstverlening | 46,76 |
| Export | Weiland | Zakelijke dienstverlening | 84,48 |
Aandeel bos in landgebruik invoer voor wederuitvoer gegroeid
De landvoetafdruk van de invoer voor wederuitvoer bedroeg 16 miljoen hectare, zie figuur 8.3.5. Ongeveer 40 procent van de landvoetafdruk van deze invoerstroom bestaat uit akkers. Van de waarde van de invoer voor wederuitvoer is 10 procent landbouwproducten en voedingsmiddelen. Deze productgroepen veroorzaken echter bijna 50 procent van de landvoetafdruk. De grootste productgroep in de invoer voor wederuitvoer, naar waarde, is computers en elektronica. Deze productgroep heeft een landvoetafdruk van slechts 0,5 miljoen hectare.
Het aandeel bos in het landgebruik voor invoer voor wederuitvoer is toegenomen in 2021 ten opzichte van het jaar ervoor. Dit wordt verklaard door een volumetoename van invoer van hout en houtproducten voor wederuitvoer. De hele Europese Unie zag in 2021 een groei van de uitvoer van hout (zie figuur 6 in Eurostat, 2023).
| Productgroep | Type Voetafdruk | voetafdruk | aandeel |
|---|---|---|---|
| Landbouwproducten | Akkers | 3,13 | 20 |
| Landbouwproducten | Bos | 0,21 | 1 |
| Landbouwproducten | Mijnbouw | 0 | 0 |
| Landbouwproducten | Weiland | 0,66 | 4 |
| Hout en papier | Akkers | 0,01 | 0 |
| Hout en papier | Bos | 2,98 | 19 |
| Hout en papier | Mijnbouw | 0 | 0 |
| Hout en papier | Weiland | 0,03 | 0 |
| Overig | Akkers | 0,04 | 0 |
| Overig | Bos | 0,17 | 1 |
| Overig | Mijnbouw | 0,1 | 1 |
| Overig | Weiland | 0,11 | 1 |
| Voedingsmiddelen | Akkers | 2,15 | 13 |
| Voedingsmiddelen | Bos | 0,19 | 1 |
| Voedingsmiddelen | Mijnbouw | 0 | 0 |
| Voedingsmiddelen | Weiland | 1,53 | 10 |
| Overige industrie | Akkers | 0,91 | 6 |
| Overige industrie | Bos | 2,03 | 13 |
| Overige industrie | Mijnbouw | 0,05 | 0 |
| Overige industrie | Weiland | 1,73 | 11 |
| ¹⁾ Totaal: 16,0 miljoen hectare, waarvan 6,2 miljoen hectare akkers, 5,6 miljoen hectare bos, 4,1 miljoen hectare weiland en 147 duizend hectare mijnbouw. | |||
| Bron: CBS, PBL (2025) | |||
8.4Grondstofvoetafdruk van de invoer
In 2021 bedroeg de grondstofvoetafdruk van de Nederlandse consumptie 571 megatonnoot2, een lichte stijging ten opzichte van 2020 maar nog steeds laag in vergelijking met andere EU-landen (CLO, 2025b). De invoer die in Nederland bleef had een grondstofvoetafdruk van 442 megaton. Dus ruim driekwart van de consumptievoetafdruk komt van de invoer. De grondstofvoetafdruk van de totale Nederlandse invoer was 1 639 megaton in 2021, een lichte daling ten opzichte van 2020 (Aerts & Weijers, 2024). Voor metalen is Nederland volledig afhankelijk van het buitenland, voor fossiele energiedragers is dat voor 90 procent. Van biomassa en overige minerale grondstoffen komt ook meer dan de helft uit het buitenland (CBS, 2024). In 2021 bestond het grootste deel van de grondstofvoetafdruk van de invoer uit fossiele energiedragers, zie figuur 8.4.1. De fossiel-grondstofvoetafdruk van de invoer is sterk gestegen in 2021 ten opzichte van 2020. Dit werd veroorzaakt door de verhoogde vraag voor de export en de wederuitvoer. De andere drie grondstofvoetafdrukken zijn gedaald ten opzichte van 2020.
| Voetafdruk,Invoer voor directe binnenlandse bestedingen,Intermediaire invoer voor binnenland,Intermediaire invoer voor export,Invoer voor wederuitvoerBiomassa,83,47,119,165\nFossiele energiedragers,42,88,277,263\nMetalen,17,18,46,91\nOverige minerale grondstoffen,30,115,96,133\n"},"series":[{"name":"Invoer voor directe binnenlandse bestedingen","isSerie":true,"borderColor":"#FFFFFF","data":[{"y":83,"yString":"83","name":"Biomassa"},{"y":42,"yString":"42","name":"Fossiele energiedragers"},{"y":17,"yString":"17","name":"Metalen"},{"y":30,"yString":"30","name":"Overige minerale grondstoffen"}]},{"name":"Intermediaire invoer voor binnenland","isSerie":true,"borderColor":"#FFFFFF","data":[{"y":47,"yString":"47","name":"Biomassa"},{"y":88,"yString":"88","name":"Fossiele energiedragers"},{"y":18,"yString":"18","name":"Metalen"},{"y":115,"yString":"115","name":"Overige minerale grondstoffen"}]},{"name":"Intermediaire invoer voor export","isSerie":true,"borderColor":"#FFFFFF","data":[{"y":119,"yString":"119","name":"Biomassa"},{"y":277,"yString":"277","name":"Fossiele energiedragers"},{"y":46,"yString":"46","name":"Metalen"},{"y":96,"yString":"96","name":"Overige minerale grondstoffen"}]},{"name":"Invoer voor wederuitvoer","isSerie":true,"borderColor":"#FFFFFF","data":[{"y":165,"yString":"165","name":"Biomassa"},{"y":263,"yString":"263","name":"Fossiele energiedragers"},{"y":91,"yString":"91","name":"Metalen"},{"y":133,"yString":"133","name":"Overige minerale grondstoffen"}]}],"lang":{"downloadJPEG":"Download JPEG afbeelding","downloadPDF":"Download PDF document","downloadPNG":"Download PNG afbeelding","downloadSVG":"Download SVG","drillUpText":"Terug naar {series.name}","loading":"Laden...","noData":"Geen data om weer te geven","printChart":"Afdrukken","resetZoom":"Herstel zoom","resetZoomTitle":"Herstel zoom level 1:1","legend":{"less":"Minder dan","more":"of meer","to":"tot","noData":"Geen data"},"tooltip":{"nullDataMessage":"Data is onbekend of geheim"},"decimalPoint":",","thousandsSep":" "},"cultureSelection":"Dutch","selectedCultureId":"nl"}, function(chart) { Highcharts.setOptions({lang: {decimalPoint: chart.options.lang.decimalPoint,thousandsSep: chart.options.lang.thousandsSep},tooltip: {pointFormatter: cbs.chartTooltipFormatter}}) | Invoer voor directe binnenlandse bestedingen | Intermediaire invoer voor binnenland | Intermediaire invoer voor export | Invoer voor wederuitvoer |
|---|---|---|---|---|
| Biomassa | 83 | 47 | 119 | 165 |
| Fossiele energiedragers | 42 | 88 | 277 | 263 |
| Metalen | 17 | 18 | 46 | 91 |
| Overige minerale grondstoffen | 30 | 115 | 96 | 133 |
| Bron: CBS, PBL (2025) | ||||
Meeste overige minerale grondstoffen die in Nederland blijven uit Duitsland
Van de grondstofvoetafdruk van de invoer die in Nederland blijft is die van overige minerale grondstoffennoot3 het grootste. De invoer met een hoge overige minerale grondstofvoetafdruk wordt gebruikt in de Nederlandse productie, bijvoorbeeld steen en cement gebruikt in de bouw. In figuur 8.4.2 is te zien dat een groot deel van deze voetafdruk in Duitsland ligt. Dit wordt met name veroorzaakt door de invoer van steen, zand, grind en cement. De overige minerale grondstofvoetafdruk in China wordt voor een groot deel veroorzaakt door de invoer van finale producten waarin mineralen verwerkt zijn zoals elektrische apparaten waarin mica is verwerkt. Mica is een grote groep mineralen waar dunne elastische bladen van gemaakt kunnen worden die niet geleidend zijn. Hierdoor wordt het vaak gebruikt in elektrische apparaten die een printplaat bevatten. China is de grootste mica producent ter wereld (USGS, 2023).
Van de biomassa voetafdruk wordt 82 procent veroorzaakt door de invoer van landbouwproducten en voedingsmiddelen. Waar bij de landvoetafdruk de invoer van hout en houtproducten ook een aanzienlijk aandeel had is dat bij de grondstofvoetafdruk slechts 1 procent, het meeste hiervan in biomassa.
De grondstofvoetafdruk in Rusland en de VS bestaat met name uit fossiele brandstoffen, beide gestegen sinds 2020. Uit Turkije komt vooral veel kleding, wat de relatief hoge biomassa voetafdruk van de invoer direct voor binnenlandse bestedingen verklaard.
| Grondstof | voetafdruk | Land | Gebruik |
|---|---|---|---|
| Biomassa | 2,28 | België | Dir. binnenl. bestedingen |
| Fossiele energiedragers | 0 | België | Dir. binnenl. bestedingen |
| Metalen | 0 | België | Dir. binnenl. bestedingen |
| Overige minerale grondstoffen | 0,41 | België | Dir. binnenl. bestedingen |
| Biomassa | 3,47 | Brazilië | Dir. binnenl. bestedingen |
| Fossiele energiedragers | 0,11 | Brazilië | Dir. binnenl. bestedingen |
| Metalen | 0,81 | Brazilië | Dir. binnenl. bestedingen |
| Overige minerale grondstoffen | 0,72 | Brazilië | Dir. binnenl. bestedingen |
| Biomassa | 1,67 | China | Dir. binnenl. bestedingen |
| Fossiele energiedragers | 4,38 | China | Dir. binnenl. bestedingen |
| Metalen | 2,72 | China | Dir. binnenl. bestedingen |
| Overige minerale grondstoffen | 7,26 | China | Dir. binnenl. bestedingen |
| Biomassa | 4,34 | Duitsland | Dir. binnenl. bestedingen |
| Fossiele energiedragers | 2,55 | Duitsland | Dir. binnenl. bestedingen |
| Metalen | 0,01 | Duitsland | Dir. binnenl. bestedingen |
| Overige minerale grondstoffen | 1,88 | Duitsland | Dir. binnenl. bestedingen |
| Biomassa | 0,55 | VK | Dir. binnenl. bestedingen |
| Fossiele energiedragers | 2,38 | VK | Dir. binnenl. bestedingen |
| Metalen | 0 | VK | Dir. binnenl. bestedingen |
| Overige minerale grondstoffen | 0,3 | VK | Dir. binnenl. bestedingen |
| Biomassa | 1,31 | India | Dir. binnenl. bestedingen |
| Fossiele energiedragers | 0,53 | India | Dir. binnenl. bestedingen |
| Metalen | 0,26 | India | Dir. binnenl. bestedingen |
| Overige minerale grondstoffen | 2,01 | India | Dir. binnenl. bestedingen |
| Biomassa | 0,03 | Noorwegen | Dir. binnenl. bestedingen |
| Fossiele energiedragers | 1,88 | Noorwegen | Dir. binnenl. bestedingen |
| Metalen | 0 | Noorwegen | Dir. binnenl. bestedingen |
| Overige minerale grondstoffen | 0,08 | Noorwegen | Dir. binnenl. bestedingen |
| Biomassa | 0,46 | Rusland | Dir. binnenl. bestedingen |
| Fossiele energiedragers | 7,28 | Rusland | Dir. binnenl. bestedingen |
| Metalen | 0,45 | Rusland | Dir. binnenl. bestedingen |
| Overige minerale grondstoffen | 0,52 | Rusland | Dir. binnenl. bestedingen |
| Biomassa | 5,99 | Turkije | Dir. binnenl. bestedingen |
| Fossiele energiedragers | 0,09 | Turkije | Dir. binnenl. bestedingen |
| Metalen | 0,15 | Turkije | Dir. binnenl. bestedingen |
| Overige minerale grondstoffen | 0,38 | Turkije | Dir. binnenl. bestedingen |
| Biomassa | 1,41 | VS | Dir. binnenl. bestedingen |
| Fossiele energiedragers | 4,79 | VS | Dir. binnenl. bestedingen |
| Metalen | 0,84 | VS | Dir. binnenl. bestedingen |
| Overige minerale grondstoffen | 0,72 | VS | Dir. binnenl. bestedingen |
| Biomassa | 2,39 | België | Intermediair binnenland |
| Fossiele energiedragers | 0 | België | Intermediair binnenland |
| Metalen | 0 | België | Intermediair binnenland |
| Overige minerale grondstoffen | 12,5 | België | Intermediair binnenland |
| Biomassa | 2,62 | Brazilië | Intermediair binnenland |
| Fossiele energiedragers | 0,45 | Brazilië | Intermediair binnenland |
| Metalen | 2,19 | Brazilië | Intermediair binnenland |
| Overige minerale grondstoffen | 0,66 | Brazilië | Intermediair binnenland |
| Biomassa | 1,51 | China | Intermediair binnenland |
| Fossiele energiedragers | 3,07 | China | Intermediair binnenland |
| Metalen | 2,08 | China | Intermediair binnenland |
| Overige minerale grondstoffen | 6,73 | China | Intermediair binnenland |
| Biomassa | 7,64 | Duitsland | Intermediair binnenland |
| Fossiele energiedragers | 1,81 | Duitsland | Intermediair binnenland |
| Metalen | 0,01 | Duitsland | Intermediair binnenland |
| Overige minerale grondstoffen | 40,4 | Duitsland | Intermediair binnenland |
| Biomassa | 0,61 | VK | Intermediair binnenland |
| Fossiele energiedragers | 5,87 | VK | Intermediair binnenland |
| Metalen | 0,01 | VK | Intermediair binnenland |
| Overige minerale grondstoffen | 3,55 | VK | Intermediair binnenland |
| Biomassa | 1,67 | India | Intermediair binnenland |
| Fossiele energiedragers | 0,59 | India | Intermediair binnenland |
| Metalen | 0,28 | India | Intermediair binnenland |
| Overige minerale grondstoffen | 3,16 | India | Intermediair binnenland |
| Biomassa | 0,05 | Noorwegen | Intermediair binnenland |
| Fossiele energiedragers | 4,02 | Noorwegen | Intermediair binnenland |
| Metalen | 0,06 | Noorwegen | Intermediair binnenland |
| Overige minerale grondstoffen | 4,93 | Noorwegen | Intermediair binnenland |
| Biomassa | 0,74 | Rusland | Intermediair binnenland |
| Fossiele energiedragers | 19,16 | Rusland | Intermediair binnenland |
| Metalen | 0,49 | Rusland | Intermediair binnenland |
| Overige minerale grondstoffen | 1,11 | Rusland | Intermediair binnenland |
| Biomassa | 0,77 | Turkije | Intermediair binnenland |
| Fossiele energiedragers | 0,08 | Turkije | Intermediair binnenland |
| Metalen | 0,17 | Turkije | Intermediair binnenland |
| Overige minerale grondstoffen | 1,77 | Turkije | Intermediair binnenland |
| Biomassa | 1,45 | VS | Intermediair binnenland |
| Fossiele energiedragers | 10,82 | VS | Intermediair binnenland |
| Metalen | 0,9 | VS | Intermediair binnenland |
| Overige minerale grondstoffen | 2,27 | VS | Intermediair binnenland |
Hogere invoer-grondstofvoetafdruk bij de aardolie-industrie
De grondstofvoetafdruk van de invoer van de aardolie-industrie is 22 procent gestegen ten opzichte van 2020, naar 231 megaton. Hiervan is 196 megaton van invoer die in exportproducten wordt verwerkt, zie figuur 8.4.3. Dit zijn met name ruwe aardolie en aardgas, zie tabel 8.4.4. De grondstofvoetafdruk van de voedings- en genotmiddelindustrie is 14 procent gestegen. Ook hiervan wordt het grootste gedeelte van de invoer verwerkt voor de export. De bouw heeft het grootste aandeel in de intermediaire invoer bestemd voor het binnenland. De bouwmaterialenindustrie is de enige andere bedrijfstak waarbij de grondstofvoetafdruk van de intermediaire invoer voor het binnenland groter is dan die voor de export.
| Bedrijfstak | Type Voetafdruk | voetafdruk | Gebruik |
|---|---|---|---|
| Landbouw, bosbouw, visserij | Biomassa | 2,51 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Landbouw, bosbouw, visserij | Biomassa | 7,15 | Intermediaire invoer voor export |
| Landbouw, bosbouw, visserij | Fossiele energiedragers | 1,62 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Landbouw, bosbouw, visserij | Fossiele energiedragers | 7,97 | Intermediaire invoer voor export |
| Landbouw, bosbouw, visserij | Metalen | 0,06 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Landbouw, bosbouw, visserij | Metalen | 0,2 | Intermediaire invoer voor export |
| Landbouw, bosbouw, visserij | Overige minerale grondstoffen | 1,45 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Landbouw, bosbouw, visserij | Overige minerale grondstoffen | 4,18 | Intermediaire invoer voor export |
| Voedings-, genotmiddelenindustrie | Biomassa | 22,41 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Voedings-, genotmiddelenindustrie | Biomassa | 89,73 | Intermediaire invoer voor export |
| Voedings-, genotmiddelenindustrie | Fossiele energiedragers | 1,49 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Voedings-, genotmiddelenindustrie | Fossiele energiedragers | 4,8 | Intermediaire invoer voor export |
| Voedings-, genotmiddelenindustrie | Metalen | 0,35 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Voedings-, genotmiddelenindustrie | Metalen | 1,44 | Intermediaire invoer voor export |
| Voedings-, genotmiddelenindustrie | Overige minerale grondstoffen | 2,5 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Voedings-, genotmiddelenindustrie | Overige minerale grondstoffen | 10,67 | Intermediaire invoer voor export |
| Aardolie-industrie | Biomassa | 0,28 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Aardolie-industrie | Biomassa | 1,55 | Intermediaire invoer voor export |
| Aardolie-industrie | Fossiele energiedragers | 33,29 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Aardolie-industrie | Fossiele energiedragers | 183,24 | Intermediaire invoer voor export |
| Aardolie-industrie | Metalen | 0,55 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Aardolie-industrie | Metalen | 3,03 | Intermediaire invoer voor export |
| Aardolie-industrie | Overige minerale grondstoffen | 1,44 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Aardolie-industrie | Overige minerale grondstoffen | 7,95 | Intermediaire invoer voor export |
| Chemische industrie | Biomassa | 0,27 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Chemische industrie | Biomassa | 3,11 | Intermediaire invoer voor export |
| Chemische industrie | Fossiele energiedragers | 2,21 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Chemische industrie | Fossiele energiedragers | 26,77 | Intermediaire invoer voor export |
| Chemische industrie | Metalen | 0,25 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Chemische industrie | Metalen | 3,03 | Intermediaire invoer voor export |
| Chemische industrie | Overige minerale grondstoffen | 1,19 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Chemische industrie | Overige minerale grondstoffen | 14,64 | Intermediaire invoer voor export |
| Bouwmaterialenindustrie | Biomassa | 0,08 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Bouwmaterialenindustrie | Biomassa | 0,04 | Intermediaire invoer voor export |
| Bouwmaterialenindustrie | Fossiele energiedragers | 0,78 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Bouwmaterialenindustrie | Fossiele energiedragers | 0,33 | Intermediaire invoer voor export |
| Bouwmaterialenindustrie | Metalen | 0,13 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Bouwmaterialenindustrie | Metalen | 0,06 | Intermediaire invoer voor export |
| Bouwmaterialenindustrie | Overige minerale grondstoffen | 17,52 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Bouwmaterialenindustrie | Overige minerale grondstoffen | 7,11 | Intermediaire invoer voor export |
| Basismetaalindustrie | Biomassa | 0,07 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Basismetaalindustrie | Biomassa | 0,37 | Intermediaire invoer voor export |
| Basismetaalindustrie | Fossiele energiedragers | 0,91 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Basismetaalindustrie | Fossiele energiedragers | 5,49 | Intermediaire invoer voor export |
| Basismetaalindustrie | Metalen | 3,08 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Basismetaalindustrie | Metalen | 21,74 | Intermediaire invoer voor export |
| Basismetaalindustrie | Overige minerale grondstoffen | 0,78 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Basismetaalindustrie | Overige minerale grondstoffen | 5,18 | Intermediaire invoer voor export |
| Energievoorziening | Biomassa | 0,32 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Energievoorziening | Biomassa | 0,35 | Intermediaire invoer voor export |
| Energievoorziening | Fossiele energiedragers | 20,56 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Energievoorziening | Fossiele energiedragers | 22,13 | Intermediaire invoer voor export |
| Energievoorziening | Metalen | 0,3 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Energievoorziening | Metalen | 0,31 | Intermediaire invoer voor export |
| Energievoorziening | Overige minerale grondstoffen | 0,38 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Energievoorziening | Overige minerale grondstoffen | 0,39 | Intermediaire invoer voor export |
| Bouw | Biomassa | 2,4 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Bouw | Biomassa | 0,23 | Intermediaire invoer voor export |
| Bouw | Fossiele energiedragers | 6,62 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Bouw | Fossiele energiedragers | 0,66 | Intermediaire invoer voor export |
| Bouw | Metalen | 5,22 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Bouw | Metalen | 0,51 | Intermediaire invoer voor export |
| Bouw | Overige minerale grondstoffen | 60,59 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Bouw | Overige minerale grondstoffen | 6,42 | Intermediaire invoer voor export |
| Vervoer en opslag | Biomassa | 0,25 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Vervoer en opslag | Biomassa | 0,89 | Intermediaire invoer voor export |
| Vervoer en opslag | Fossiele energiedragers | 1,37 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Vervoer en opslag | Fossiele energiedragers | 5,18 | Intermediaire invoer voor export |
| Vervoer en opslag | Metalen | 0,34 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Vervoer en opslag | Metalen | 1,21 | Intermediaire invoer voor export |
| Vervoer en opslag | Overige minerale grondstoffen | 1,77 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Vervoer en opslag | Overige minerale grondstoffen | 6,8 | Intermediaire invoer voor export |
| Zakelijke dienstverlening | Biomassa | 3,22 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Zakelijke dienstverlening | Biomassa | 3,76 | Intermediaire invoer voor export |
| Zakelijke dienstverlening | Fossiele energiedragers | 1,66 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Zakelijke dienstverlening | Fossiele energiedragers | 2,57 | Intermediaire invoer voor export |
| Zakelijke dienstverlening | Metalen | 0,71 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Zakelijke dienstverlening | Metalen | 1 | Intermediaire invoer voor export |
| Zakelijke dienstverlening | Overige minerale grondstoffen | 3,38 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Zakelijke dienstverlening | Overige minerale grondstoffen | 3,29 | Intermediaire invoer voor export |
| Overige bedrijfstakken | Biomassa | 14,97 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Overige bedrijfstakken | Biomassa | 11,32 | Intermediaire invoer voor export |
| Overige bedrijfstakken | Fossiele energiedragers | 17,55 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Overige bedrijfstakken | Fossiele energiedragers | 17,9 | Intermediaire invoer voor export |
| Overige bedrijfstakken | Metalen | 7,29 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Overige bedrijfstakken | Metalen | 13,26 | Intermediaire invoer voor export |
| Overige bedrijfstakken | Overige minerale grondstoffen | 24,43 | Intermediaire invoer voor binnenland |
| Overige bedrijfstakken | Overige minerale grondstoffen | 29,86 | Intermediaire invoer voor export |
Landbouwproducten en voedingsmiddelen bepalend voor biomassa voetafdruk van intermediaire invoer, maar wel voornamelijk bestemd voor export
Uit tabel 8.4.4 blijkt dat het grondstofgebruik van de intermediaire invoer per grondstof gedomineerd wordt door de invoer van een of twee productgroepen. Wel zijn er enige verschillen tussen het grondstofgebruik voor de intermediaire invoer voor de export en die voor de binnenlandse markt. De biomassa voetafdruk wordt met name veroorzaakt door de invoer van landbouwproducten en voedingsmiddelen, beide voor een groot deel gebruikt voor de export. De invoer van hout en houtproducten is wel vaker bestemd voor het binnenland, maar beslaat slechts een klein deel van de biomassa voetafdruk. De productgroep ruwe aardolie en aardgas domineert de fossiele energiedragers voetafdruk; het meeste wordt gebruikt voor de export.
Het metaalgebruik voor intermediaire invoer voor de export hangt bijvoorbeeld sterk samen met de invoer van metaalertsen. Voor de binnenlandse markt, bijvoorbeeld door de bouw en bouwmaterialenindustrie, is dit vaker invoer van metalen in primaire vorm. De invoer van overige delfstoffen (anders dan aardolie, aardgas en metaal) wordt wel vaker gebruikt voor het binnenland.
| Productgroep | Gebruik totaal | Aandeel | Gebruik export | Gebruik binnenland | |
|---|---|---|---|---|---|
| Mt | % | Mt | Mt | ||
| Grondstof | |||||
| Biomassa | Landbouwproducten | 80 | 48 | 58 | 22 |
| Biomassa | Voedingsmiddelen | 52 | 32 | 40 | 12 |
| Biomassa | Hout, m.u.v. meubelen | 8 | 5 | 6 | 2 |
| Biomassa | Chemische producten | 4 | 3 | 2 | 3 |
| Fossiele energiedragers | Ruwe aardolie en aardgas | 18 | 5 | 11 | 7 |
| Fossiele energiedragers | Andere delfstoffen | 282 | 77 | 223 | 59 |
| Fossiele energiedragers | Cokes en geraffineerde aardolieproducten | 15 | 4 | 12 | 3 |
| Fossiele energiedragers | Chemische producten | 10 | 3 | 8 | 2 |
| Metalen | Metaalertsen | 24 | 37 | 21 | 3 |
| Metalen | Metalen in primaire vorm | 4 | 6 | 3 | 1 |
| Metalen | Computers en elektronica | 8 | 13 | 5 | 4 |
| Metalen | Elektrische apparatuur | 5 | 8 | 3 | 3 |
| Overige mineralen | Andere delfstoffen | 100 | 47 | 30 | 71 |
| Overige mineralen | Andere niet-metaalhoudende minerale producten | 12 | 6 | 10 | 3 |
| Overige mineralen | Metalen in primaire vorm | 18 | 9 | 4 | 14 |
| Overige mineralen | Computers en elektronica | 13 | 6 | 8 | 5 |
Bron:CBS, PBL (2025)
40 procent grondstofgebruik voor invoer voor wederuitvoer bestaat uit fossiele energiedragers
In totaal was in 2021 voor 651 megaton aan grondstoffen nodig voor de invoer voor wederuitvoer. Het grootste deel hiervan bestond uit fossiele energiedragers, met 263 megaton goed voor 40 procent. Bijna 21 procent van de grondstofvoetafdruk kwam van fossiele energiedragers uit Rusland (zie figuur 8.4.5), ongeveer hetzelfde als in 2020. Pas in 2022 was er een grote daling van de invoer van fossiele energiedragers uit Rusland, dat gold voor heel Europa (Eurostat, 2025). De gevolgen van de sancties tegen Rusland naar aanleiding van de inval in Oekraïne zijn in dit hoofdstuk dus nog niet te zien.
China en Duitsland leveren na Rusland de meeste grondstoffen voor de invoer voor wederuitvoer. Deze drie landen leverden ook in 2020 het meeste. China levert een aanzienlijk deel van alle typen grondstoffen, het grootste deel zijn overige minerale grondstoffen. Duitsland levert ook vooral overige minerale grondstoffen. De VS, het VK en Noorwegen dragen vooral fossiele energiedragers bij. In Brazilië ligt na Duitsland de grootste biomassa voetafdruk van de invoer voor wederuitvoer.
| Land | Grondstof | aandeel |
|---|---|---|
| België | Biomassa | 2,01 |
| België | Fossiele energiedragers | 0 |
| België | Metalen | 0 |
| België | Overige minerale grondstoffen | 2,56 |
| Brazilië | Biomassa | 4,14 |
| Brazilië | Fossiele energiedragers | 0,59 |
| Brazilië | Metalen | 1,64 |
| Brazilië | Overige minerale grondstoffen | 0,78 |
| Canada | Biomassa | 0,29 |
| Canada | Fossiele energiedragers | 2,71 |
| Canada | Metalen | 0,82 |
| Canada | Overige minerale grondstoffen | 0,79 |
| China | Biomassa | 1,56 |
| China | Fossiele energiedragers | 4,47 |
| China | Metalen | 2,75 |
| China | Overige minerale grondstoffen | 6,86 |
| Duitsland | Biomassa | 4,63 |
| Duitsland | Fossiele energiedragers | 2,13 |
| Duitsland | Metalen | 0 |
| Duitsland | Overige minerale grondstoffen | 5,97 |
| VK | Biomassa | 0,51 |
| VK | Fossiele energiedragers | 9,3 |
| VK | Metalen | 0,01 |
| VK | Overige minerale grondstoffen | 0,56 |
| India | Biomassa | 1,99 |
| India | Fossiele energiedragers | 0,54 |
| India | Metalen | 0,34 |
| India | Overige minerale grondstoffen | 2,76 |
| Noorwegen | Biomassa | 0,05 |
| Noorwegen | Fossiele energiedragers | 6,95 |
| Noorwegen | Metalen | 0,01 |
| Noorwegen | Overige minerale grondstoffen | 0,22 |
| Rusland | Biomassa | 0,44 |
| Rusland | Fossiele energiedragers | 20,73 |
| Rusland | Metalen | 0,73 |
| Rusland | Overige minerale grondstoffen | 1,01 |
| VS | Biomassa | 1,44 |
| VS | Fossiele energiedragers | 4,89 |
| VS | Metalen | 1,6 |
| VS | Overige minerale grondstoffen | 1,24 |
8.5Broeikasgasvoetafdruk van de invoer
In deze paragraaf gaan we dieper in op de broeikasgasvoetafdruk van de invoer. Onder deze voetafdruk valt de totale uitstoot van de broeikasgassen koolstofdioxide (CO2), lachgas (N2O) en methaan (CH4), die vrijkomt in de gehele keten van een product totdat het wordt ingevoerd in Nederland. Om de broeikaswerking van deze gassen bij elkaar op te kunnen tellen, wordt de uitstoot van deze gassen uitgedrukt in CO2‑equivalenten. 1 kg CO2‑equivalenten komt overeen met het effect van 1 kg CO2‑uitstoot. De uitstoot van 1 kg lachgas (N2O) komt overeen met 265 kg CO2‑equivalenten, en de uitstoot van 1 kg methaan (CH4) is gelijk aan 28 kg CO2‑equivalenten.
De broeikasgasvoetafdruk van de totale Nederlandse consumptie in 2021 wordt geschat op 230 megaton CO2‑equivalenten, waarvan ongeveer de helft in Nederland wordt uitgestoten (CLO, 2025c). De totale broeikasgasvoetafdruk van de Nederlandse invoer in 2021 was 501 megaton CO2‑equivalenten, net zoals in 2020. De invoer die in Nederland blijft had een broeikasgasvoetafdruk van 130 megaton CO2‑equivalentennoot4, net iets meer dan de 126 megaton CO2‑equivalenten in 2020. De broeikasgasvoetafdruk van de invoer die in Nederland blijft is dus iets toegenomen en die van de invoer die Nederland weer verlaat als wederuitvoer of ingebed in een exportproduct is iets afgenomen. In figuur 8.5.1 is te zien dat het grootste deel van deze voetafdruk bestaat uit CO2‑uitstoot.
| Voetafdruk | Invoer voor directe binnenlandse bestedingen | Intermediaire invoer voor binnenland | Intermediaire invoer voor export | Invoer voor wederuitvoer |
|---|---|---|---|---|
| Koolstofdioxide (CO₂) | 34 | 41 | 85 | 122 |
| Lachgas (N₂O) | 7 | 7 | 20 | 25 |
| Methaan (CH₄) | 12 | 13 | 30 | 41 |
| CO₂ uit biomassa als energiebron | 7 | 8 | 19 | 29 |
| Bron: CBS, PBL (2025) | ||||
Bijna een kwart van de broeikasgasvoetafdruk van invoer voor Nederlandse consumptie door landbouwproducten en voedingsmiddelen
De invoer die in Nederland blijft bestaat uit invoer voor directe binnenlandse bestedingen en intermediaire invoer die wordt verwerkt in producten voor de binnenlandse markt. In figuur 8.5.2 staan de zes productgroepen met de grootste broeikasgasvoetafdruk binnen deze invoerstroom. De invoer van landbouwproducten (12 procent) en voedingsmiddelen (10 procent) veroorzaken samen bijna een kwart van deze voetafdruk. De uitstoot van de productie van landbouwproducten is verspreid over veel landen, waarvan Duitsland (bijvoorbeeld fruit en granen), Brazilië (met name soja en maïs) en Zuid-Afrika (bijvoorbeeld druiven en bloemen) de grootste zijn. Ook de broeikasgasvoetafdruk van de productie van voedingsmiddelen is erg verspreid. Ook hier zijn Duitsland (met name veehouderijen) en Brazilië (met name soja) de grootste. De broeikasgasvoetafdruk van de invoer van computers en elektronica ligt voor meer dan de helft in China en is dus niet zo verdeeld als die van de andere productgroepen.
| Product en gebruik | Overig | China | Duitsland | Rusland | VS | India |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Landbouwproducten | . | . | . | . | . | . |
| Intermed. invoer v. binnenland | 5,869 | 0,088 | 0,527 | 0,044 | 0,076 | 0,09 |
| Invoer v. binnenl. bested. | 8,207 | 0,237 | 0,431 | 0,055 | 0,144 | 0,181 |
| Voedingsmiddelen | . | . | . | . | . | . |
| Intermed. invoer v. binnenland | 3,468 | 0,23 | 0,515 | 0,107 | 0,199 | 0,126 |
| Invoer v. binnenl. bested. | 6,152 | 0,324 | 0,889 | 0,179 | 0,445 | 0,343 |
| Computers en elektronica | . | . | . | . | . | . |
| Intermed. invoer v. binnenland | 0,757 | 1,185 | 0,064 | 0,057 | 0,066 | 0,053 |
| Invoer v. binnenl. bested. | 2,031 | 3,771 | 0,102 | 0,147 | 0,163 | 0,128 |
| Metalen in primaire vorm | . | . | . | . | . | . |
| Intermed. invoer v. binnenland | 4,186 | 0,391 | 0,97 | 0,671 | 0,129 | 0,161 |
| Invoer v. binnenl. bested. | 0,181 | 0,017 | 0,078 | 0,021 | 0,007 | 0,004 |
| Chemische producten | . | . | . | . | . | . |
| Intermed. invoer v. binnenland | 2,716 | 0,407 | 0,329 | 0,33 | 0,211 | 0,146 |
| Invoer v. binnenl. bested. | 1,574 | 0,231 | 0,201 | 0,116 | 0,121 | 0,063 |
| Motorvoertuigen e.d. | . | . | . | . | . | . |
| Intermed. invoer v. binnenland | 0,488 | 0,184 | 0,102 | 0,044 | 0,036 | 0,032 |
| Invoer v. binnenl. bested. | 2,627 | 0,959 | 0,742 | 0,262 | 0,206 | 0,154 |
| Bron: CBS, PBL (2025) | ||||||
China grootste aandeel van broeikasgasvoetafdruk van de Nederlandse invoer
De broeikasgasvoetafdruk is erg verdeeld over de verschillende landen, zoals in figuur 8.5.2 te zien is. Het land met het grootste aandeel van de broeikasgasvoetafdruk van de Nederlandse invoer is China: 13 procent wordt daar uitgestoten, zie tabel 8.5.3. Ongeveer 70 procent van deze broeikasgasvoetafdruk in China komt van producten die uiteindelijk Nederland weer verlaten als wederuitvoer of ingebed in exportproducten. Voor Rusland ligt dat aandeel op 80 procent. Uit Rusland komen veel minerale brandstoffen die gebruikt worden in de Nederlandse productie. De broeikasgasvoetafdruk in Brazilië komt zelfs voor 81 procent van producten die uiteindelijk Nederland weer verlaten. Mango, limoen, druiven en soja (-producten) worden veel ingevoerd uit Brazilië om vervolgens als wederuitvoer Nederland te verlaten. De broeikasgasvoetafdruk van de intermediaire invoer uit Brazilië gebruikt voor de export wordt met name veroorzaakt door sojabonen en producten daarvan. Deze worden verwerkt door de olie- en vettenindustrie en de veevoederindustrie.
| Totaal | Aandeel | Invoer voor directe binnenlandse bestedingen | Intermediaire invoer | Invoer voor wederuitvoer | ||
|---|---|---|---|---|---|---|
| voor export | voor binnenland | |||||
| Mt CO2‑eq. | % | Mt CO2‑eq. | ||||
| China | 68 | 13 | 13 | 8 | 14 | 33 |
| Rusland | 37 | 7 | 2 | 5 | 15 | 15 |
| Duitsland | 32 | 6 | 4 | 6 | 10 | 12 |
| VS | 25 | 5 | 3 | 4 | 9 | 11 |
| Brazilië | 19 | 4 | 2 | 2 | 8 | 7 |
| India | 16 | 3 | 3 | 2 | 4 | 7 |
| België | 15 | 3 | 2 | 3 | 5 | 5 |
| Polen | 13 | 3 | 2 | 2 | 4 | 5 |
| Frankrijk | 12 | 2 | 1 | 2 | 5 | 4 |
| Indonesië | 10 | 2 | 1 | 1 | 3 | 4 |
Bron:CBS, PBL (2025)
Intermediaire invoer van de voedings- en genotmiddelenindustrie heeft grootste broeikasgasvoetafdruk
In figuur 8.5.4 is voor de tien bedrijfstakken met de grootste broeikasgasvoetafdruk van de intermediaire invoer, de verdeling van deze voetafdruk naar de tien productgroepen met de grootste broeikasgasvoetafdruk weergegeven. De intermediaire invoer van deze bedrijfstakken is goed voor 70 procent van de totale broeikasgasvoetafdruk van de intermediaire invoer: driekwart van die voor de exportproductie en 57 procent van die voor de productie voor de binnenlandse markt.
De intermediaire invoer van de voedings- en genotmiddelenindustrie heeft de grootste broeikasgasvoetafdruk, met name veroorzaakt door de invoer van landbouwproducten en voedingsmiddelen. Daarna volgen de aardolie-industrie, de chemische industrie en de bouw. De invoer van deze laatste bedrijfstak voor de productie voor de binnenlandse markt heeft relatief gezien een grote broeikasvoetafdruk, terwijl dit voor de Nederlandse chemische industrie juist geldt voor de invoer voor de exportproductie.
| Productgroep | Bedrijfstak | Gebruik | voetafdruk |
|---|---|---|---|
| Landbouwproducten | Voedings- en genotmiddelenindustrie | Intermediaire invoer voor export | 18,55 |
| Ruwe aardolie en aardgas | Voedings- en genotmiddelenindustrie | Intermediaire invoer voor export | 0,1 |
| Voedingsmiddelen | Voedings- en genotmiddelenindustrie | Intermediaire invoer voor export | 12,56 |
| Papier(waren) | Voedings- en genotmiddelenindustrie | Intermediaire invoer voor export | 0,49 |
| Cokes en geraff. aardolieprod. | Voedings- en genotmiddelenindustrie | Intermediaire invoer voor export | 0,01 |
| Chemische producten | Voedings- en genotmiddelenindustrie | Intermediaire invoer voor export | 0,09 |
| Metalen in primaire vorm | Voedings- en genotmiddelenindustrie | Intermediaire invoer voor export | 0 |
| Computers en elektronica | Voedings- en genotmiddelenindustrie | Intermediaire invoer voor export | 0,02 |
| Elektrische apparatuur | Voedings- en genotmiddelenindustrie | Intermediaire invoer voor export | 0,01 |
| Vervoer over land | Voedings- en genotmiddelenindustrie | Intermediaire invoer voor export | 0,14 |
| Ruwe aardolie en aardgas | Aardolie-industrie | Intermediaire invoer voor export | 17,28 |
| Voedingsmiddelen | Aardolie-industrie | Intermediaire invoer voor export | 0,25 |
| Papier(waren) | Aardolie-industrie | Intermediaire invoer voor export | 0 |
| Cokes en geraff. aardolieprod. | Aardolie-industrie | Intermediaire invoer voor export | 5 |
| Chemische producten | Aardolie-industrie | Intermediaire invoer voor export | 0,16 |
| Computers en elektronica | Aardolie-industrie | Intermediaire invoer voor export | 0 |
| Elektrische apparatuur | Aardolie-industrie | Intermediaire invoer voor export | 0 |
| Vervoer over land | Aardolie-industrie | Intermediaire invoer voor export | 0,05 |
| Landbouwproducten | Chemische industrie | Intermediaire invoer voor export | 0 |
| Ruwe aardolie en aardgas | Chemische industrie | Intermediaire invoer voor export | 1,2 |
| Voedingsmiddelen | Chemische industrie | Intermediaire invoer voor export | 0,22 |
| Papier(waren) | Chemische industrie | Intermediaire invoer voor export | 0,4 |
| Cokes en geraff. aardolieprod. | Chemische industrie | Intermediaire invoer voor export | 1,43 |
| Chemische producten | Chemische industrie | Intermediaire invoer voor export | 17,23 |
| Metalen in primaire vorm | Chemische industrie | Intermediaire invoer voor export | 0,09 |
| Computers en elektronica | Chemische industrie | Intermediaire invoer voor export | 0,01 |
| Elektrische apparatuur | Chemische industrie | Intermediaire invoer voor export | 0 |
| Vervoer over land | Chemische industrie | Intermediaire invoer voor export | 0,1 |
| Papier(waren) | Metaalproductenindustrie | Intermediaire invoer voor export | 0,03 |
| Cokes en geraff. aardolieprod. | Metaalproductenindustrie | Intermediaire invoer voor export | 0,05 |
| Chemische producten | Metaalproductenindustrie | Intermediaire invoer voor export | 0,05 |
| Metalen in primaire vorm | Metaalproductenindustrie | Intermediaire invoer voor export | 2,55 |
| Computers en elektronica | Metaalproductenindustrie | Intermediaire invoer voor export | 0,02 |
| Elektrische apparatuur | Metaalproductenindustrie | Intermediaire invoer voor export | 0,06 |
| Vervoer over land | Metaalproductenindustrie | Intermediaire invoer voor export | 0,03 |
| Papier(waren) | Machine-industrie | Intermediaire invoer voor export | 0,07 |
| Cokes en geraff. aardolieprod. | Machine-industrie | Intermediaire invoer voor export | 0,01 |
| Chemische producten | Machine-industrie | Intermediaire invoer voor export | 0,03 |
| Metalen in primaire vorm | Machine-industrie | Intermediaire invoer voor export | 1,36 |
| Computers en elektronica | Machine-industrie | Intermediaire invoer voor export | 0,31 |
| Elektrische apparatuur | Machine-industrie | Intermediaire invoer voor export | 0,23 |
| Vervoer over land | Machine-industrie | Intermediaire invoer voor export | 0,07 |
| Ruwe aardolie en aardgas | Energievoorziening | Intermediaire invoer voor export | 0,87 |
| Voedingsmiddelen | Energievoorziening | Intermediaire invoer voor export | 0,01 |
| Papier(waren) | Energievoorziening | Intermediaire invoer voor export | 0,01 |
| Cokes en geraff. aardolieprod. | Energievoorziening | Intermediaire invoer voor export | 0,06 |
| Chemische producten | Energievoorziening | Intermediaire invoer voor export | 0,03 |
| Computers en elektronica | Energievoorziening | Intermediaire invoer voor export | 0 |
| Elektrische apparatuur | Energievoorziening | Intermediaire invoer voor export | 0 |
| Vervoer over land | Energievoorziening | Intermediaire invoer voor export | 0 |
| Ruwe aardolie en aardgas | Bouw | Intermediaire invoer voor export | 0 |
| Papier(waren) | Bouw | Intermediaire invoer voor export | 0 |
| Cokes en geraff. aardolieprod. | Bouw | Intermediaire invoer voor export | 0,04 |
| Chemische producten | Bouw | Intermediaire invoer voor export | 0,03 |
| Metalen in primaire vorm | Bouw | Intermediaire invoer voor export | 0,24 |
| Computers en elektronica | Bouw | Intermediaire invoer voor export | 0,05 |
| Elektrische apparatuur | Bouw | Intermediaire invoer voor export | 0,11 |
| Vervoer over land | Bouw | Intermediaire invoer voor export | 0,02 |
| Voedingsmiddelen | Bouw | Intermediaire invoer voor export | 0 |
| Landbouwproducten | Groothandel en handelsbemiddeling | Intermediaire invoer voor export | 0,23 |
| Ruwe aardolie en aardgas | Groothandel en handelsbemiddeling | Intermediaire invoer voor export | 0,05 |
| Voedingsmiddelen | Groothandel en handelsbemiddeling | Intermediaire invoer voor export | 0,25 |
| Papier(waren) | Groothandel en handelsbemiddeling | Intermediaire invoer voor export | 0,16 |
| Cokes en geraff. aardolieprod. | Groothandel en handelsbemiddeling | Intermediaire invoer voor export | 0,07 |
| Chemische producten | Groothandel en handelsbemiddeling | Intermediaire invoer voor export | 0,04 |
| Metalen in primaire vorm | Groothandel en handelsbemiddeling | Intermediaire invoer voor export | 0,28 |
| Computers en elektronica | Groothandel en handelsbemiddeling | Intermediaire invoer voor export | 0,22 |
| Elektrische apparatuur | Groothandel en handelsbemiddeling | Intermediaire invoer voor export | 0,08 |
| Vervoer over land | Groothandel en handelsbemiddeling | Intermediaire invoer voor export | 0,47 |
| Papier(waren) | Vervoer en opslag | Intermediaire invoer voor export | 0,02 |
| Cokes en geraff. aardolieprod. | Vervoer en opslag | Intermediaire invoer voor export | 5,25 |
| Computers en elektronica | Vervoer en opslag | Intermediaire invoer voor export | 0,05 |
| Elektrische apparatuur | Vervoer en opslag | Intermediaire invoer voor export | 0,02 |
| Vervoer over land | Vervoer en opslag | Intermediaire invoer voor export | 3,47 |
| Ruwe aardolie en aardgas | Vervoer en opslag | Intermediaire invoer voor export | 0,01 |
| Ruwe aardolie en aardgas | Zakelijke dienstverlening | Intermediaire invoer voor export | 0,03 |
| Papier(waren) | Zakelijke dienstverlening | Intermediaire invoer voor export | 0,13 |
| Cokes en geraff. aardolieprod. | Zakelijke dienstverlening | Intermediaire invoer voor export | 0,09 |
| Computers en elektronica | Zakelijke dienstverlening | Intermediaire invoer voor export | 0,14 |
| Elektrische apparatuur | Zakelijke dienstverlening | Intermediaire invoer voor export | 0,06 |
| Vervoer over land | Zakelijke dienstverlening | Intermediaire invoer voor export | 0,03 |
| Voedingsmiddelen | Zakelijke dienstverlening | Intermediaire invoer voor export | 1,09 |
| Chemische producten | Zakelijke dienstverlening | Intermediaire invoer voor export | 0,22 |
| Metalen in primaire vorm | Zakelijke dienstverlening | Intermediaire invoer voor export | 0,02 |
| Landbouwproducten | Zakelijke dienstverlening | Intermediaire invoer voor export | 0,05 |
| Overig | Voedings- en genotmiddelenindustrie | Intermediaire invoer voor export | 3,52 |
| Overig | Aardolie-industrie | Intermediaire invoer voor export | 0,09 |
| Overig | Chemische industrie | Intermediaire invoer voor export | 1,16 |
| Overig | Metaalproductenindustrie | Intermediaire invoer voor export | 0,48 |
| Overig | Machine-industrie | Intermediaire invoer voor export | 2,69 |
| Overig | Energievoorziening | Intermediaire invoer voor export | 2,31 |
| Overig | Bouw | Intermediaire invoer voor export | 0,71 |
| Overig | Groothandel en handelsbemiddeling | Intermediaire invoer voor export | 3,13 |
| Overig | Vervoer en opslag | Intermediaire invoer voor export | 4,38 |
| Overig | Zakelijke dienstverlening | Intermediaire invoer voor export | 5,43 |
| Landbouwproducten | Voedings- en genotmiddelenindustrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 4,9 |
| Ruwe aardolie en aardgas | Voedings- en genotmiddelenindustrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,04 |
| Voedingsmiddelen | Voedings- en genotmiddelenindustrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 2,57 |
| Papier(waren) | Voedings- en genotmiddelenindustrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,16 |
| Cokes en geraff. aardolieprod. | Voedings- en genotmiddelenindustrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,01 |
| Chemische producten | Voedings- en genotmiddelenindustrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,04 |
| Metalen in primaire vorm | Voedings- en genotmiddelenindustrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0 |
| Computers en elektronica | Voedings- en genotmiddelenindustrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,01 |
| Elektrische apparatuur | Voedings- en genotmiddelenindustrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0 |
| Vervoer over land | Voedings- en genotmiddelenindustrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,05 |
| Ruwe aardolie en aardgas | Aardolie-industrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 3,14 |
| Voedingsmiddelen | Aardolie-industrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,04 |
| Papier(waren) | Aardolie-industrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0 |
| Cokes en geraff. aardolieprod. | Aardolie-industrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,91 |
| Chemische producten | Aardolie-industrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,03 |
| Computers en elektronica | Aardolie-industrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0 |
| Elektrische apparatuur | Aardolie-industrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0 |
| Vervoer over land | Aardolie-industrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,01 |
| Landbouwproducten | Chemische industrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0 |
| Ruwe aardolie en aardgas | Chemische industrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,1 |
| Voedingsmiddelen | Chemische industrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,02 |
| Papier(waren) | Chemische industrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,04 |
| Cokes en geraff. aardolieprod. | Chemische industrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,1 |
| Chemische producten | Chemische industrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 1,37 |
| Metalen in primaire vorm | Chemische industrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,01 |
| Computers en elektronica | Chemische industrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0 |
| Elektrische apparatuur | Chemische industrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0 |
| Vervoer over land | Chemische industrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,01 |
| Papier(waren) | Metaalproductenindustrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,02 |
| Cokes en geraff. aardolieprod. | Metaalproductenindustrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,04 |
| Chemische producten | Metaalproductenindustrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,04 |
| Metalen in primaire vorm | Metaalproductenindustrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 2,1 |
| Computers en elektronica | Metaalproductenindustrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,01 |
| Elektrische apparatuur | Metaalproductenindustrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,06 |
| Vervoer over land | Metaalproductenindustrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,02 |
| Papier(waren) | Machine-industrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,02 |
| Cokes en geraff. aardolieprod. | Machine-industrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0 |
| Chemische producten | Machine-industrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,01 |
| Metalen in primaire vorm | Machine-industrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,34 |
| Computers en elektronica | Machine-industrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,08 |
| Elektrische apparatuur | Machine-industrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,06 |
| Vervoer over land | Machine-industrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,02 |
| Ruwe aardolie en aardgas | Energievoorziening | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,81 |
| Voedingsmiddelen | Energievoorziening | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,01 |
| Papier(waren) | Energievoorziening | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,01 |
| Cokes en geraff. aardolieprod. | Energievoorziening | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,06 |
| Chemische producten | Energievoorziening | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,03 |
| Computers en elektronica | Energievoorziening | Intermediaire invoer voor binnenland | 0 |
| Elektrische apparatuur | Energievoorziening | Intermediaire invoer voor binnenland | 0 |
| Vervoer over land | Energievoorziening | Intermediaire invoer voor binnenland | 0 |
| Ruwe aardolie en aardgas | Bouw | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,03 |
| Papier(waren) | Bouw | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,04 |
| Cokes en geraff. aardolieprod. | Bouw | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,28 |
| Chemische producten | Bouw | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,33 |
| Metalen in primaire vorm | Bouw | Intermediaire invoer voor binnenland | 2,43 |
| Computers en elektronica | Bouw | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,47 |
| Elektrische apparatuur | Bouw | Intermediaire invoer voor binnenland | 1,27 |
| Vervoer over land | Bouw | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,25 |
| Voedingsmiddelen | Bouw | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,02 |
| Landbouwproducten | Groothandel en handelsbemiddeling | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,12 |
| Ruwe aardolie en aardgas | Groothandel en handelsbemiddeling | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,03 |
| Voedingsmiddelen | Groothandel en handelsbemiddeling | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,13 |
| Papier(waren) | Groothandel en handelsbemiddeling | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,08 |
| Cokes en geraff. aardolieprod. | Groothandel en handelsbemiddeling | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,04 |
| Chemische producten | Groothandel en handelsbemiddeling | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,02 |
| Metalen in primaire vorm | Groothandel en handelsbemiddeling | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,14 |
| Computers en elektronica | Groothandel en handelsbemiddeling | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,1 |
| Elektrische apparatuur | Groothandel en handelsbemiddeling | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,04 |
| Vervoer over land | Groothandel en handelsbemiddeling | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,22 |
| Papier(waren) | Vervoer en opslag | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,01 |
| Cokes en geraff. aardolieprod. | Vervoer en opslag | Intermediaire invoer voor binnenland | 1,25 |
| Computers en elektronica | Vervoer en opslag | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,02 |
| Elektrische apparatuur | Vervoer en opslag | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,01 |
| Vervoer over land | Vervoer en opslag | Intermediaire invoer voor binnenland | 1,03 |
| Ruwe aardolie en aardgas | Vervoer en opslag | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,01 |
| Ruwe aardolie en aardgas | Zakelijke dienstverlening | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,03 |
| Papier(waren) | Zakelijke dienstverlening | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,08 |
| Cokes en geraff. aardolieprod. | Zakelijke dienstverlening | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,09 |
| Computers en elektronica | Zakelijke dienstverlening | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,17 |
| Elektrische apparatuur | Zakelijke dienstverlening | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,14 |
| Vervoer over land | Zakelijke dienstverlening | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,02 |
| Voedingsmiddelen | Zakelijke dienstverlening | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,3 |
| Chemische producten | Zakelijke dienstverlening | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,31 |
| Metalen in primaire vorm | Zakelijke dienstverlening | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,02 |
| Landbouwproducten | Zakelijke dienstverlening | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,19 |
| Overig | Voedings- en genotmiddelenindustrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,72 |
| Overig | Aardolie-industrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,02 |
| Overig | Chemische industrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,1 |
| Overig | Metaalproductenindustrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,4 |
| Overig | Machine-industrie | Intermediaire invoer voor binnenland | 0,68 |
| Overig | Energievoorziening | Intermediaire invoer voor binnenland | 2,17 |
| Overig | Bouw | Intermediaire invoer voor binnenland | 7,07 |
| Overig | Groothandel en handelsbemiddeling | Intermediaire invoer voor binnenland | 1,54 |
| Overig | Vervoer en opslag | Intermediaire invoer voor binnenland | 1,06 |
| Overig | Zakelijke dienstverlening | Intermediaire invoer voor binnenland | 2,42 |
Broeikasgasvoetafdruk invoer van chemische producten voor wederuitvoer hardst gestegen
De invoer van landbouwproducten veroorzaakt het grootste deel van de broeikasgasvoetafdruk van de invoer voor wederuitvoer, op de voet gevolgd door de invoer van chemische producten, zie figuur 8.5.5. Het aandeel van landbouwproducten in de broeikasgasvoetafdruk van de invoer voor wederuitvoer was in 2020 nog 21,4 procent. Dit komt doordat er minder landbouwproducten werden ingevoerd voor wederuitvoer. De broeikasgasvoetafdruk van de invoer van chemische producten voor wederuitvoer is toegenomen. Dit komt door een toename van invoer van synthetische brandstoffen en van desinfectiemiddelen voor wederuitvoer. In 2020 was dit ook de tweede grootste productgroep qua broeikasgasvoetafdruk van de invoer voor wederuitvoer, maar toen nog met 32,3 megaton CO2‑equivalenten. De broeikasgasvoetafdruk van de invoer voor wederuitvoer in totaal is gedaald ten opzichte van 2020, zo ook voor de meeste productgroepen. De invoer van chemische producten is een uitzondering.
| Productgroep | Land | Aandeel productgroep in totaal | voetafdruk |
|---|---|---|---|
| Chemische producten | België | 16,38 | 1,69 |
| Chemische producten | Brazilië | 16,38 | 0,67 |
| Chemische producten | China | 16,38 | 4,15 |
| Chemische producten | Duitsland | 16,38 | 1,98 |
| Chemische producten | Indonesië | 16,38 | 2,11 |
| Chemische producten | India | 16,38 | 1,49 |
| Chemische producten | Polen | 16,38 | 0,93 |
| Chemische producten | Rusland | 16,38 | 2,58 |
| Chemische producten | Verenigde Staten | 16,38 | 2,72 |
| Chemische producten | Zuid-Afrika | 16,38 | 0,33 |
| Chemische producten | Overig | 16,38 | 16,9 |
| Cokes en geraff. aardolieprod. | België | 7,68 | 0,49 |
| Cokes en geraff. aardolieprod. | Brazilië | 7,68 | 0,19 |
| Cokes en geraff. aardolieprod. | China | 7,68 | 0,55 |
| Cokes en geraff. aardolieprod. | Duitsland | 7,68 | 0,94 |
| Cokes en geraff. aardolieprod. | Indonesië | 7,68 | 0,2 |
| Cokes en geraff. aardolieprod. | India | 7,68 | 0,26 |
| Cokes en geraff. aardolieprod. | Polen | 7,68 | 0,17 |
| Cokes en geraff. aardolieprod. | Rusland | 7,68 | 1,51 |
| Cokes en geraff. aardolieprod. | Verenigde Staten | 7,68 | 0,5 |
| Cokes en geraff. aardolieprod. | Zuid-Afrika | 7,68 | 0,2 |
| Cokes en geraff. aardolieprod. | Overig | 7,68 | 11,67 |
| Computers en elektronica | België | 7,14 | 0,04 |
| Computers en elektronica | Brazilië | 7,14 | 0,18 |
| Computers en elektronica | China | 7,14 | 8,82 |
| Computers en elektronica | Duitsland | 7,14 | 0,38 |
| Computers en elektronica | Indonesië | 7,14 | 0,26 |
| Computers en elektronica | India | 7,14 | 0,32 |
| Computers en elektronica | Polen | 7,14 | 0,16 |
| Computers en elektronica | Rusland | 7,14 | 0,37 |
| Computers en elektronica | Verenigde Staten | 7,14 | 0,44 |
| Computers en elektronica | Zuid-Afrika | 7,14 | 0,1 |
| Computers en elektronica | Overig | 7,14 | 4,41 |
| Landbouwproducten | België | 16,79 | 1,17 |
| Landbouwproducten | Brazilië | 16,79 | 2,47 |
| Landbouwproducten | China | 16,79 | 0,65 |
| Landbouwproducten | Duitsland | 16,79 | 1,69 |
| Landbouwproducten | Indonesië | 16,79 | 0,19 |
| Landbouwproducten | India | 16,79 | 0,83 |
| Landbouwproducten | Polen | 16,79 | 0,82 |
| Landbouwproducten | Rusland | 16,79 | 0,19 |
| Landbouwproducten | Verenigde Staten | 16,79 | 0,39 |
| Landbouwproducten | Zuid-Afrika | 16,79 | 2,79 |
| Landbouwproducten | Overig | 16,79 | 25,27 |
| Ruwe aardolie en aardgas | België | 6,88 | 0,01 |
| Ruwe aardolie en aardgas | Brazilië | 6,88 | 0,18 |
| Ruwe aardolie en aardgas | China | 6,88 | 0,26 |
| Ruwe aardolie en aardgas | Duitsland | 6,88 | 0,66 |
| Ruwe aardolie en aardgas | Indonesië | 6,88 | 0,02 |
| Ruwe aardolie en aardgas | India | 6,88 | 0,06 |
| Ruwe aardolie en aardgas | Polen | 6,88 | 0,03 |
| Ruwe aardolie en aardgas | Rusland | 6,88 | 5,1 |
| Ruwe aardolie en aardgas | Verenigde Staten | 6,88 | 0,74 |
| Ruwe aardolie en aardgas | Zuid-Afrika | 6,88 | 0,02 |
| Ruwe aardolie en aardgas | Overig | 6,88 | 7,84 |
| Voedingsmiddelen | België | 7,71 | 0,77 |
| Voedingsmiddelen | Brazilië | 7,71 | 1,71 |
| Voedingsmiddelen | China | 7,71 | 0,7 |
| Voedingsmiddelen | Duitsland | 7,71 | 1,34 |
| Voedingsmiddelen | Indonesië | 7,71 | 0,27 |
| Voedingsmiddelen | India | 7,71 | 0,56 |
| Voedingsmiddelen | Polen | 7,71 | 0,83 |
| Voedingsmiddelen | Rusland | 7,71 | 0,4 |
| Voedingsmiddelen | Verenigde Staten | 7,71 | 0,63 |
| Voedingsmiddelen | Zuid-Afrika | 7,71 | 0,14 |
| Voedingsmiddelen | Overig | 7,71 | 9,39 |
8.6Literatuur
Literatuur
Aerts, N., Bohn, T., Creemers, S., Notten, T., & Weusten, M. (2023). Inzet van de invoer in de Nederlandse economie. In S. Creemers & D. Herbers (Reds.), Nederland Handelsland: Export, import & investeringen. Centraal Bureau voor de Statistiek.
Aerts, N., & Weijers, S. (2024).Voetafdruk van de invoer. In S. Creemers, M. Houben-van Herten & R. Voncken (Reds.), Nederland Handelsland: Export, import & investeringen. Centraal Bureau voor de Statistiek.
CBS (2022a, 9 maart). 87 procent import uit Rusland betreft minerale brandstoffen. Centraal Bureau voor de Statistiek.
CBS (2022b, 7 juli). Nederland in EU grootste importeur Braziliaanse landbouw. Centraal Bureau voor de Statistiek.
CBS (2023, 3 oktober). Meer goederen gelost in Nederlandse zeehavens, aanvoer uit Rusland daalt. Centraal Bureau voor de Statistiek
CBS (2024). Groeiend naar een groene economie? Achtergrondreportage bij de materiaalmonitor. Centraal Bureau voor de Statistiek.
CBS (2025). Internationale handel; in- en uitvoerwaarde, SITC (3 digits), 2012–2022. [Dataset]. Geraadpleegd op 6 juni 2025.
CBS (2025a). Bbp, productie en bestedingen; kwartalen, mutaties, nationale rekeningen. [Dataset]. Geraadpleegd op 6 juni 2025.
CLO (2025a). Nederlandse landvoetafdrukken, 2010–2021 (indicator 3018, versie 01, 20 februari 2025). Centraal Bureau voor de Statistiek, Planbureau voor de Leefomgeving, Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, en Wageningen University and Research.
CLO (2025b). Grondstofvoetafdrukken Nederland, 2010–2021 (indicator 3016, versie 01, 20 februari 2025). Centraal Bureau voor de Statistiek, Planbureau voor de Leefomgeving, Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, en Wageningen University and Research.
CLO (2025c). Broeikasgasvoetafdrukken Nederland, 2010 – 2021 (indicator 0603, versie 05, 10 februari 2025). Centraal Bureau voor de Statistiek, Planbureau voor de Leefomgeving, Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, en Wageningen University and Research.
Eurostat (2023). Wood products – production and trade. Eurostat. Geraadpleegd op 6 juni 2025.
Eurostat (2025). EU trade with Russia – latest developments. Eurostat. Geraadpleegd op 2 juni 2025.
In ’t Veld, D. (2025). PBL-FIGARO 2021. Versie: maart 2025. [Ongepubliceerde dataset]. Planbureau voor de Leefomgeving.
Navarre, N., Schrama, M., de Vos, C., & Mogollón, J. M. (2023). Interventions for sourcing EAT-Lancet diets within national agricultural areas: A global analysis. One Earth, 6(2), 182.
Reis, T., & Prada Moro, Y. (2022). Connecting exports of Brazilian soy to deforestation. Trase. Geraadpleegd op 6 juni 2025.
Trading Economics (2025a). Soybeans – Price – Chart – Historical Data – News. Geraadpleegd op 20 mei 2025.
Trading Economics (2025b). Wheat – Price – Chart – Historical Data – News. Geraadpleegd op 20 mei 2025.
USDA (2025). Brazil soybean production. United States department of agriculture. Geraadpleegd op 30 mei 2025.
USGS (2023). Mineral commodity summaries 2023. U.S. Geological Survey. Geraadpleegd op 30 mei 2025.
Noten
Het opnemen van meer landen in een dataset zorgt over het algemeen voor een grotere onbetrouwbaarheid: niet alle landen rapporteren in detail wat het landgebruik van verschillende sectoren is, of zelfs niet de totale productie per sector.
1 megaton staat gelijk aan 1 miljard kilogram.
Overige minerale grondstoffen zijn alle niet-metallische mineralen.
Dit wijkt af van de waarden in CLO (2025c) omdat onze publicatie op recentere data is gebaseerd.