Voorwoord

Nederland is als klein, open handelsland sterk vervlochten met het buitenland. Dat verweving in internationale handels- en productieketens in tijden van crisis of een pandemie ook een keerzijde kan hebben, werd direct zichtbaar door een forse daling van de in- en uitvoer van goederen en diensten in 2020. Het reisverkeer – de uitgaven van buitenlandse toeristen en reizigers in Nederland en Nederlandse reizigers in het buitenland – halveerde en ook specifieke goederenstromen zoals minerale brandstoffen en vervoermaterieel waren in 2020 kleiner. De totale in- en uitvoerwaarde van goederen daalde in 2020 met respectievelijk 8 en 6 procent, voor diensten kwam dit uit op een krimp van 12 en 7 procent.

De wereldgoederenhandel veerde gaandeweg 2020 betrekkelijk snel terug. In volume groeide de Nederlandse goederenuitvoer in september zelfs weer. Voor de dienstenhandel was dit echter niet het geval. Andere internationale ontwikkelingen, zoals gestegen prijzen, tekorten aan grondstoffen en onderdelen alsook hogere vervoerskosten, hebben mogelijk een langdurigere uitwerking in internationale productieketens. Als onmisbare onderdelen plots niet meer geleverd kunnen worden, moet de productie mogelijk worden stilgelegd. Dit maakt internationale productieketens, waarin Nederland volop deelneemt, soms kwetsbaar.

Het jaar 2020 eindigde met een korte sluiting van de grenzen tussen het Verenigd Koninkrijk (VK) en de Europese Unie (EU), een vooruitzicht op een ‘harde Brexit’ als toekomstscenario, en de ultieme impuls voor het bereiken van een handelsakkoord. Ondanks dit akkoord zijn de betrekkingen tussen het VK en de EU – en Nederland – veranderd. Als handelspartner zakte het exportbelang van het VK in 2020 en in het eerste kwartaal van 2021 verder weg. En dat terwijl het VK een belangrijke leverancier is van goederen en met name diensten die Nederland nodig heeft in zijn exportproductie. Nederlandse bedrijven maakten in 2019 in hun exportproductie relatief vaak gebruik van Britse zakelijke diensten (zoals management­advies-, juridische of technische diensten) en van intellectueel eigendom in handen van (of beheerd door) Britse bedrijven.

Vóór de coronacrisis dankte Nederland ongeveer een derde van het bbp en werkgelegenheid aan de export van goederen en diensten. Voorlopige cijfers laten zien dat dit aandeel in 2020 –‍ met name door de krimp van het reisverkeer – kleiner is geworden. De welvaart die de export van goederen en diensten de Nederlandse samenleving oplevert, heeft een keerzijde, namelijk de druk die deze handelsstromen leggen op het milieu. De CO₂-uitstoot door handels- en doorvoerstromen van en naar het buitenland is tussen 2007 en 2019 met meer dan 3 procent gestegen. Met name het grensoverschrijdend wegvervoer droeg hier relatief veel aan bij. Tegenover deze stijging van de CO₂-uitstoot staat een afname van de uitstoot van stikstofoxiden en fijnstof. Ook dit zijn aspecten van Nederland als handelsland waar het CBS in de toekomst aandacht aan zal blijven besteden.

Meer nieuws en rapporten op het gebied van globalisering alsook de Internationaliseringmonitor is te vinden in ons dossier www.cbs.nl/globalisering.

Directeur-Generaal

Drs. A. Berg

Den Haag, Heerlen, Bonaire, september 2021