Ongelijkheid in financiële welvaart

Hoe was de ontwikkeling van de ongelijkheid in inkomen en in vermogen tijdens en na de vorige economische crisis en in coronajaar 2020? Welke rol speelt de herverdeling via sociale uitkeringen, belastingen en premies in de inkomensongelijkheid? Wat zijn de regionale verschillen in inkomens- en vermogensongelijkheid? En in hoeverre verschillen huishoudens in financiële welvaart, afgemeten aan een samenvoeging van het inkomen en het vermogen?

7.1Inkomensongelijkheid

Het primaire inkomen, het inkomen dat huishoudens ontvangen uit arbeid en kapitaal, wordt door de overheid herverdeeld door de heffing van premies en belasting en de verstrekking van uitkeringen en toelagen. Doel hiervan is te komen tot een gelijkmatigere inkomensverdeling: huishoudens met weinig of geen primair inkomen, zoals ouderen die gestopt zijn met werken of werklozen, krijgen compensatie via de inkomensherverdeling. Uit het proces van inkomensverwerving en -herverdeling resulteert het besteedbaar inkomen. In hoofdstuk 2 en in Bos, Van den Brakel en Otten (2018) staat meer uitleg over de inkomenscomponenten.

Primaire inkomens ongelijker dan besteedbare inkomens

Het maakt veel uit hoeveel mensen binnen een huishouden van een bepaald inkomen moeten leven. Het heeft dan ook weinig zin om inkomensongelijkheid te bepalen zonder rekening te houden met de omvang van het huishouden. Om de inkomens van huishoudens van verschillende grootte en samenstelling vergelijkbaar te maken, worden ze gestandaardiseerd (zie Bijlage A). Uit de Lorenz-curvennoot1 is in een oogopslag duidelijk dat de verschillen in het gestandaardiseerd besteedbaar inkomen kleiner zijn dan in het gestandaardiseerd primair inkomen: de Lorenz curve van het primair inkomen ligt immers verder van de gelijkheidslijn af. De Gini-coëfficiënt, de meest gangbare maat voor het meten van ongelijkheid (zie kader), is gerelateerd aan de Lorenz-curve en is gelijk aan twee keer het oppervlak tussen de gelijkheidslijn en de curve. De Gini-coëfficiënt was in 2020 gelijk aan 0,56 voor het primair inkomen. Voor het bruto inkomen was dat 0,36 en voor het besteedbaar inkomen 0,30.

Toon tabel7.1.2 Lorenz-curven gestandaardiseerde inkomens, 2020* (Cumulatief inkomensaandeel (%))Verberg tabel7.1.2 Lorenz-curven gestandaardiseerde inkomens, 2020* (Cumulatief inkomensaandeel (%))

7.1.2 Lorenz-curven gestandaardiseerde inkomens, 2020* (Cumulatief inkomensaandeel (%))

Populatieaandeel (%)	Gelijk inkomen	Primair inkomen	Bruto inkomen	Besteedbaar inkomen
0	0	0	0	0
1	1	-0,14	-0,02	-0,13
2	2	-0,15	0,07	-0,03
3	3	-0,15	0,22	0,15
4	4	-0,15	0,43	0,42
5	5	-0,15	0,69	0,75
6	6	-0,15	1	1,13
7	7	-0,15	1,32	1,55
8	8	-0,15	1,67	1,99
9	9	-0,15	2,03	2,45
10	10	-0,15	2,4	2,93
11	11	-0,15	2,78	3,41
12	12	-0,15	3,16	3,91
13	13	-0,15	3,56	4,42
14	14	-0,15	3,96	4,95
15	15	-0,15	4,37	5,48
16	16	-0,14	4,79	6,02
17	17	-0,14	5,22	6,58
18	18	-0,13	5,65	7,15
19	19	-0,11	6,1	7,73
20	20	-0,07	6,55	8,32
21	21	-0,01	7,01	8,92
22	22	0,07	7,49	9,53
23	23	0,16	7,97	10,15
24	24	0,27	8,46	10,79
25	25	0,39	8,96	11,43
26	26	0,52	9,48	12,08
27	27	0,66	10	12,73
28	28	0,81	10,54	13,4
29	29	0,96	11,09	14,08
30	30	1,14	11,65	14,76
31	31	1,32	12,22	15,46
32	32	1,51	12,81	16,16
33	33	1,72	13,4	16,87
34	34	1,94	14,01	17,6
35	35	2,18	14,64	18,33
36	36	2,44	15,27	19,07
37	37	2,74	15,92	19,83
38	38	3,06	16,58	20,59
39	39	3,43	17,26	21,37
40	40	3,83	17,95	22,15
41	41	4,27	18,66	22,95
42	42	4,75	19,38	23,75
43	43	5,28	20,11	24,57
44	44	5,84	20,86	25,4
45	45	6,44	21,62	26,24
46	46	7,08	22,39	27,08
47	47	7,76	23,18	27,94
48	48	8,48	23,98	28,81
49	49	9,23	24,8	29,69
50	50	10,01	25,63	30,58
51	51	10,82	26,48	31,49
52	52	11,67	27,34	32,4
53	53	12,55	28,22	33,32
54	54	13,47	29,11	34,26
55	55	14,41	30,01	35,2
56	56	15,38	30,94	36,16
57	57	16,39	31,87	37,12
58	58	17,42	32,82	38,1
59	59	18,48	33,79	39,09
60	60	19,57	34,77	40,1
61	61	20,69	35,77	41,11
62	62	21,83	36,78	42,14
63	63	23,01	37,81	43,17
64	64	24,21	38,86	44,22
65	65	25,44	39,92	45,29
66	66	26,7	41	46,36
67	67	27,98	42,1	47,45
68	68	29,3	43,22	48,55
69	69	30,64	44,35	49,66
70	70	32,01	45,51	50,78
71	71	33,41	46,68	51,92
72	72	34,84	47,87	53,08
73	73	36,3	49,08	54,25
74	74	37,79	50,32	55,43
75	75	39,32	51,57	56,63
76	76	40,87	52,85	57,84
77	77	42,46	54,15	59,07
78	78	44,09	55,48	60,32
79	79	45,75	56,83	61,59
80	80	47,44	58,21	62,87
81	81	49,18	59,61	64,18
82	82	50,95	61,04	65,5
83	83	52,77	62,51	66,85
84	84	54,63	64	68,21
85	85	56,54	65,53	69,61
86	86	58,5	67,1	71,03
87	87	60,5	68,7	72,47
88	88	62,57	70,34	73,95
89	89	64,69	72,03	75,46
90	90	66,88	73,77	77,01
91	91	69,15	75,56	78,6
92	92	71,49	77,42	80,23
93	93	73,93	79,35	81,91
94	94	76,47	81,36	83,66
95	95	79,15	83,47	85,49
96	96	81,99	85,71	87,41
97	97	85,04	88,12	89,47
98	98	88,4	90,78	91,74
99	99	92,34	93,91	94,39
100	100	100	100	100

Net als de Lorenz-curve is de parade van reuzen en dwergen, in 1971 geïntroduceerd door de Nederlandse econoom Jan Pen, ook een sprekende manier om de inkomensverdeling in kaart te brengen. In de parade van Pen komen huishoudens op volgorde van de hoogte van hun inkomen in één uur tijd voorbij. De lengte van de huishoudensleden is evenredig gemaakt aan hun inkomen, waarbij het gemiddelde huishoudensinkomen overeen komt met de gemiddelde lengte in Nederland (1,74 meter). Zie Inkomensparade van Pen.

Ongelijkheid in primair inkomen toegenomen

De ongelijkheid in het primair inkomen liep tussen 1977 en 2020noot2 op, maar niet voortdurend. Stijging was er vooral in perioden van economische achteruitgang, zoals in de jaren 1977–1985 en 2009–2013. Vergrijzing doet de ongelijkheid in perioden van conjuncturele neergang nog verder oplopen (zie Van den Brakel en Otten, 2017). Dat werkt als volgt: in een verslechterde economie groeit de groep met een werkloosheids- of bijstandsuitkering en door vergrijzing komen er steeds meer AOW’ers. Dit heeft tot gevolg dat er steeds meer huishoudens moeten rondkomen van een gering of geen primair inkomen, waardoor de inkomensongelijkheid toeneemt. Als de economie herstelt, stabiliseert de ongelijkheid in primair inkomen of neemt iets af, doordat de groep uitkeringsontvangers weer krimpt.

Toon tabel7.1.3 Ongelijkheid gestandaardiseerd inkomen¹⁾ (Gini-coëfficiënt)Verberg tabel7.1.3 Ongelijkheid gestandaardiseerd inkomen¹⁾ (Gini-coëfficiënt)

7.1.3 Ongelijkheid gestandaardiseerd inkomen¹⁾ (Gini-coëfficiënt)

		Primair inkomen	Besteedbaar inkomen
Tot 2000	1977, Tot 2000	0,459	0,238
Tot 2000	1981, Tot 2000	0,478	0,238
Tot 2000	1985, Tot 2000	0,514	0,237
Tot 2000	1989, Tot 2000	0,517	0,251
Tot 2000	1990, Tot 2000	0,516	0,266
Tot 2000	1991, Tot 2000	0,517	0,267
Tot 2000	1992, Tot 2000	0,517	0,264
Tot 2000	1993, Tot 2000	0,522	0,263
Tot 2000	1994, Tot 2000	0,529	0,266
Tot 2000	1995, Tot 2000	0,526	0,265
Tot 2000	1996, Tot 2000	0,523	0,266
Tot 2000	1997, Tot 2000	0,521	0,261
Tot 2000	1998, Tot 2000	0,514	0,257
Tot 2000	1999, Tot 2000	0,51	0,26
2000-2010	2000, 2000-2010	0,514	0,27
2000-2010	2001, 2000-2010	0,513	0,278
2000-2010	2002, 2000-2010	0,515	0,276
2000-2010	2003, 2000-2010	0,521	0,273
2000-2010	2004, 2000-2010	0,53	0,278
2000-2010	2005, 2000-2010	0,531	0,28
2000-2010	2006, 2000-2010	0,534	0,281
2000-2010	2007, 2000-2010	0,536	0,294
2000-2010	2008, 2000-2010	0,525	0,287
2000-2010	2009, 2000-2010	0,528	0,284
2000-2010	2010, 2000-2010	0,534	0,283
Vanaf 2011	2011, Vanaf 2011	0,545	0,288
Vanaf 2011	2012, Vanaf 2011	0,549	0,288
Vanaf 2011	2013, Vanaf 2011	0,551	0,284
Vanaf 2011	2014, Vanaf 2011	0,562	0,301
Vanaf 2011	2015, Vanaf 2011	0,553	0,286
Vanaf 2011	2016, Vanaf 2011	0,552	0,288
Vanaf 2011	2017, Vanaf 2011	0,55	0,295
Vanaf 2011	2018, Vanaf 2011	0,546	0,29
Vanaf 2011	2019, Vanaf 2011	0,556	0,306
Vanaf 2011	2020*, Vanaf 2011	0,555	0,299
1)Geen gegevens beschikbaar over de jaren '78-'80, '82-'84 en '86-'88.

Ongelijkheid steeg vooral bij fiscale maatregelen

De ongelijkheid in het besteedbaar (en ook primair) inkomen liet in 2007, 2014, 2017 en 2019 een toename zien. Die pieken waren het gevolg van gunstige fiscale maatregelen voor directeuren-grootaandeelhouders in die jaren. Ook in 2001 was er een stijging in de ongelijkheid van het besteedbaar inkomen. Die had te maken met het nieuwe belastingstelsel dat in dat jaar werd ingevoerd. Afgezien van de genoemde, incidentele pieken veranderde de ongelijkheid in het besteedbaar inkomen vrijwel niet in de eerste twintig jaar van de 21^e eeuw (zie ook UL/CBS, 2021).

In de jaren negentig van de vorige eeuw waren de inkomensverschillen tussen huishoudens eveneens zo goed als stabiel. In de tweede helft van de jaren tachtig trad wel een toename van de inkomensongelijkheid op. Toen stegen de lonen fors en kwamen er steeds meer tweeverdieners, terwijl tegelijkertijd het minimumloon en veel uitkeringen werden bevroren. Ook demografische ontwikkelingen als vergrijzing, immigratie en een groeiende groep alleenstaanden speelden een rol. Met de Oort-operatie in 1990, waarbij een aanzienlijke lastenverlichting voor vooral werkenden plaatsvond, deed zich de grootste stijging van de ongelijkheid voor.

Herverdelend effect AOW-uitkeringen het grootst

Door herverdeling zakte de Gini-coëfficiënt in 2020 van 0,56 (primair inkomen) naar 0,30 (besteedbaar inkomen). Dit komt neer op een reductie van de primaire-inkomensongelijkheid met 46 procent. AOW-uitkeringen en aanvullende pensioenen zorgden samen voor de grootste afname in de ongelijkheid in het primair inkomen: met respectievelijk 16 procent en ruim 12 procent.noot3 Andere sociale uitkeringen speelden een kleinere rol. Premies en belastingen bewerkstelligden een reductie van nog eens bijna 12 procent.

Het aandeel van AOW-uitkeringen en aanvullende pensioenen in de ongelijkheidsreductie liep door vergrijzing in ruim veertig jaar op, vooral tussen 1990 en 2010. Ook hebben door de gestegen arbeidsdeelname van vrouwen steeds meer mensen een aanvullend pensioen. Vooral in de eerste tien jaar van de 21^e eeuw gingen pensioenuitkeringen een grotere rol spelen in de ongelijkheidsreductie (zie ook UL/CBS, 2021). Tussen 2011 en 2020 stagneerde dit, aangezien er in deze periode veel pensioenen niet of beperkt geïndexeerd werden. Bovendien werd de instroom in pensioenuitkeringen afgeremd door verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd (CBS, 2021). Belastingen droegen over de periode 1977–2020 steeds ongeveer evenveel bij aan de ongelijkheidsreductie. De herverdelende werking van sociale uitkeringen was met ruim 16 procent het grootst in crisisjaar 1985, en liep daarna terug tot 6 procent in 2020.

Toon tabel7.1.4 Reductie ongelijkheid primair inkomen door herverdeling (%)Verberg tabel7.1.4 Reductie ongelijkheid primair inkomen door herverdeling (%)

7.1.4 Reductie ongelijkheid primair inkomen door herverdeling (%)

	AOW-uitkering	Aanvullend pensioen	Overige sociale uitkeringen	Premie- en belastingheffing
1977	16,8	7,3	11,1	12,8
1985	15,1	9,4	16,4	13
1990	14,6	9,4	14,3	10,1
2000	14,4	11,4	9,3	12
2011	16,2	12,7	7	11,7
2020*	16,1	12,4	6	11,6

Meeste inkomensongelijkheid in rijke gemeenten

In gemeenten met een gemiddeld hoog gestandaardiseerd besteedbaar inkomen, zoals Blaricum, Wassenaar en Laren (CBS StatLine, 2021a), ligt de inkomensongelijkheid met een Gini-coëfficiënt van 0,50 of meer ver boven de landelijke van 0,29. Niet alleen in rijke gemeenten, maar ook in studentensteden, inclusief de vier grote steden, lopen de inkomens vaak bovenmatig uiteen. Daar is relatief veel verschil tussen het doorgaans geringe inkomen van studentenhuishoudens en dat van andere inwoners.

In gemeenten met relatief veel ouderen met overwegend lage inkomens liggen de inkomens doorgaans juist dicht bij elkaar. Zo hebben vergrijsde gemeenten in de regio Parkstad Limburg, zoals Landgraaf, Brunssum en Kerkrade, een naar verhouding kleine ongelijkheid. Ook in gemeenten in het noorden van Nederland (zoals Pekela, Veendam en Stadskanaal) is de ongelijkheid om die reden beperkt.

Toon tabel7.1.5 Ongelijkheid (Gini-coëfficiënt) inkomen, 2020*Verberg tabel7.1.5 Ongelijkheid (Gini-coëfficiënt) inkomen, 2020*

7.1.5 Ongelijkheid (Gini-coëfficiënt) inkomen, 2020*

	Gini-coëfficiënt
Groningen	0,37
Almere	0,26
Stadskanaal	0,24
Veendam	0,23
Zeewolde	0,28
Achtkarspelen	0,23
Ameland	0,26
Harlingen	0,27
Heerenveen	0,28
Leeuwarden	0,29
Ooststellingwerf	0,24
Opsterland	0,26
Schiermonnikoog	0,28
Smallingerland	0,25
Terschelling	0,36
Vlieland	0,36
Weststellingwerf	0,24
Assen	0,24
Coevorden	0,25
Emmen	0,25
Hoogeveen	0,23
Meppel	0,25
Almelo	0,26
Borne	0,26
Dalfsen	0,25
Deventer	0,27
Enschede	0,32
Haaksbergen	0,25
Hardenberg	0,24
Hellendoorn	0,24
Hengelo	0,26
Kampen	0,24
Losser	0,26
Noordoostpolder	0,26
Oldenzaal	0,27
Ommen	0,27
Raalte	0,24
Staphorst	0,26
Tubbergen	0,26
Urk	0,26
Wierden	0,27
Zwolle	0,28
Aalten	0,23
Apeldoorn	0,27
Arnhem	0,3
Barneveld	0,28
Beuningen	0,26
Brummen	0,28
Buren	0,3
Culemborg	0,25
Doesburg	0,25
Doetinchem	0,26
Druten	0,25
Duiven	0,25
Ede	0,28
Elburg	0,24
Epe	0,29
Ermelo	0,3
Harderwijk	0,26
Hattem	0,29
Heerde	0,26
Heumen	0,27
Lochem	0,3
Maasdriel	0,3
Nijkerk	0,29
Nijmegen	0,34
Oldebroek	0,25
Putten	0,29
Renkum	0,31
Rheden	0,28
Rozendaal	0,44
Scherpenzeel	0,25
Tiel	0,26
Voorst	0,28
Wageningen	0,42
Westervoort	0,23
Winterswijk	0,3
Wijchen	0,26
Zaltbommel	0,28
Zevenaar	0,24
Zutphen	0,25
Nunspeet	0,27
Dronten	0,26
Amersfoort	0,28
Baarn	0,33
De Bilt	0,36
Bunnik	0,28
Bunschoten	0,26
Eemnes	0,29
Houten	0,26
Leusden	0,28
Lopik	0,27
Montfoort	0,29
Renswoude	0,28
Rhenen	0,3
Soest	0,29
Utrecht	0,34
Veenendaal	0,26
Woudenberg	0,27
Wijk bij Duurstede	0,25
IJsselstein	0,29
Zeist	0,38
Nieuwegein	0,24
Aalsmeer	0,33
Alkmaar	0,26
Amstelveen	0,37
Amsterdam	0,38
Beemster	0,29
Bergen (NH.)	0,39
Beverwijk	0,25
Blaricum	0,53
Bloemendaal	0,47
Castricum	0,28
Diemen	0,33
Edam-Volendam	0,28
Enkhuizen	0,3
Haarlem	0,3
Haarlemmermeer	0,29
Heemskerk	0,24
Heemstede	0,36
Heerhugowaard	0,23
Heiloo	0,29
Den Helder	0,23
Hilversum	0,32
Hoorn	0,26
Huizen	0,32
Landsmeer	0,31
Langedijk	0,26
Laren	0,5
Medemblik	0,27
Oostzaan	0,27
Opmeer	0,28
Ouder-Amstel	0,36
Purmerend	0,24
Schagen	0,27
Texel	0,27
Uitgeest	0,24
Uithoorn	0,27
Velsen	0,26
Weesp	0,3
Zandvoort	0,35
Zaanstad	0,25
Alblasserdam	0,25
Alphen aan den Rijn	0,27
Barendrecht	0,27
Drechterland	0,29
Brielle	0,27
Capelle aan den IJssel	0,28
Delft	0,4
Dordrecht	0,27
Gorinchem	0,28
Gouda	0,26
's-Gravenhage	0,34
Hardinxveld-Giessendam	0,27
Hellevoetsluis	0,25
Hendrik-Ido-Ambacht	0,28
Stede Broec	0,24
Hillegom	0,26
Katwijk	0,26
Krimpen aan den IJssel	0,28
Leiden	0,37
Leiderdorp	0,27
Lisse	0,28
Maassluis	0,25
Nieuwkoop	0,3
Noordwijk	0,35
Oegstgeest	0,33
Oudewater	0,33
Papendrecht	0,26
Ridderkerk	0,25
Rotterdam	0,33
Rijswijk	0,28
Schiedam	0,27
Sliedrecht	0,25
Albrandswaard	0,29
Westvoorne	0,38
Vlaardingen	0,26
Voorschoten	0,3
Waddinxveen	0,25
Wassenaar	0,51
Woerden	0,3
Zoetermeer	0,25
Zoeterwoude	0,27
Zwijndrecht	0,28
Borsele	0,25
Goes	0,27
West Maas en Waal	0,26
Hulst	0,26
Kapelle	0,24
Middelburg	0,27
Reimerswaal	0,27
Terneuzen	0,25
Tholen	0,25
Veere	0,27
Vlissingen	0,25
De Ronde Venen	0,37
Tytsjerksteradiel	0,23
Asten	0,28
Baarle-Nassau	0,29
Bergen op Zoom	0,26
Best	0,28
Boekel	0,25
Boxmeer	0,26
Boxtel	0,33
Breda	0,32
Deurne	0,26
Pekela	0,22
Dongen	0,25
Eersel	0,34
Eindhoven	0,32
Etten-Leur	0,26
Geertruidenberg	0,26
Gilze en Rijen	0,25
Goirle	0,26
Grave	0,24
Helmond	0,28
's-Hertogenbosch	0,3
Heusden	0,27
Hilvarenbeek	0,27
Loon op Zand	0,26
Mill en Sint Hubert	0,26
Nuenen, Gerwen en Nederwetten	0,28
Oirschot	0,29
Oisterwijk	0,34
Oosterhout	0,27
Oss	0,27
Rucphen	0,26
Sint-Michielsgestel	0,28
Someren	0,3
Son en Breugel	0,28
Steenbergen	0,27
Waterland	0,3
Tilburg	0,3
Uden	0,27
Valkenswaard	0,27
Veldhoven	0,27
Vught	0,37
Waalre	0,36
Waalwijk	0,26
Woensdrecht	0,26
Zundert	0,27
Wormerland	0,28
Landgraaf	0,24
Beek	0,25
Beesel	0,24
Bergen (L.)	0,25
Brunssum	0,24
Gennep	0,25
Heerlen	0,25
Kerkrade	0,24
Maastricht	0,36
Meerssen	0,28
Mook en Middelaar	0,28
Nederweert	0,29
Roermond	0,27
Simpelveld	0,23
Stein	0,23
Vaals	0,29
Venlo	0,26
Venray	0,26
Voerendaal	0,26
Weert	0,27
Valkenburg aan de Geul	0,27
Lelystad	0,26
Horst aan de Maas	0,25
Oude IJsselstreek	0,25
Teylingen	0,31
Utrechtse Heuvelrug	0,34
Oost Gelre	0,25
Koggenland	0,27
Lansingerland	0,3
Leudal	0,24
Maasgouw	0,26
Gemert-Bakel	0,26
Halderberge	0,26
Heeze-Leende	0,29
Laarbeek	0,26
Reusel-De Mierden	0,24
Roerdalen	0,26
Roosendaal	0,26
Schouwen-Duiveland	0,29
Aa en Hunze	0,26
Borger-Odoorn	0,25
Cuijk	0,28
Landerd	0,27
De Wolden	0,26
Noord-Beveland	0,26
Wijdemeren	0,35
Noordenveld	0,26
Twenterand	0,24
Westerveld	0,27
Sint Anthonis	0,3
Lingewaard	0,25
Cranendonck	0,25
Steenwijkerland	0,25
Moerdijk	0,26
Echt-Susteren	0,24
Sluis	0,27
Drimmelen	0,26
Bernheze	0,28
Alphen-Chaam	0,3
Bergeijk	0,28
Bladel	0,27
Gulpen-Wittem	0,26
Tynaarlo	0,27
Midden-Drenthe	0,24
Overbetuwe	0,26
Hof van Twente	0,28
Neder-Betuwe	0,28
Rijssen-Holten	0,32
Geldrop-Mierlo	0,27
Olst-Wijhe	0,24
Dinkelland	0,25
Westland	0,3
Midden-Delfland	0,32
Berkelland	0,24
Bronckhorst	0,29
Sittard-Geleen	0,26
Kaag en Braassem	0,29
Dantumadiel	0,23
Zuidplas	0,3
Peel en Maas	0,24
Oldambt	0,24
Zwartewaterland	0,27
S�dwest-Frysl�n	0,26
Bodegraven-Reeuwijk	0,3
Eijsden-Margraten	0,25
Stichtse Vecht	0,33
Hollands Kroon	0,26
Leidschendam-Voorburg	0,31
Goeree-Overflakkee	0,27
Pijnacker-Nootdorp	0,28
Nissewaard	0,24
Krimpenerwaard	0,29
De Fryske Marren	0,26
Gooise Meren	0,39
Berg en Dal	0,28
Meierijstad	0,27
Waadhoeke	0,23
Westerwolde	0,23
Midden-Groningen	0,25
Beekdaelen	0,25
Montferland	0,25
Altena	0,27
West Betuwe	0,29
Vijfheerenlanden	0,27
Hoeksche Waard	0,28
Het Hogeland	0,24
Westerkwartier	0,24
Noardeast-Frysl�n	0,23
Molenlanden	0,31
Eemsdelta	0,24

Inkomensverschillen in Nederland ondergemiddeld

Nederland neemt de elfde plaats in bij de rangorde van EU-lidstaten op inkomensongelijkheid van laag naar hoog.noot4 In Slowakije is de minste ongelijkheid, gevolgd door Slovenië en Tsjechië. In deze Oost-Europese lidstaten gaat een verhoudingsgewijs laag gemiddeld inkomen samen met weinig inkomensverschillen. In andere Oost-Europese landen is het inkomen eveneens gering, maar is de ongelijkheid juist groot. Bulgarije spant daarbij de kroon. Ook Zuid-Europese lidstaten, zoals Griekenland, Portugal, Spanje en Italië, zijn minder welvarend terwijl de inkomensverschillen groot zijn. Wel is de inkomensongelijkheid in onder meer Griekenland en Portugal gedaald, terwijl die in Spanje sinds 1995 niet veranderde. In de Scandinavische lidstaten was juist sprake van een stijging (UL/CBS, 2021). Deze noordelijke landen behoren echter nog steeds tot de top-10 van lidstaten met minste ongelijkheid. Er wordt verhoudingsgewijs veel inkomen herverdeeld, waardoor de reductie van de primaire-ongelijkheid groot is.

Toon tabel7.1.6 Gestandaardiseerd inkomen¹⁾ en inkomensongelijkheid in EU-lidstaten, 2020²⁾Verberg tabel7.1.6 Gestandaardiseerd inkomen¹⁾ en inkomensongelijkheid in EU-lidstaten, 2020²⁾

7.1.6 Gestandaardiseerd inkomen¹⁾ en inkomensongelijkheid in EU-lidstaten, 2020²⁾

	Inkomensongelijkheid, Gini-coefficiënt	Gemiddeld inkomen
Slowakije	0,209	10,4
Slovenië	0,235	18,2
Tsjechië	0,242	15,8
België	0,254	24
Finland	0,265	22,8
Zweden	0,269	21,7
Oostenrijk	0,27	25,9
Polen	0,272	14,8
Denemarken	0,273	24,4
Hongarije	0,28	10,9
Nederland	0,282	25,1
Kroatië	0,283	12,1
Ierland	0,287	22,5
Frankrijk	0,293	21,9
Cyprus	0,293	21,3
Malta	0,303	22
Estland	0,305	16,1
EU-27	0,308	19,8
Luxemburg	0,312	33,1
Portugal	0,312	14,5
Griekenland	0,314	11,6
Spanje	0,321	18,8
Italië³⁾	0,328	19,5
Roemenië	0,338	8,8
Duitsland	0,344	25,6
Letland	0,345	13,4
Litouwen	0,351	15,3
Bulgarije	0,4	11,1
Bron: Eurostat
1) Gestandaardeerd besteedbaar inkomen, gecorrigeerd voor verschillen in koopkracht tussen EU-landen (PPP).
2) De uitkomsten voor Nederland verschillen met andere uitkomsten in deze publicatie vanwege bron-, populatie- en definitieverschillen (zie Bos et al., 2018).
3) De cijfers over Italië betreffen 2019.

7.2Vermogensongelijkheid

Vermogen scheef verdeeld

In 2020 bedroeg het gemiddeld vermogen van een Nederlands huishouden 231,9 duizend euro. Bij een volkomen gelijke verdeling zou iedereen over dit vermogen beschikken. Slechts weinig huishoudens zullen zich echter herkennen in dit bedrag. Er is een grote groep die beduidend minder heeft, terwijl de meest vermogende één procent huishoudens 26 keer zo veel heeft.

Begin 2020 had de rijkste 10 procent huishoudens 1 117 miljard euro aan vermogen (inclusief eigen woning) in handen. Dat komt overeen met 61 procent van het totale vermogen. De 90 procent overige huishoudens moesten het doen met de rest oftewel 713 miljard euro. Een aanzienlijk deel van deze huishoudens heeft bovendien een negatief vermogen. De 10 procent huishoudens met de laagste vermogens hebben samen meer schulden dan bezittingen.

Toon tabel7.2.1 Bezittingen en schulden naar vermogensgroepen, 1 januari 2020* (mld euro)Verberg tabel7.2.1 Bezittingen en schulden naar vermogensgroepen, 1 januari 2020* (mld euro)

7.2.1 Bezittingen en schulden naar vermogensgroepen, 1 januari 2020* (mld euro)

	Eigen woning	Aanmerkelijk belang	Overig bezittingen	Hypotheekschuld	Overige schuld
1e	49,6	1,3	11,3	-73,8	-29,5
2e	6,2	0,0	1,3	-6,3	-1,9
3e	7,2	0,0	3,3	-7,1	-1,0
4e	32,4	0,2	12,0	-30,6	-2,4
5e	100,7	0,4	22,0	-85,5	-3,9
6e	171,1	0,9	29,6	-123,3	-5,1
7e	210,3	1,8	39,0	-117,5	-5,9
8e	242,0	3,3	53,6	-94,1	-6,9
9e	294,9	8,6	94,3	-79,7	-10,7
10e	434,5	379,9	484,2	-105,6	-75,5

Wanneer de eigen woning buiten beschouwing blijft, is het vermogen nog schever verdeeld. Begin 2020 was 82 procent van het vermogen exclusief het saldo van de eigen woning en hypotheekschuld in handen van de 10 procent rijkste huishoudens. Aanmerkelijk belang speelt hierbij een grote rol. Dat is zeer sterk vertegenwoordigd in de hogere vermogensgroepen. In 2020 hadden de 10 procent meest vermogende huishoudens 96 procent van het totale aanmerkelijk belang (397 miljard euro) in handen.

Ook uit de Lorenz-curven is in een oogopslag duidelijk dat de verschillen in het vermogen inclusief eigen woning kleiner zijn dan in het vermogen exclusief eigen woning: de Lorenz curve van het vermogen exclusief eigen woning ligt immers verder van de gelijkheidslijn af.

Toon tabel7.2.2 Lorenz-curven vermogen, 1 januari 2020* (Cumulatief vermogensaandeel (%))Verberg tabel7.2.2 Lorenz-curven vermogen, 1 januari 2020* (Cumulatief vermogensaandeel (%))

7.2.2 Lorenz-curven vermogen, 1 januari 2020* (Cumulatief vermogensaandeel (%))

Populatieaandeel (%)	Gelijk vermogen	Vermogen	Vermogen exclusief eigen woning
0	0	0	0
1	1	-1,2	-1,2
2	2	-1,5	-1,6
3	3	-1,7	-1,9
4	4	-1,9	-2,1
5	5	-2	-2,3
6	6	-2,1	-2,4
7	7	-2,1	-2,5
8	8	-2,2	-2,6
9	9	-2,2	-2,7
10	10	-2,2	-2,8
11	11	-2,3	-2,8
12	12	-2,3	-2,8
13	13	-2,3	-2,9
14	14	-2,3	-2,9
15	15	-2,3	-2,9
16	16	-2,3	-2,9
17	17	-2,3	-2,9
18	18	-2,3	-2,9
19	19	-2,3	-2,9
20	20	-2,3	-2,9
21	21	-2,3	-2,9
22	22	-2,3	-2,9
23	23	-2,3	-2,9
24	24	-2,3	-2,9
25	25	-2,2	-2,9
26	26	-2,2	-2,8
27	27	-2,2	-2,8
28	28	-2,2	-2,8
29	29	-2,2	-2,8
30	30	-2,1	-2,8
31	31	-2,1	-2,8
32	32	-2,1	-2,7
33	33	-2	-2,7
34	34	-2	-2,7
35	35	-1,9	-2,6
36	36	-1,9	-2,6
37	37	-1,8	-2,6
38	38	-1,7	-2,5
39	39	-1,6	-2,5
40	40	-1,5	-2,4
41	41	-1,4	-2,3
42	42	-1,3	-2,3
43	43	-1,1	-2,2
44	44	-1	-2,1
45	45	-0,8	-2
46	46	-0,6	-1,9
47	47	-0,4	-1,8
48	48	-0,2	-1,7
49	49	0,1	-1,6
50	50	0,3	-1,5
51	51	0,6	-1,4
52	52	0,9	-1,2
53	53	1,3	-1,1
54	54	1,6	-0,9
55	55	2	-0,8
56	56	2,4	-0,6
57	57	2,9	-0,4
58	58	3,3	-0,2
59	59	3,8	0
60	60	4,3	0,2
61	61	4,9	0,4
62	62	5,5	0,6
63	63	6,1	0,9
64	64	6,7	1,1
65	65	7,4	1,4
66	66	8,1	1,7
67	67	8,9	2
68	68	9,6	2,3
69	69	10,5	2,6
70	70	11,3	3
71	71	12,2	3,4
72	72	13,1	3,8
73	73	14,1	4,2
74	74	15,1	4,6
75	75	16,2	5,1
76	76	17,3	5,6
77	77	18,4	6,1
78	78	19,6	6,6
79	79	20,8	7,2
80	80	22,1	7,9
81	81	23,5	8,6
82	82	24,9	9,3
83	83	26,4	10,1
84	84	27,9	10,9
85	85	29,5	11,9
86	86	31,2	12,9
87	87	33	14
88	88	34,8	15,2
89	89	36,8	16,6
90	90	38,9	18,1
91	91	41,2	19,8
92	92	43,6	21,7
93	93	46,3	23,9
94	94	49,1	26,5
95	95	52,4	29,6
96	96	56	33,4
97	97	60,4	38,3
98	98	65,9	45,1
99	99	73,7	56
100	100	100	100

Net als voor de inkomensverdeling (zie paragraaf 7.1) kan de parade van Pen ook opgesteld worden voor de vermogensverdeling. In een stoet van één uur trekken eerst de onvermogende dwergen en uiteindelijk de steenrijke reuzen voorbij die de vermogensverdeling weerspiegelen. Zie Vermogensparade van Pen.

Dalende vermogensongelijkheid bij stijgende huizenprijzen

Volgens de Gini-coëfficiënt bedroeg de ongelijkheid van vermogen 0,76 in 2020. Daarmee is de vermogensongelijkheid in Nederland aanmerkelijk hoger dan de inkomensongelijkheid (0,30).

In de periode 2011–2014 is de vermogensongelijkheid tussen huishoudens toegenomen. Dit hing sterk samen met de daling van de huizenprijzen tijdens de toenmalige economische crisis. Het merendeel van de huishoudens (bijna 6 op de 10) heeft een eigen woning en daarmee is hun vermogen gevoelig voor de ontwikkeling van huizenprijzen. In de toenmalige crisisjaren had een deel van de huizenbezitters een negatief vermogen, doordat hun hypotheekschuld hoger was dan de woningwaarde. Daarmee bevonden deze huishoudens zich aan de onderkant van de vermogensladder. Aangezien het eigen huis voor de minder vermogende huizenbezitters het belangrijkste vermogensbestanddeel is (zie figuur 7.2.1), trof de huizencrisis hun vermogen relatief harder dan de rijkeren, die vaak ook over andere vermogensbestanddelen beschikken. Dat is vooral aanmerkelijk belang. Doordat de huizenprijzen vanaf 2015 opliepen, nam de vermogensongelijkheid vanaf dat jaar weer af.

Blijft de eigen woning buiten beschouwing in het vermogen, dan zijn de verschillen tussen huishoudens vrijwel stabiel gebleven in de periode 2011–2020. Wel is de vermogensongelijkheid exclusief eigen woning zoals gezegd groter dan als de eigen woning meetelt.

Toon tabel7.2.3 Ongelijkheid vermogen (Gini-coëfficiënt)Verberg tabel7.2.3 Ongelijkheid vermogen (Gini-coëfficiënt)

7.2.3 Ongelijkheid vermogen (Gini-coëfficiënt)

Periode	Vermogen	Vermogen exclusief eigen woning
'11	0,777	0,859
'12	0,791	0,863
'13	0,818	0,874
'14	0,818	0,875
'15	0,814	0,872
'16	0,808	0,872
'17	0,8	0,873
'18	0,789	0,874
'19	0,774	0,874
'20*	0,761	0,87

Vermogensaandeel top afgenomen

Tegelijk met de dalende vermogensongelijkheid na 2015 nam ook het vermogensaandeel van de rijkste huishoudens af. De 10 procent meeste vermogende huishoudens hadden op 1 januari 2020 61 procent van het totale vermogen (1 830 miljard euro) in handen. Vijf jaar eerder was dat nog 70 procent. Bij de top 1 procent nam het vermogensaandeel in de periode 2015–2020 af van 32 naar 26 procent.

De huishoudens in de onderste helft van de verdeling hadden in totaal 6,1 miljard euro aan vermogen begin 2020. De bovenste helft bezat 1 824 miljard euro, en had hiermee bijna 300 keer zoveel vermogen als de onderste helft. Tot 2020 was het totale vermogen van de onderste helft huishoudens negatief: zij hadden meer schulden dan bezittingen. In 2013 en 2014 lag hun totale vermogen op een dieptepunt van –70 miljard euro. Begin 2020 kwam het voor het eerst in tien jaar weer boven de nul uit.

Toon tabel7.2.4 Vermogensaandeel huishoudens (% in totaal vermogen)Verberg tabel7.2.4 Vermogensaandeel huishoudens (% in totaal vermogen)

7.2.4 Vermogensaandeel huishoudens (% in totaal vermogen)

Periode	Top 10% huishoudens	Top 1% huishoudens
'11	62,4	25,6
'12	65,2	27,2
'13	71	31,8
'14	70,9	31,9
'15	69,8	31,8
'16	68,4	30,8
'17	66,9	30,4
'18	65,1	29,3
'19	62,9	27,8
'20*	61	26,3

Hoge vermogensongelijkheid in grote steden

In grote steden is de vermogensongelijkheid hoger dan landelijk (Gini-coëfficiënt 0,76). Zo is de Gini-coëfficiënt in Amsterdam en Rotterdam gelijk aan 0,86, en die in Den Haag 0,82. In grote steden wonen relatief veel jongeren en uitkeringsontvangers met een vermogen dat een stuk lager is dan dat van de andere inwoners (CBS StatLine, 2021b).

In gemeenten die door een relatief hoog doorsnee vermogen worden gekenmerkt, is de vermogensongelijkheid betrekkelijk laag. In gemeenten waarin naar verhouding veel ouderen wonen die gedurende hun leven een vermogen hebben kunnen opbouwen, liggen de vermogens doorgaans dichter bij elkaar. Dit zijn meestal kleine gemeenten, zoals Alphen-Chaam en Oirschot in Noord-Brabant. De waarde van de Gini-coëfficiënt is in deze gemeenten lager dan 0,65.

Toon tabel7.2.5 Ongelijkheid (Gini-coëfficiënt) vermogen, 1 januari 2020*Verberg tabel7.2.5 Ongelijkheid (Gini-coëfficiënt) vermogen, 1 januari 2020*

7.2.5 Ongelijkheid (Gini-coëfficiënt) vermogen, 1 januari 2020*

	Gini-coëfficiënt
Groningen	0,83
Almere	0,72
Stadskanaal	0,75
Veendam	0,77
Zeewolde	0,78
Achtkarspelen	0,68
Ameland	0,65
Harlingen	0,79
Heerenveen	0,74
Leeuwarden	0,79
Ooststellingwerf	0,69
Opsterland	0,68
Schiermonnikoog	0,72
Smallingerland	0,74
Terschelling	0,7
Vlieland	0,88
Weststellingwerf	0,71
Assen	0,74
Coevorden	0,71
Emmen	0,75
Hoogeveen	0,72
Meppel	0,73
Almelo	0,79
Borne	0,68
Dalfsen	0,63
Deventer	0,75
Enschede	0,81
Haaksbergen	0,69
Hardenberg	0,71
Hellendoorn	0,68
Hengelo	0,75
Kampen	0,73
Losser	0,71
Noordoostpolder	0,78
Oldenzaal	0,73
Ommen	0,71
Raalte	0,66
Staphorst	0,63
Tubbergen	0,65
Urk	0,69
Wierden	0,71
Zwolle	0,76
Aalten	0,7
Apeldoorn	0,75
Arnhem	0,82
Barneveld	0,7
Beuningen	0,7
Brummen	0,72
Buren	0,69
Culemborg	0,7
Doesburg	0,76
Doetinchem	0,75
Druten	0,7
Duiven	0,72
Ede	0,73
Elburg	0,67
Epe	0,71
Ermelo	0,75
Harderwijk	0,72
Hattem	0,7
Heerde	0,64
Heumen	0,64
Lochem	0,7
Maasdriel	0,74
Nijkerk	0,7
Nijmegen	0,81
Oldebroek	0,64
Putten	0,68
Renkum	0,73
Rheden	0,78
Rozendaal	0,68
Scherpenzeel	0,66
Tiel	0,77
Voorst	0,67
Wageningen	0,81
Westervoort	0,72
Winterswijk	0,73
Wijchen	0,69
Zaltbommel	0,71
Zevenaar	0,72
Zutphen	0,73
Nunspeet	0,7
Dronten	0,77
Amersfoort	0,72
Baarn	0,73
De Bilt	0,74
Bunnik	0,6
Bunschoten	0,7
Eemnes	0,65
Houten	0,64
Leusden	0,67
Lopik	0,67
Montfoort	0,71
Renswoude	0,69
Rhenen	0,73
Soest	0,7
Utrecht	0,79
Veenendaal	0,73
Woudenberg	0,66
Wijk bij Duurstede	0,69
IJsselstein	0,7
Zeist	0,8
Nieuwegein	0,69
Aalsmeer	0,73
Alkmaar	0,71
Amstelveen	0,77
Amsterdam	0,86
Beemster	0,66
Bergen (NH.)	0,71
Beverwijk	0,74
Blaricum	0,83
Bloemendaal	0,73
Castricum	0,63
Diemen	0,75
Edam-Volendam	0,6
Enkhuizen	0,72
Haarlem	0,73
Haarlemmermeer	0,69
Heemskerk	0,67
Heemstede	0,65
Heerhugowaard	0,66
Heiloo	0,65
Den Helder	0,78
Hilversum	0,75
Hoorn	0,74
Huizen	0,77
Landsmeer	0,67
Langedijk	0,67
Laren	0,76
Medemblik	0,69
Oostzaan	0,66
Opmeer	0,65
Ouder-Amstel	0,73
Purmerend	0,67
Schagen	0,7
Texel	0,68
Uitgeest	0,61
Uithoorn	0,69
Velsen	0,71
Weesp	0,71
Zandvoort	0,77
Zaanstad	0,72
Alblasserdam	0,74
Alphen aan den Rijn	0,72
Barendrecht	0,69
Drechterland	0,68
Brielle	0,72
Capelle aan den IJssel	0,79
Delft	0,82
Dordrecht	0,76
Gorinchem	0,8
Gouda	0,73
's-Gravenhage	0,82
Hardinxveld-Giessendam	0,74
Hellevoetsluis	0,72
Hendrik-Ido-Ambacht	0,69
Stede Broec	0,68
Hillegom	0,69
Katwijk	0,68
Krimpen aan den IJssel	0,75
Leiden	0,79
Leiderdorp	0,67
Lisse	0,7
Maassluis	0,74
Nieuwkoop	0,72
Noordwijk	0,77
Oegstgeest	0,68
Oudewater	0,74
Papendrecht	0,72
Ridderkerk	0,76
Rotterdam	0,86
Rijswijk	0,74
Schiedam	0,79
Sliedrecht	0,73
Albrandswaard	0,72
Westvoorne	0,76
Vlaardingen	0,77
Voorschoten	0,71
Waddinxveen	0,71
Wassenaar	0,81
Woerden	0,72
Zoetermeer	0,72
Zoeterwoude	0,62
Zwijndrecht	0,79
Borsele	0,72
Goes	0,74
West Maas en Waal	0,68
Hulst	0,66
Kapelle	0,66
Middelburg	0,74
Reimerswaal	0,76
Terneuzen	0,71
Tholen	0,72
Veere	0,64
Vlissingen	0,77
De Ronde Venen	0,73
Tytsjerksteradiel	0,66
Asten	0,68
Baarle-Nassau	0,67
Bergen op Zoom	0,73
Best	0,67
Boekel	0,64
Boxmeer	0,69
Boxtel	0,7
Breda	0,76
Deurne	0,68
Pekela	0,77
Dongen	0,67
Eersel	0,72
Eindhoven	0,79
Etten-Leur	0,69
Geertruidenberg	0,73
Gilze en Rijen	0,68
Goirle	0,68
Grave	0,69
Helmond	0,78
's-Hertogenbosch	0,75
Heusden	0,69
Hilvarenbeek	0,6
Loon op Zand	0,72
Mill en Sint Hubert	0,64
Nuenen, Gerwen en Nederwetten	0,63
Oirschot	0,61
Oisterwijk	0,74
Oosterhout	0,75
Oss	0,73
Rucphen	0,67
Sint-Michielsgestel	0,64
Someren	0,68
Son en Breugel	0,68
Steenbergen	0,77
Waterland	0,68
Tilburg	0,78
Uden	0,71
Valkenswaard	0,72
Veldhoven	0,66
Vught	0,74
Waalre	0,76
Waalwijk	0,74
Woensdrecht	0,68
Zundert	0,64
Wormerland	0,7
Landgraaf	0,7
Beek	0,65
Beesel	0,68
Bergen (L.)	0,66
Brunssum	0,72
Gennep	0,69
Heerlen	0,81
Kerkrade	0,74
Maastricht	0,81
Meerssen	0,66
Mook en Middelaar	0,76
Nederweert	0,65
Roermond	0,75
Simpelveld	0,68
Stein	0,61
Vaals	0,73
Venlo	0,75
Venray	0,72
Voerendaal	0,64
Weert	0,69
Valkenburg aan de Geul	0,7
Lelystad	0,76
Horst aan de Maas	0,66
Oude IJsselstreek	0,73
Teylingen	0,75
Utrechtse Heuvelrug	0,72
Oost Gelre	0,68
Koggenland	0,64
Lansingerland	0,69
Leudal	0,65
Maasgouw	0,63
Gemert-Bakel	0,69
Halderberge	0,68
Heeze-Leende	0,62
Laarbeek	0,69
Reusel-De Mierden	0,73
Roerdalen	0,66
Roosendaal	0,72
Schouwen-Duiveland	0,73
Aa en Hunze	0,67
Borger-Odoorn	0,73
Cuijk	0,71
Landerd	0,65
De Wolden	0,64
Noord-Beveland	0,72
Wijdemeren	0,72
Noordenveld	0,66
Twenterand	0,71
Westerveld	0,66
Sint Anthonis	0,64
Lingewaard	0,66
Cranendonck	0,65
Steenwijkerland	0,72
Moerdijk	0,72
Echt-Susteren	0,65
Sluis	0,71
Drimmelen	0,67
Bernheze	0,66
Alphen-Chaam	0,63
Bergeijk	0,62
Bladel	0,64
Gulpen-Wittem	0,65
Tynaarlo	0,65
Midden-Drenthe	0,69
Overbetuwe	0,69
Hof van Twente	0,72
Neder-Betuwe	0,74
Rijssen-Holten	0,78
Geldrop-Mierlo	0,7
Olst-Wijhe	0,69
Dinkelland	0,66
Westland	0,73
Midden-Delfland	0,69
Berkelland	0,66
Bronckhorst	0,72
Sittard-Geleen	0,73
Kaag en Braassem	0,71
Dantumadiel	0,69
Zuidplas	0,74
Peel en Maas	0,68
Oldambt	0,78
Zwartewaterland	0,79
S�dwest-Frysl�n	0,73
Bodegraven-Reeuwijk	0,73
Eijsden-Margraten	0,62
Stichtse Vecht	0,75
Hollands Kroon	0,74
Leidschendam-Voorburg	0,75
Goeree-Overflakkee	0,73
Pijnacker-Nootdorp	0,66
Nissewaard	0,73
Krimpenerwaard	0,73
De Fryske Marren	0,7
Gooise Meren	0,75
Berg en Dal	0,72
Meierijstad	0,7
Waadhoeke	0,73
Westerwolde	0,72
Midden-Groningen	0,75
Beekdaelen	0,66
Montferland	0,72
Altena	0,7
West Betuwe	0,69
Vijfheerenlanden	0,72
Hoeksche Waard	0,72
Het Hogeland	0,74
Westerkwartier	0,68
Noardeast-Frysl�n	0,72
Molenlanden	0,75
Eemsdelta	0,77

7.3Welvaartsongelijkheid

Om de financiële welvaart van huishoudens in kaart te brengen, worden meestal cijfers over de inkomens- en vermogensverdeling naast elkaar gepresenteerd. Het CBS heeft daarnaast een maat voor financiële welvaart die de inkomens- en vermogenspositie van een huishouden weergeeft met één indicator. De welvaartsmaat gaat uit van de relatieve inkomens- en vermogenspositie.

Wat zegt de welvaartsmaat?

De welvaartsmaat bevat informatie over zowel het gestandaardiseerd besteedbaar inkomen als het vermogen van huishoudens. De rangschikkingen van huishoudens naar hoogte van het inkomen en van het vermogen zijn hierbij het uitgangspunt. De welvaart van een huishouden is vastgesteld als de som van het cumulatieve aandeel in het totale inkomen van alle huishoudens en het cumulatieve aandeel in het totale vermogen (zie Van den Brakel en Gidding, 2019). Op grond van de optelling zijn huishoudens opnieuw geordend over de welvaartsladder. Het resultaat hiervan is dat huishoudens in de laagste welvaartsgroep een laag inkomen én een laag vermogen hebben, zoals ontvangers van een uitkering. Naarmate het inkomen of vermogen hoger is, wordt een huishouden in een hogere groep ingedeeld. Huishoudens in de hoogste welvaartsgroep hebben een hoog inkomen én een hoog vermogen. Dit zijn overwegend werkenden en pensioenontvangers. Met de welvaartsmaat wordt een realistischer beeld van de welvaartsverdeling gepresenteerd dan wanneer alleen inkomen of vermogen in beschouwing wordt genomen. Zo worden de lage welvaartsgroepen niet vertekend door vermogende zelfstandigen met een incidenteel verlies, en de hoge welvaartsgroepen niet door hoge inkomens met een huis onder water.

Toon tabel7.3.1 Voornaamste inkomensbron kwintielgroepen, 2020* (% huishoudens)Verberg tabel7.3.1 Voornaamste inkomensbron kwintielgroepen, 2020* (% huishoudens)

7.3.1 Voornaamste inkomensbron kwintielgroepen, 2020* (% huishoudens)

		Inkomen als werknemer	Inkomen als zelfstandige	Pensioenuitkering	Andere uitkering
Totaal	, Totaal	53,2	9	27,5	10,3
Inkomen	1e, Inkomen	28,1	6,1	26,7	39,1
Inkomen	2e, Inkomen	42,2	4,4	46	7,3
Inkomen	3e, Inkomen	60,6	6,6	29,7	3,1
Inkomen	4e, Inkomen	68,6	9	21	1,4
Inkomen	5e, Inkomen	66,5	18,9	14	0,6
Vermogen	1e, Vermogen	59,6	5,7	9,1	25,6
Vermogen	2e, Vermogen	47,1	4,4	32,1	16,3
Vermogen	3e, Vermogen	67,2	7,6	21	4,1
Vermogen	4e, Vermogen	55,5	9,1	32,2	3,3
Vermogen	5e, Vermogen	36,6	18,2	43	2,2
Welvaart	1e, Welvaart	30,4	4,9	25,4	39,3
Welvaart	2e, Welvaart	53,4	4,7	35,3	6,6
Welvaart	3e, Welvaart	63,7	6,4	26,9	3
Welvaart	4e, Welvaart	65,1	8,5	24,7	1,7
Welvaart	5e, Welvaart	53,5	20,5	25,2	0,9

Welvaart ongelijker verdeeld dan inkomen, maar gelijker dan vermogen

De welvaartsverdeling is gelijker dan de vermogensverdeling, maar schever dan de inkomensverdeling. De Lorenzcurve van inkomen ligt immers het dichtst bij die van de gelijke verdeling, en die van vermogen het verst daar vandaan. In 2020 was de ongelijkheid volgens de genormaliseerde Gini-coëfficiënt van de inkomens-, vermogens- en welvaartsverdeling respectievelijk 0,30, 0,76 en 0,45. Dit bevestigt nogmaals de tussenpositie van de welvaartsverdeling. Anders dan de vermogensverschillen, maar analoog aan de inkomensverschillen zijn de welvaartsverschillen sinds 2011 nauwelijks veranderd.

Toon tabel7.3.2 Lorenzcurven, 2020* (Cumulatief inkomen/vermogen/welvaart (%))Verberg tabel7.3.2 Lorenzcurven, 2020* (Cumulatief inkomen/vermogen/welvaart (%))

7.3.2 Lorenzcurven, 2020* (Cumulatief inkomen/vermogen/welvaart (%))

% huishoudens	Gelijke verdeling	Inkomen	Vermogen	Welvaart
0	0	0	0	0
1	1	-0,08	-1,21	-0,01
2	2	0,01	-1,53	0
3	3	0,2	-1,73	0
4	4	0,47	-1,88	0,02
5	5	0,81	-1,99	0,04
6	6	1,19	-2,07	0,07
7	7	1,6	-2,13	0,12
8	8	2,03	-2,18	0,17
9	9	2,49	-2,22	0,24
10	10	2,95	-2,24	0,31
11	11	3,43	-2,26	0,4
12	12	3,91	-2,27	0,5
13	13	4,41	-2,28	0,61
14	14	4,92	-2,28	0,73
15	15	5,44	-2,28	0,87
16	16	5,98	-2,28	1,02
17	17	6,52	-2,28	1,18
18	18	7,08	-2,28	1,36
19	19	7,64	-2,28	1,56
20	20	8,22	-2,27	1,77
21	21	8,81	-2,27	1,99
22	22	9,41	-2,26	2,23
23	23	10,02	-2,26	2,48
24	24	10,64	-2,25	2,75
25	25	11,27	-2,24	3,04
26	26	11,91	-2,22	3,34
27	27	12,55	-2,21	3,66
28	28	13,21	-2,19	3,99
29	29	13,87	-2,17	4,35
30	30	14,54	-2,14	4,73
31	31	15,23	-2,11	5,13
32	32	15,92	-2,08	5,54
33	33	16,62	-2,04	5,99
34	34	17,33	-1,99	6,45
35	35	18,05	-1,93	6,94
36	36	18,78	-1,87	7,45
37	37	19,52	-1,79	7,99
38	38	20,28	-1,71	8,55
39	39	21,04	-1,62	9,13
40	40	21,81	-1,52	9,74
41	41	22,6	-1,4	10,37
42	42	23,39	-1,28	11,02
43	43	24,19	-1,14	11,7
44	44	25,01	-0,98	12,4
45	45	25,83	-0,81	13,12
46	46	26,67	-0,62	13,86
47	47	27,52	-0,41	14,63
48	48	28,37	-0,18	15,43
49	49	29,24	0,06	16,25
50	50	30,12	0,33	17,09
51	51	31,01	0,62	17,95
52	52	31,91	0,93	18,84
53	53	32,81	1,27	19,75
54	54	33,73	1,63	20,69
55	55	34,67	2,01	21,65
56	56	35,61	2,42	22,64
57	57	36,56	2,86	23,65
58	58	37,52	3,32	24,68
59	59	38,5	3,81	25,74
60	60	39,48	4,33	26,83
61	61	40,48	4,88	27,94
62	62	41,49	5,47	29,08
63	63	42,51	6,08	30,24
64	64	43,54	6,72	31,43
65	65	44,59	7,4	32,65
66	66	45,64	8,11	33,89
67	67	46,71	8,86	35,16
68	68	47,79	9,64	36,46
69	69	48,89	10,46	37,79
70	70	49,99	11,31	39,14
71	71	51,11	12,2	40,52
72	72	52,25	13,13	41,93
73	73	53,4	14,1	43,37
74	74	54,56	15,12	44,84
75	75	55,73	16,17	46,34
76	76	56,93	17,27	47,87
77	77	58,13	18,41	49,43
78	78	59,36	19,6	51,03
79	79	60,6	20,84	52,66
80	80	61,86	22,13	54,32
81	81	63,14	23,48	56,01
82	82	64,44	24,89	57,75
83	83	65,76	26,35	59,52
84	84	67,1	27,89	61,33
85	85	68,46	29,5	63,18
86	86	69,85	31,19	65,07
87	87	71,27	32,97	67,01
88	88	72,71	34,84	69
89	89	74,19	36,83	71,05
90	90	75,71	38,94	73,15
91	91	77,26	41,19	75,32
92	92	78,85	43,62	77,56
93	93	80,5	46,25	79,89
94	94	82,21	49,14	82,31
95	95	84	52,36	84,84
96	96	85,89	56,04	87,48
97	97	87,91	60,39	90,27
98	98	90,15	65,85	93,22
99	99	92,83	73,7	96,41
100	100	100	100	100

7.4Literatuur

Open literatuurlijst