Tussen samenwerking en conflict: het EU-handelsbeleid ten aanzien van de Verenigde Staten

Auteurs: Loe Franssen, Dio Limpens, Shalane Pijnenburg

De Europese Unie en de Verenigde Staten zijn als handelspartners nauw met elkaar verweven, maar hun relatie wordt regelmatig overschaduwd door handelsconflicten. In dit hoofdstuk brengen we drie belangrijke EU-maatregelen tegen de VS in kaart: (i) het langdurige luchtvaartgeschil over staatssteun aan Airbus en Boeing, (ii) de EU-vergeldingsmaatregelen op Amerikaanse staal- en aluminiumheffingen uit 2018, (iii) en de vrijwaringsmaatregelen die de EU vervolgens instelde op staal. Naast de omvang van de heffingen die daarbij hoorden, laten we ook zien welke producten door deze handelsconflicten zijn getroffen en hoe de invoer van deze goederen zich in de loop van de tijd heeft ontwikkeld. Bovendien tonen we hoe deze casussen samenkomen in het meest recente, maar voorlopig opgeschorte, maatregelenpakket van 2025.

2.1Inleiding

De handelsrelatie tussen de EU en de VS wordt gekenmerkt door intensieve handelsstromen en behoort tot een van de omvangrijkste ter wereld. Samen zijn de EU en de VS goed voor zo’n 30 procent van de mondiale handel in goederen en diensten (Europese Raad & Raad van de EU, 2025). Jaarlijks gaan er goederen en diensten ter waarde van miljarden euro’s over en weer, variërend van industriële producten tot landbouwgoederen en digitale diensten. Zo bedroeg de EU-uitvoer van goederen naar de VS in 2024 zo’n 532 miljard euro, terwijl de EU-lidstaten samen voor 333 miljard euro aan goederen uit de VS importeerden (Eurostat, 2025). Specifiek voor Nederland geldt dat de VS eveneens een belangrijke handelspartner is, aangezien de VS in 2024 het tweede belangrijkste herkomstland was voor de Nederlandse goederenimport en de vijfde bestemming voor de Nederlandse goederenexport (Creemers et al., 2025). Voor de dienstenhandel was de VS in 2024 zelfs de belangrijkste importpartner en de op één na belangrijkste exportpartner voor Nederland (Rooyakkers & Vissers, 2025).

Ondanks de sterke economische verwevenheid wordt de handelsrelatie tussen de EU en de VS regelmatig op de proef gesteld door uiteenlopende belangen. In de afgelopen decennia heeft de EU op verschillende momenten invoerheffingen ingesteld op producten afkomstig uit de VS, veelal als reactie op Amerikaanse importmaatregelen of als gevolg van langlopende handelsgeschillen. Omgekeerd heeft ook de VS meermaals vergeldings­heffingen opgelegd aan producten uit de EU. Zo waren er in de afgelopen jaren conflicten rondom landbouwsubsidies en subsidies aan vliegtuigbouwers, alsook over Amerikaanse invoerheffingen op wasmachines en zonnepanelen, en op staal en aluminium.

De geschiedenis van de handelsrelatie tussen de EU en de VS laat zien dat handelsconflicten tussen beide partijen geen nieuw fenomeen zijn. In de jaren ’90 ontstond bijvoorbeeld het hormoonvleesconflict, waarbij een EU-verbod op rundvlees – dat met groeihormonen was behandeld – leidde tot Amerikaanse sancties (Lynn, 2008), en het zogeheten bananengeschil over markttoegang voor bananen uit voormalige Europese kolonies, wat eveneens resulteerde in Amerikaanse tegenmaatregelen (Barkham, 1999). Dergelijke kwesties variëren van concrete geschillen over staatssteun, zoals in de luchtvaartsector, tot bredere beleidskwesties zoals nationale veiligheid of milieuregels. In veel gevallen escaleerden deze conflicten tot formele procedures bij de Wereldhandelorganisatie (WTO), vaak met vergeldingsmaatregelen als gevolg. Volgens de WTO behoren de EU en de VS tot de actiefste leden in het indienen van geschillen (Schneider-Petsinger, 2020), wat de structurele en langdurige aard van deze onderlinge spanningen deels onderstreept.

Deze spanningen bereikten dit jaar een nieuw hoogtepunt. Als reactie op aanhoudende spanningen rond Amerikaanse industriepolitiek en handelspraktijken kondigde de Europese Unie op 24 juli 2025 namelijk een nieuw en omvangrijk pakket handelsmaatregelen aan tegen de Verenigde Staten. Hoewel de invoering van dit pakket voorlopig is opgeschort, onderstreept het de oplopende frustratie bij de EU over de handelsverhoudingen met de VS. Deze recente ontwikkeling vormt de aanleiding voor dit hoofdstuk: waar komt die spanning vandaan, en welke eerdere conflicten hebben hieraan bijgedragen?

Om die vraag te beantwoorden, lichten we drie handelsconflicten uit waarin de EU in het verleden gerichte invoerheffingen instelde tegenover de VS: (i) het langdurige luchtvaartgeschil over staatssteun aan Airbus en Boeing, (ii) de EU-vergeldingsmaatregelen op Amerikaanse staal- en aluminiumheffingen uit 2018, (iii) en de EU-vrijwarings­maatregelen op staal. Naast de context en opzet van deze maatregelen brengen we ook in kaart hoe de invoer van de getroffen producten zich heeft ontwikkeld door de jaren heen. Samen geven deze casussen een beeld van hoe de handelsrelatie tussen de EU en de VS zich heeft ontwikkeld van samenwerking naar herhaalde confrontatie, en vormen ze de achtergrond van het meest recente, opgeschorte maatregelenpakket van 2025.

Leeswijzer

In paragraaf 2.2 geven we ten eerste een visueel overzicht van de verschillende maatregelen die de EU in de laatste tien jaar heeft ingesteld op import uit de VS. In paragraaf 2.3 bekijken we dan het meest recente – en voorlopig opgeschorte – pakket van 2025. De drie paragraven daarna zullen drie voorname casussen uit het verleden beschrijven: wat was de aanleiding, om hoeveel producten en welke heffingen ging het, en hoe ontwikkelde de handel in die producten zich in die periode? Paragraaf 2.7 vat de voornaamste bevindingen tot slot samen.

2.2Handelsconflicten vanuit een chronologisch perspectief

Figuur 2.2.1 geeft een tijdlijn weer, met daarin een overzicht van de drie handelsconflicten tussen de EU en de VS die in dit hoofdstuk centraal staan. Per conflict zijn de belangrijkste gebeurtenissen weergegeven, zoals de invoering, aanpassing en beëindiging of verlenging van de maatregelen. Hiermee wordt inzichtelijk hoe de maatregelen zich tot elkaar verhouden en hoe lang deze van kracht zijn geweest. Naast de gebeurtenissen rondom deze specifieke conflicten toont de tijdlijn ook enkele bredere ontwikkelingen die mogelijk invloed hebben gehad op het verloop van deze handelsmaatregelen. Hierbij gaat het met name om het begin van de presidentschappen van Trump en Biden, om een beeld te geven van de politieke context waarin de conflicten zich afspeelden.

Het luchtvaartgeschil gaat terug tot 2004, terwijl de gebeurtenissen rondom het staal- en aluminiumconflict en de vrijwaringsmaatregelen op staal pas beginnen na de start van Trumps eerste termijn in 2017. De tijdlijn laat vervolgens zien hoe de handelsconflicten zich ontwikkelen na het aantreden van president Biden in januari 2021, waarbij veel van de eerder ingevoerde maatregelen worden opgeschort of herzien. Ten slotte wordt de periode na de start van Trumps tweede termijn in beeld gebracht. Medio 2025 bereidt de EU een nieuw pakket vergeldingsheffingen voor, bestaande uit producten die al eerder betrokken waren bij de drie afzonderlijke handelsconflicten. Dit laat zien dat historische maatregelen en geschillen een rol blijven spelen bij nieuwe politieke ontwikkelingen en de vorming van nieuwe maatregelen.

2.3Het aangekondigde EU-vergeldingspakket in 2025

Nieuwe Amerikaanse invoerheffingen onder de tweede termijn van president Trump

Na zijn herverkiezing in november 2024 kondigde president Trump op verschillende momenten nieuwe handelsmaatregelen aan. Zo kondigde de VS op 10 februari 2025 een herinvoering en uitbreiding van de aanvullende invoerheffingen op staal en aluminium uit 2018 en 2020 aan. Hiermee traden de bestaande heffingen van respectievelijk 25 en 10 procent opnieuw in werking, terwijl de bestaande importheffing op aluminium van 10 procent werd verhoogd naar 25 procent. Tegelijkertijd werden nieuwe invoerheffingen van 25 procent ingesteld op aanvullende staal- en aluminiumproducten. Op 26 maart 2025 werden ook personenvoertuigen en bepaalde auto-onderdelen getroffen met een aanvullende heffing van 25 procent (Bown, 2025). Kort daarop, op 4 april 2025, werden bier en lege aluminiumblikjes eveneens onderworpen aan een aanvullende importheffing van 25 procent (Lawder, 2025). Parallel hieraan werd op 2 april 2025 een algemene aanvullende invoerheffing van 10 procent aangekondigd, die vanaf 5 april 2025 zou gelden voor alle import uit alle landen, inclusief de EU. Aanvankelijk was voorzien dat deze heffing voor de EU op 9 april 2025 zou worden verhoogd naar 20 procent, maar deze verhoging werd meerdere keren opgeschort. Uiteindelijk kondigde de VS op 11 juli 2025 aan dat de heffing per 1 augustus 2025 niet naar 20 maar naar 30 procent zou stijgen, en dit voor onbeperkte duur van toepassing zou zijn (Europese Commissie, 2025a).

EU bereidt vergeldingspakket voor

Als reactie op de nieuwe Amerikaanse maatregelen kondigde de EU aan een vergeldings­pakket gereed te hebben dat zou worden ingevoerd als er geen akkoord met de VS zou worden bereikt. Dit pakket bestaat uit een combinatie van heringevoerde heffingen op producten die eerder al door EU-maatregelen waren getroffen en nieuwe heffingen op een aanvullende set goederen. In totaal omvat het pakket bijna 6,5 duizend (8‑digit) producten, met een totale waarde van 93 miljard euro (CBS, 2025). Het pakket was aanvankelijk gepland om op 7 augustus 2025 in werking te treden.

Op 27 juli 2025 bereikten de EU en de VS echter alsnog een akkoord over de nieuwe Amerikaanse handelsmaatregelen. Hiermee werd de invoering van de algemene invoerheffing van 30 procent op goederen uit de EU onmiddellijk afgewend. Het akkoord bevatte onder meer een heffingsplafond van 15 procent op de meeste EU-goederen. Daarnaast zouden de Amerikaanse heffingen op onder anderen EU-vliegtuigen en onderdelen, en bepaalde chemicaliën en geneesmiddelen worden verlaagd om enkele belangrijke Europese industrieën te ontlasten (Europese Commissie, 2025b). Naar aanleiding van dit akkoord besloot de EU het vergeldingspakket voorlopig voor zes maanden op te schorten (Payne, 2025). Deze opschorting kan echter ieder moment worden teruggedraaid indien de VS het akkoord verbreekt of aanvullende invoerheffingen doorvoert.

Combinatie van oude en nieuwe maatregelen

Figuur 2.3.1 laat zien welke productgroepen uit het vergeldingspakket in 2024 de hoogste EU-invoerwaarde uit de VS hadden en dus het meest getroffen zouden worden door aanvullende invoerheffingen. Vooral lucht- en ruimtevaartproducten worden zwaar geraakt, met een EU-invoerwaarde van 11,5 miljard euro uit de VS. Ook medische apparaten en meet-, controle- en analyse-instrumenten behoren tot de zwaarst getroffen groepen, met respectievelijk 6,3 en 4,8 miljard euro. Daarnaast worden landbouwgoederen, zoals oliehoudende zaden, fruit en noten, evenals consumentengoederen zoals personen­voertuigen en parfums, aanzienlijk geraakt.

Toon tabel2.3.1 Belangrijkste productgroepen naar importwaarde onder vergeldingspakket, 2024 (mld euro)Verberg tabel2.3.1 Belangrijkste productgroepen naar importwaarde onder vergeldingspakket, 2024 (mld euro)

2.3.1 Belangrijkste productgroepen naar importwaarde onder vergeldingspakket, 2024 (mld euro)

categorie	Waarde
Lucht- en ruimtevaartuigen en onderdelen	11,53
Medische instrumenten en apparaten	6,30
Meet-, controle- en analyse- instrumenten	4,79
Oliehoudende zaden voor fijne oliën	2,75
Elektrische machines en apparaten	2,45
Fruit en noten	2,39
Personenvoertuigen	2,05
Parfums en cosmetica (m.u.v. zeep)	1,93
Bron: CBS, Comext (2025)

Het vergeldingspakket komt gedeeltelijk voort uit maatregelen die eerder zijn ingesteld tijdens de drie handelsconflicten die in dit hoofdstuk centraal staan. Om een vergelijking te maken tussen de producten uit het vergeldingspakket en de getarifeerde producten uit de drie handelsconflicten dienen we producten op een hoger aggregatie niveau (8‑digits) te bekijken dan de productcodes die normaliter bij TARIC bekend zijn (10‑digits). Dit komt omdat in de gepubliceerde verordening de codes van het vergeldingspakket bijna geheel op GN8‑classificatie (8‑digits) zijn opgesteld. Van de 6 458 producten in het vergeldingspakket van 2025, stammen er 129 uit de maatregelen rondom het luchtvaartgeschil, 167 uit de vergeldingsmaatregelen van 2018 en 51 uit de vrijwaringsmaatregelen op staal, zie figuur 2.3.2. Verder komt nog een vijftal codes voor in zowel de vergeldingsmaatregelen van 2018 als in de vrijwaringsmaatregelen op staal van 2019. Van de productcodes welke niet terug zijn gevonden bij eerdere verordeningen van de drie conflicten hebben 5 908 codes een heffing hoger dan 0 procent. Hiermee is dit opgeschorte pakket vele malen groter in omvang en zwaarder dan de drie casussen waar al verordeningen voor waren. De productcodes met een 0 procent heffing staan dusdanig in de verordening, omdat de VS bij het opmaken van de verordening geen vrijwaringsmaatregelen had getroffen voor deze codes. Het schenkt de commissie wel het mandaat om in het geval van wijzigingen aan de Amerikaanse zijde, dit snel aan te passen, net als alle andere productcodes in de verordening.

In de volgende paragrafen worden deze drie handelsconflicten afzonderlijk belicht. Daarbij beschrijven we welke producten destijds werden getarifeerd en welke opnieuw in het vergeldingspakket van 2025 zijn opgenomen. Ook presenteren we de gemiddelde importheffingen en importwaardes van deze producten over de jaren en gaan we in op de aanleiding en het verloop van de maatregelen.

Toon tabel2.3.2 Opbouw EU-vergeldingspakket 2025Verberg tabel2.3.2 Opbouw EU-vergeldingspakket 2025

2.3.2 Opbouw EU-vergeldingspakket 2025

Opbouw	Luchtvaartgeschil (2020)	Vergeldingsmaatregelen (2018)	Vrijwaringsmaatregelen (2019)	Pakket van 2018 & 2019	Rest (0% heffing)	Rest (>0% heffing)
Aantal producten (cn8)	129	167	51	5	198	5908
Bron: CBS, TARIC (2025)

2.4Het luchtvaartgeschil: wederzijdse beschuldigingen van staatssteun

Een van de langstlopende handelsconflicten tussen de EU en de VS betreft de vermeende staatssteun aan vliegtuigfabrikanten Boeing en Airbus. Al vanaf de jaren ’90 waren er spanningen over de manier waarop beide partijen hun luchtvaartindustrie ondersteunden. Airbus, het Europese luchtvaartconsortium dat in 1970 werd opgericht door Frankrijk, Duitsland, Spanje en het Verenigd Koninkrijk, begon eind jaren ’80 marktaandeel te winnen met toestellen zoals de A320. Hierdoor groeide bij de VS de bezorgdheid over mogelijk oneerlijke concurrentie door subsidies van de (toenmalige) EU-lidstaten Frankrijk, Duitsland, Spanje en het VK (Wittig, 2010). Nederland was hierbij geen directe partij, aangezien alleen de vier betrokken landen subsidies verstrekten. Daaropvolgende procedures bij de voorloper van de WTO, de GATT, resulteerden in 1992 in een overeenkomst over de toelaatbare omvang van overheidssteun. Deze bilaterale overeenkomst stond toe dat Airbus leningen mocht ontvangen tot maximaal 33 procent van de totale ontwikkelingskosten, terwijl Boeing recht had op directe subsidies tot maximaal 3 procent van de omzet van de Amerikaanse civiele luchtvaartindustrie (Airbus, z.d.).

In 2004 trok de VS zich echter eenzijdig terug uit deze overeenkomt en diende een klacht in bij de WTO over Europese steun aan Airbus. Anders dan bij latere handelsgeschillen ging aan de Amerikaanse terugtrekking en klacht tegen Airbus geen officieel onderzoek vooraf, maar werd er direct besloten een WTO-zaak aan te spannen (USTR, 2004). Dit gebeurde op het moment dat Airbus de A380- en A350‑projecten lanceerde en Boeing op het punt stond zijn leidende positie op de markt voor vliegtuigen met meer dan honderd stoelen te verliezen. De Amerikaanse terugtrekking kwam daardoor niet geheel onverwacht. Als reactie daarop diende de EU een tegenklacht in over Amerikaanse steun aan Boeing, waarmee het luchtvaartgeschil tussen de EU en de VS officieel begon (Wittig, 2010).

In de jaren die volgden ontstond een langdurige juridische strijd waarin beide partijen elkaar beschuldigden van het verstrekken van verboden subsidies. Zo ontving Airbus in deze periode staatssteun voor de ontwikkeling van de Airbus A350, terwijl Boeing aanzienlijke belastingvoordelen van de Amerikaanse overheid verkreeg voor de in 2013 aangekondigde Boeing 777X. Beide partijen boekten wisselend succes in hun procedures bij de WTO. Zo oor­deel­de de WTO in 2010 dat bepaalde subsidies aan Airbus verboden waren en daarom moesten worden beëindigd, maar een jaar later werd dit oordeel deels teruggedraaid. In 2016 werden de belastingvoordelen voor de Boeing 777X als verboden aangemerkt, maar ook dat besluit werd een jaar later weer ingetrokken (Shalal & Hepher, 2021).

Luchtvaartgeschil leidt tot invoerheffingen op uiteenlopende producten

Zoals ook weergegeven in figuur 2.2.1, kreeg de VS in oktober 2019 toestemming van de WTO om voor 7,5 miljard US dollar aan invoerheffingen op producten uit de EU in te stellen, als reactie op ongeoorloofde staatssteun aan Airbus. De WTO bepaalde dit bedrag op basis van de omvang en aard van de vastgestelde negatieve handelsgevolgen van de illegale steun in de periode 2011–2013 (WTO, 2019). De heffingen betroffen onder meer Airbus vliegtuigen, maar ook andere Europese goederen zoals kaas, wijn, olijven en whisky (Wittig, 2021). Deze Amerikaanse heffingen golden echter niet uniform voor alle EU-lidstaten, maar troffen specifieke producten uit specifieke EU-landen (USTR, 2020). Toen de WTO een jaar later oordeelde dat ook de VS onterechte subsidies aan Boeing had verstrekt, kreeg de EU het recht om voor 4 miljard US dollar aan tegenmaatregelen in te stellen. In november 2020 voerde de EU invoerheffingen in op een breed scala aan Amerikaanse producten, waaronder Boeing vliegtuigen, maar ook rum, noten, tractoren en videogames (Stearns, 2020).

Gemiddelde EU-heffing op door luchtvaartgeschil getroffen producten bereikt 31 procent

De impact van het luchtvaargeschil op de EU-importheffingen is duidelijk zichtbaar in figuur 2.4.1. Hier zien we de gemiddelde EU-importheffing voor de producten waarop de invoerheffingen van toepassing waren. Tussen 1994 en 2020 was de gemiddelde heffing op deze producten relatief stabiel tussen de 5 en 8 procent. In november 2020, na het WTO-besluit dat de EU het recht gaf om tegenmaatregelen te nemen tegen de VS, stijgt de gemiddelde importheffing echter abrupt naar 31 procent. Deze verhoging blijkt van korte duur. In maart 2021, kort na de aantreding van voormalig president Biden, kwamen de EU en de VS overeen om de heffingen tijdelijk op te schorten voor een periode van vier maanden (Europese Commissie, 2021a). In datzelfde jaar werden ook de Amerikaanse heffingen op staal en aluminium opgeschort (USTR, 2021). Biden stemde hiermee in om de handels­spanningen tussen beide partijen te verminderen, wat volgens het Witte Huis zijn inzet benadrukte om het partnerschap tussen de VS en de EU te herstellen (Palmer, 2021). In juli 2021 werd die opschorting vervolgens met vijf jaar verlengd (Europese Commissie, 2021b). Als gevolg daarvan daalde de gemiddelde heffing in maart 2021 weer naar 6 procent, waarna het op dit relatief lage niveau blijft. De verlenging van de opschorting werd internationaal gezien als een signaal van wederzijdse bereidheid tot samenwerking, onder meer met het oog op de toenemende concurrentie van China in de wereldwijde vliegtuigindustrie (Blenkinsop, 2021).

Toon tabel2.4.1 Gemiddelde EU-importheffing onder maatregelen in luchtvaartgeschil (%)Verberg tabel2.4.1 Gemiddelde EU-importheffing onder maatregelen in luchtvaartgeschil (%)

2.4.1 Gemiddelde EU-importheffing onder maatregelen in luchtvaartgeschil (%)

Jaar	Heffing (gerealiseerd)	Heffing (inactief)
1994	2,5	.
1994	2,5	.
1994	2,5	.
1994	2,5	.
1994	2,5	.
1994	2,5	.
1994	2,5	.
1994	2,5	.
1994	8,2	.
1994	8,2	.
1994	8,2	.
1994	8,2	.
1995	7,4	.
1995	7,4	.
1995	7,4	.
1995	7,4	.
1995	7,4	.
1995	7,4	.
1995	7,2	.
1995	7,1	.
1995	7,1	.
1995	7,1	.
1995	7,1	.
1995	7,1	.
1996	6,6	.
1996	6,6	.
1996	6,6	.
1996	6,6	.
1996	6,6	.
1996	6,6	.
1996	6,3	.
1996	6,3	.
1996	6,3	.
1996	6,3	.
1996	6,3	.
1996	6,3	.
1997	6,2	.
1997	6,2	.
1997	6,2	.
1997	6,2	.
1997	6,2	.
1997	6,2	.
1997	6,0	.
1997	6,0	.
1997	6,0	.
1997	6,0	.
1997	6,0	.
1997	6,0	.
1998	5,5	.
1998	5,5	.
1998	5,5	.
1998	5,5	.
1998	5,5	.
1998	5,5	.
1998	5,3	.
1998	5,3	.
1998	5,3	.
1998	5,3	.
1998	5,3	.
1998	5,3	.
1999	5,2	.
1999	5,2	.
1999	5,2	.
1999	5,2	.
1999	5,2	.
1999	5,2	.
1999	5,0	.
1999	5,0	.
1999	5,0	.
1999	5,0	.
1999	5,0	.
1999	5,0	.
2000	4,8	.
2000	4,8	.
2000	4,8	.
2000	4,8	.
2000	4,8	.
2000	4,8	.
2000	5,2	.
2000	5,2	.
2000	5,2	.
2000	5,2	.
2000	5,2	.
2000	5,2	.
2001	5,2	.
2001	5,2	.
2001	5,2	.
2001	5,2	.
2001	5,2	.
2001	5,2	.
2001	5,3	.
2001	5,3	.
2001	5,3	.
2001	5,3	.
2001	5,3	.
2001	5,3	.
2002	5,7	.
2002	5,7	.
2002	5,7	.
2002	5,7	.
2002	5,7	.
2002	6,7	.
2002	5,5	.
2002	5,5	.
2002	5,5	.
2002	5,5	.
2002	5,5	.
2002	5,5	.
2003	5,5	.
2003	5,5	.
2003	5,5	.
2003	5,5	.
2003	5,5	.
2003	5,5	.
2003	5,5	.
2003	5,5	.
2003	5,5	.
2003	5,5	.
2003	5,5	.
2003	5,5	.
2004	5,7	.
2004	5,7	.
2004	6,6	.
2004	6,8	.
2004	7,0	.
2004	7,1	.
2004	7,3	.
2004	7,5	.
2004	7,7	.
2004	7,9	.
2004	8,1	.
2004	8,2	.
2005	6,1	.
2005	6,1	.
2005	6,1	.
2005	6,1	.
2005	6,1	.
2005	6,1	.
2005	6,1	.
2005	6,1	.
2005	6,1	.
2005	6,1	.
2005	6,1	.
2005	6,1	.
2006	6,1	.
2006	6,1	.
2006	6,1	.
2006	6,1	.
2006	6,1	.
2006	6,1	.
2006	5,7	.
2006	5,7	.
2006	5,7	.
2006	5,7	.
2006	5,7	.
2006	5,7	.
2007	5,7	.
2007	5,7	.
2007	5,7	.
2007	5,7	.
2007	5,7	.
2007	5,7	.
2007	5,6	.
2007	5,6	.
2007	5,6	.
2007	5,6	.
2007	6,6	.
2007	6,6	.
2008	7,5	.
2008	7,5	.
2008	7,5	.
2008	7,5	.
2008	7,5	.
2008	7,5	.
2008	7,5	.
2008	7,5	.
2008	7,5	.
2008	7,5	.
2008	7,5	.
2008	7,5	.
2009	7,9	.
2009	7,9	.
2009	7,9	.
2009	7,9	.
2009	7,9	.
2009	7,9	.
2009	7,9	.
2009	7,9	.
2009	7,9	.
2009	7,9	.
2009	7,9	.
2009	7,9	.
2010	7,9	.
2010	7,9	.
2010	7,9	.
2010	7,9	.
2010	7,9	.
2010	7,9	.
2010	7,9	.
2010	7,9	.
2010	7,9	.
2010	7,9	.
2010	7,9	.
2010	7,9	.
2011	7,8	.
2011	7,8	.
2011	7,8	.
2011	7,7	.
2011	7,7	.
2011	7,7	.
2011	7,7	.
2011	7,6	.
2011	7,6	.
2011	7,6	.
2011	7,6	.
2011	7,6	.
2012	7,2	.
2012	7,2	.
2012	7,2	.
2012	7,2	.
2012	7,1	.
2012	7,2	.
2012	7,1	.
2012	7,1	.
2012	7,1	.
2012	7,1	.
2012	7,1	.
2012	7,1	.
2013	7,1	.
2013	7,1	.
2013	7,4	.
2013	7,4	.
2013	7,4	.
2013	7,4	.
2013	7,2	.
2013	7,2	.
2013	7,2	.
2013	7,2	.
2013	7,2	.
2013	7,2	.
2014	7,2	.
2014	7,2	.
2014	7,2	.
2014	7,2	.
2014	7,2	.
2014	7,2	.
2014	7,1	.
2014	6,9	.
2014	7,0	.
2014	7,0	.
2014	7,0	.
2014	7,0	.
2015	6,9	.
2015	6,9	.
2015	6,9	.
2015	6,9	.
2015	6,9	.
2015	6,9	.
2015	6,8	.
2015	6,8	.
2015	6,8	.
2015	6,8	.
2015	6,8	.
2015	6,8	.
2016	6,8	.
2016	6,8	.
2016	6,8	.
2016	6,8	.
2016	6,8	.
2016	6,8	.
2016	6,3	.
2016	6,3	.
2016	6,3	.
2016	6,3	.
2016	6,3	.
2016	6,3	.
2017	6,2	.
2017	6,2	.
2017	6,2	.
2017	6,2	.
2017	6,2	.
2017	6,2	.
2017	6,2	.
2017	6,2	.
2017	6,2	.
2017	6,2	.
2017	6,2	.
2017	6,2	.
2018	6,2	.
2018	6,2	.
2018	6,2	.
2018	6,2	.
2018	6,2	.
2018	6,2	.
2018	6,2	.
2018	6,2	.
2018	6,2	.
2018	6,2	.
2018	6,2	.
2018	6,2	.
2019	6,2	.
2019	6,2	.
2019	6,2	.
2019	6,2	.
2019	6,2	.
2019	6,2	.
2019	6,2	.
2019	6,2	.
2019	6,2	.
2019	6,2	.
2019	6,2	.
2019	6,2	.
2020	6,1	.
2020	6,2	.
2020	6,2	.
2020	6,2	.
2020	6,2	.
2020	6,2	.
2020	6,2	.
2020	6,2	.
2020	6,2	.
2020	6,2	.
2020	30,9	.
2020	30,9	.
2021	30,8	.
2021	30,8	.
2021	6,0	.
2021	6,0	.
2021	6,1	.
2021	6,1	.
2021	6,1	.
2021	6,1	.
2021	6,1	.
2021	6,1	.
2021	6,1	.
2021	6,1	.
2022	6,2	.
2022	6,2	.
2022	6,2	.
2022	6,2	.
2022	6,2	.
2022	6,2	.
2022	6,2	.
2022	6,2	.
2022	6,2	.
2022	6,2	.
2022	6,2	.
2022	6,2	.
2023	6,8	.
2023	6,8	.
2023	6,8	.
2023	6,8	.
2023	6,8	.
2023	6,8	.
2023	6,8	.
2023	6,8	.
2023	6,8	.
2023	6,8	.
2023	6,8	.
2023	6,8	.
2024	6,2	.
2024	6,2	.
2024	6,2	.
2024	6,2	.
2024	6,2	.
2024	6,2	.
2024	6,2	.
2024	6,2	.
2024	6,2	.
2024	6,2	.
2024	6,4	.
2024	6,4	.
2025	6,4	.
2025	6,4	.
2025	6,4	.
2025	6,4	.
2025	6,4	.
2025	6,4	.
2025	6,4	.
2025	6,4	.
2025	6,4	.
2025	6,4	.
2025	6,4	.
2025	6,4	.
2026	6,4	6,4
2026	.	34,7
2026	.	34,7
2026	.	34,7
2026	.	34,7
2026	.	34,7
2026	.	34,7
2026	.	34,7
2026	.	34,7
2026	.	34,7
2026	.	34,7
2026	.	34,7
2027	.	34,7
2027	.	34,7
2027	.	34,7
2027	.	34,7
2027	.	34,7
2027	.	34,7
2027	.	34,7
2027	.	34,7
2027	.	34,7
2027	.	34,7
2027	.	34,7
2027	.	34,7
2028	.	34,7
2028	.	34,7
2028	.	34,7
2028	.	34,7
2028	.	34,7
2028	.	34,7
2028	.	34,7
2028	.	34,7
2028	.	34,7
2028	.	34,7
2028	.	34,7
2028	.	34,7
Bron: CBS, TARIC (2025)

Voor de door het luchtvaartgeschil getroffen producten laat figuur 2.4.1 niet alleen de gerealiseerde gemiddelde EU-importheffing zien, maar ook een weergave van de gemiddelde heffing als het 2025‑pakket in werking zou treden. Op 8‑digit productniveau blijkt dat in totaal 128 producten die eerder onder de maatregelen rondom het luchtvaartgeschil vielen, terugkeren in het nieuwe pakket. Slechts tien producten keren niet terug. Opvallend is dat de gemiddelde heffing onder het 2025‑pakket duidelijk hoger ligt dan in de periode 2020–2021, toen de maatregelen van het luchtvaartgeschil van kracht waren. Dit komt doordat de meeste producten toen werden getroffen door een aanvullende heffing van 25 procent, terwijl het nieuwe pakket een aanvullende heffing van 30 procent toepast.

EU-maatregelen tegen 260 Amerikaanse producten na WTO-uitspraak over staatssteun

De EU-tegenmaatregelen troffen in totaal 260 afzonderlijke Amerikaanse producten op 10‑digit productniveau, wat neerkomt op zo’n 130 verschillende productcategorieën op 8‑digit niveau (Europese Commissie, 2021c). Figuur 2.4.2 geeft voor de productgroepen met het hoogste aantal getroffen producten weer hoeveel afzonderlijke goederen onderhevig waren aan de aanvullende invoerheffingen, en wat de gemiddelde heffing was binnen elke groep. Vooral onbewerkte tabak en tabaksafval werden relatief vaak geraakt, met 31 afzonderlijke producten waarop aanvullende heffingen werden toegepast. Ook bereide of geconserveerde vruchten en noten, evenals chocolade en andere cacaoproducten, werden breed geraakt, met respectievelijk 25 en 24 afzonderlijke producten. De heffingen die sinds de invoering van de tegenmaatregelen op deze producten van toepassing waren, varieerden tussen de 15 en 45 procent, afhankelijk van het type product. Gemiddeld genomen waren de heffingen het hoogst voor bereide of geconserveerde vruchten en noten en vruchten- en groentesappen, met gemiddelde invoerheffingen van 42 procent in beide gevallen.

Toon tabel2.4.2 EU-heffingen per productgroep in luchtvaartgeschilVerberg tabel2.4.2 EU-heffingen per productgroep in luchtvaartgeschil

2.4.2 EU-heffingen per productgroep in luchtvaartgeschil

Product	Aantal producten	Gemiddelde heffing (%)
Onbewerkte tabak en tabaksafval	31	35
Bereide of geconserveerde vruchten en noten	25	42
Chocolade en andere cacaoproducten	24	33
Tassen, koffers en etuis	20	28
Vruchten- en groentesappen	18	42
Motorfietsen, fietsen en onderdelen	16	27
Alcoholische dranken	13	25
Vaste plantaardige vetten en oliën	11	25
Kaas en wrongel	8	25
Tractoren	7	29
Bron: CBS, TARIC (2025)

Heffingen in luchtvaartgeschil lijken niet direct gevolgen te hebben voor de handel

In figuur 2.4.3 zien we de ontwikkeling van de importwaarde van de producten met heffingen onder het luchtvaartgeschil. We zien gedurende de periode van de extra heffingen, november 2020 tot maart 2021, een lagere importwaarde in deze producten dan ervoor en erna. Waar in november 2019 de invoer nog 40,1 miljoen euro bedroeg, is deze aan de start van de periode met verhoogde heffingen 32,0 miljoen euro en daalde het verder tot 21,2 miljoen euro in januari 2021. Hiermee lag de invoer op het dieptepunt van deze periode een derde lager dan toen het pakket in werking trad. Echter komen dit soort dalingen ook elders in de tijdreeks voor, wat waarschijnlijk voor een groot deel ook door seizoenseffecten kan worden verklaard. Of de EU-vergeldingsheffingen ten aanzien van de VS dus hun werking hebben gehad op de invoer van de producten met heffingen, is op basis van deze analyse niet geheel eenduidig te stellen.

Toon tabel2.4.3 Totale importwaarde van Europese heffingenlijst in luchtvaartgeschil ¹⁾ (mln euro)Verberg tabel2.4.3 Totale importwaarde van Europese heffingenlijst in luchtvaartgeschil ¹⁾ (mln euro)

2.4.3 Totale importwaarde van Europese heffingenlijst in luchtvaartgeschil ¹⁾ (mln euro)

Periode	Totale importwaarde
1996	2,54
1996	1,17
1996	2,79
1996	1,57
1996	2,78
1996	1,44
1996	1,83
1996	1,47
1996	0,93
1996	1,57
1996	1,33
1996	1,89
1997	1,81
1997	1,78
1997	1,47
1997	1,04
1997	1,23
1997	1,20
1997	0,96
1997	1,87
1997	1,65
1997	2,16
1997	1,74
1997	0,80
1998	0,71
1998	1,55
1998	2,31
1998	1,62
1998	1,29
1998	2,48
1998	1,20
1998	1,46
1998	2,13
1998	2,52
1998	2,22
1998	2,06
1999	2,91
1999	1,95
1999	2,23
1999	1,25
1999	2,31
1999	2,63
1999	2,34
1999	3,18
1999	1,83
1999	3,13
1999	3,20
1999	2,88
2000	5,71
2000	5,76
2000	6,62
2000	5,33
2000	5,07
2000	2,72
2000	3,50
2000	3,04
2000	3,54
2000	3,46
2000	6,58
2000	8,35
2001	9,59
2001	6,51
2001	7,21
2001	7,91
2001	5,42
2001	5,55
2001	5,12
2001	4,90
2001	5,27
2001	9,28
2001	7,77
2001	6,49
2002	8,63
2002	6,40
2002	6,99
2002	13,05
2002	8,89
2002	9,07
2002	7,31
2002	5,60
2002	9,09
2002	7,61
2002	9,21
2002	7,53
2003	8,07
2003	6,74
2003	9,17
2003	9,76
2003	8,15
2003	4,91
2003	5,82
2003	4,28
2003	7,76
2003	11,04
2003	9,40
2003	7,91
2004	7,20
2004	7,35
2004	7,57
2004	7,90
2004	5,91
2004	7,50
2004	4,73
2004	5,05
2004	5,08
2004	5,17
2004	9,94
2004	5,97
2005	9,00
2005	9,00
2005	12,63
2005	6,63
2005	6,15
2005	7,67
2005	4,55
2005	7,04
2005	5,51
2005	8,12
2005	9,77
2005	18,04
2006	14,11
2006	13,05
2006	10,18
2006	12,26
2006	18,24
2006	7,22
2006	3,96
2006	4,03
2006	5,20
2006	5,89
2006	8,14
2006	7,23
2007	9,25
2007	6,25
2007	14,91
2007	10,11
2007	7,03
2007	3,93
2007	5,12
2007	6,84
2007	8,62
2007	8,96
2007	13,16
2007	12,84
2008	11,85
2008	15,03
2008	12,17
2008	9,75
2008	7,91
2008	6,94
2008	11,37
2008	7,34
2008	6,94
2008	10,86
2008	8,57
2008	9,26
2009	17,61
2009	15,01
2009	20,09
2009	21,51
2009	3,46
2009	10,23
2009	3,68
2009	8,75
2009	9,06
2009	15,83
2009	9,36
2009	17,28
2010	27,01
2010	13,13
2010	12,51
2010	27,72
2010	7,85
2010	8,10
2010	17,98
2010	9,23
2010	10,67
2010	20,33
2010	17,62
2010	20,26
2011	26,66
2011	23,86
2011	23,83
2011	26,85
2011	13,74
2011	9,00
2011	27,35
2011	9,06
2011	8,42
2011	20,94
2011	11,53
2011	11,69
2012	26,55
2012	19,76
2012	43,42
2012	34,68
2012	14,02
2012	10,42
2012	20,33
2012	17,02
2012	17,21
2012	27,69
2012	19,56
2012	20,54
2013	27,78
2013	18,68
2013	27,47
2013	28,52
2013	25,22
2013	17,19
2013	32,35
2013	27,59
2013	20,64
2013	25,08
2013	20,54
2013	16,97
2014	34,64
2014	26,62
2014	27,29
2014	30,01
2014	23,93
2014	25,96
2014	20,13
2014	23,18
2014	18,53
2014	18,15
2014	21,77
2014	19,29
2015	21,60
2015	24,18
2015	33,25
2015	28,13
2015	23,46
2015	29,99
2015	20,81
2015	21,00
2015	19,60
2015	19,52
2015	38,87
2015	24,15
2016	25,05
2016	27,13
2016	34,04
2016	23,50
2016	27,08
2016	22,14
2016	24,45
2016	30,06
2016	27,10
2016	26,53
2016	32,16
2016	37,77
2017	36,71
2017	36,05
2017	45,47
2017	27,56
2017	39,64
2017	33,29
2017	20,94
2017	24,46
2017	24,32
2017	30,45
2017	34,24
2017	25,45
2018	25,95
2018	27,01
2018	29,05
2018	36,47
2018	41,28
2018	42,15
2018	37,91
2018	29,66
2018	30,42
2018	34,77
2018	33,42
2018	31,33
2019	35,55
2019	36,19
2019	40,68
2019	47,36
2019	47,21
2019	33,94
2019	39,31
2019	38,71
2019	32,74
2019	36,58
2019	40,10
2019	35,15
2020	34,03
2020	39,00
2020	47,45
2020	41,34
2020	34,60
2020	37,96
2020	25,67
2020	24,78
2020	29,24
2020	28,89
2020	32,00
2020	29,02
2021	21,22
2021	25,96
2021	35,60
2021	33,91
2021	37,71
2021	39,23
2021	33,32
2021	25,75
2021	22,51
2021	18,97
2021	33,05
2021	36,62
2022	34,14
2022	26,98
2022	46,47
2022	43,11
2022	33,09
2022	38,83
2022	22,76
2022	28,55
2022	29,08
2022	31,62
2022	35,70
2022	28,37
2023	27,55
2023	28,85
2023	39,34
2023	41,27
2023	36,03
2023	31,60
2img023	26,15
2023	35,22
2023	32,80
2023	21,97
2023	30,63
2023	24,99
2024	33,69
2024	56,00
2024	43,62
2024	25,90
2024	37,52
2024	32,56
2024	32,74
2024	28,85
2024	22,94
2024	21,55
2024	21,40
2024	28,72
1)Als de top 2 invoerstromen 80 procent van de totaalwaarde vertegenwoordigd is deze eruit gefilterd.

2.5EU-tegenmaatregelen op de Amerikaanse staal- en aluminiumheffingen

Amerikaanse invoerheffingen onder het mom van nationale veiligheid

In maart 2018 kondigde president Trump aan dat de VS invoerheffingen zou instellen van 25 procent op staal en 10 procent op aluminium. Deze heffingen werden ingesteld met een beroep op de nationale veiligheid, op basis van een onderzoek van het Amerikaanse ministerie van Handel onder sectie 232 van de Trade Expansion Act van 1962. In dit onderzoek werd geconcludeerd dat de omvang en omstandigheden van staalimporten de nationale veiligheid van de VS bedreigden (Federal Register, 2018a; Federal Register 2018b). Deze maatregelen waren volgens de Amerikaanse regering noodzakelijk om de binnenlandse staal- en aluminiumindustrie te beschermen tegen vermeende oneerlijke concurrentie uit het buitenland (Bown, 2018). Hoewel de heffingen aanvankelijk wereldwijd zouden gelden, besloot de VS op het laatste moment om de heffingen tijdelijk op te schorten voor onder meer de EU.

Deze opschorting werd in eerste instantie nog verlengd, maar in juni 2018 stelde de VS alsnog invoerheffingen in op staal en aluminium uit de EU. Andere landen zoals Argentinië, Australië, Brazilië en Zuid-Korea kregen permanente uitzonderingen (Harte, 2018). De EU beschouwde de Amerikaanse maatregelen als onrechtvaardig en diende daarom een klacht in bij de WTO. Daarnaast kondigde de EU vergeldingsmaatregelen aan op specifieke Amerikaanse producten, waaronder whiskey, motorfietsen en spijkerbroeken, met een gezamenlijke importwaarde van circa 2,8 miljard euro (Europese Commissie, 2018a). Met de keuze voor deze specifieke producten richtte de EU zich vooral op de thuisstaten van enkele belangrijke leden van de Republikeinse Partij, in de hoop dat zij president Trump zouden beïnvloeden om banen in hun eigen staten te beschermen door de staal- en aluminiumheffingen te schrappen (Chan & Smale, 2018). In totaal betroffen deze maatregelen 182 producten op 8‑digit niveau. Uit cijfers van het CBS bleek dat Nederland in 2017 voor zo’n 207 miljoen euro aan deze getroffen producten importeerde. Verder bleek dat de kosten van deze Europese heffingen volledig terecht kwamen bij de Nederlandse importeurs (Franssen et al., 2020).

Daarnaast had de EU binnen dit pakket vergeldingsmaatregelen een aanvullende lijst van producten voorbereid waarop eveneens aanvullende invoerheffingen zouden kunnen worden ingesteld, mocht president Trump besluiten de Amerikaanse heffingen uit te breiden (Europese Commissie, 2018b). Deze aanvullende maatregelen werden destijds echter nooit geactiveerd. Vrijwel al deze producten, met uitzondering van vier, zijn opgenomen in het aangekondigde vergeldingspakket van 2025, waardoor zij alsnog onder toekomstige vergeldingsmaatregelen kunnen vallen.

Langdurige heffingspiek na instelling EU-vergeldingsmaatregelen

In figuur 2.5.1 is het effect van de EU-vergeldingsmaatregelen goed zichtbaar. Tot 2018 bleef de gemiddelde heffing onder de 10 procent, maar door de vergeldingsmaatregelen kwam daarin een scherpe piek vanaf juni 2018. In tegenstelling tot het luchtvaartgeschil, waar de gemiddelde importheffing slechts kortstondig piekte, bleef de gemiddelde importheffing in dit geval gedurende een langere periode op een hoger niveau. De gemiddelde importheffing voor de getroffen goederen bedroeg in deze periode circa 28 procent. De piek hield aan tot eind 2021, toen een akkoord tussen de EU en de VS leidde tot het afschaffen van de staal- en aluminiumheffingen en het opschorten van de vergeldingsmaatregelen (Europese Commissie, 2021d). De Amerikaanse importmaatregelen verdwenen echter niet volledig; de invoerheffingen werden vervangen door quota, waarbij pas een heffing wordt opgelegd zodra een vastgestelde importhoeveelheid wordt overschreden. Deze hoeveelheden werden gebaseerd op de gemiddelde jaarlijkse importvolumes uit de periode 2015–2017 (Bown & Kolb, 2025; U.S. Department of Commerce, 2021).

Toon tabel2.5.1 Gemiddelde EU-importheffing onder vergeldingsmaatregelen van 2018 (%)Verberg tabel2.5.1 Gemiddelde EU-importheffing onder vergeldingsmaatregelen van 2018 (%)

2.5.1 Gemiddelde EU-importheffing onder vergeldingsmaatregelen van 2018 (%)

Periode	Heffing (gerealiseerd)	Heffing (inactief)
1994	1,8	.
1994	1,8	.
1994	1,8	.
1994	1,8	.
1994	1,8	.
1994	1,8	.
1994	1,8	.
1994	1,8	.
1994	7,7	.
1994	7,7	.
1994	7,7	.
1994	7,7	.
1995	8,6	.
1995	8,6	.
1995	8,6	.
1995	8,6	.
1995	8,6	.
1995	8,6	.
1995	8,9	.
1995	8,9	.
1995	8,9	.
1995	8,9	.
1995	8,9	.
1995	8,9	.
1996	8,1	.
1996	8,1	.
1996	8,0	.
1996	8,0	.
1996	8,0	.
1996	8,0	.
1996	7,7	.
1996	7,7	.
1996	7,7	.
1996	7,7	.
1996	7,5	.
1996	7,5	.
1997	7,3	.
1997	7,3	.
1997	7,3	.
1997	7,2	.
1997	7,2	.
1997	7,2	.
1997	6,9	.
1997	6,9	.
1997	6,9	.
1997	6,9	.
1997	6,9	.
1997	6,8	.
1998	6,5	.
1998	6,5	.
1998	6,5	.
1998	6,5	.
1998	6,5	.
1998	6,5	.
1998	6,1	.
1998	6,1	.
1998	6,1	.
1998	6,1	.
1998	6,1	.
1998	6,1	.
1999	5,8	.
1999	5,8	.
1999	5,8	.
1999	5,8	.
1999	5,8	.
1999	5,8	.
1999	5,5	.
1999	5,5	.
1999	5,5	.
1999	5,5	.
1999	5,5	.
1999	5,5	.
2000	5,3	.
2000	5,2	.
2000	5,2	.
2000	5,2	.
2000	5,2	.
2000	5,2	.
2000	4,9	.
2000	4,9	.
2000	4,9	.
2000	4,9	.
2000	4,9	.
2000	4,9	.
2001	4,7	.
2001	4,7	.
2001	4,7	.
2001	4,7	.
2001	4,7	.
2001	4,7	.
2001	4,7	.
2001	4,7	.
2001	4,7	.
2001	4,7	.
2001	4,7	.
2001	4,7	.
2002	4,9	.
2002	4,9	.
2002	5,1	.
2002	5,1	.
2002	5,1	.
2002	6,6	.
2002	4,2	.
2002	4,2	.
2002	4,2	.
2002	4,2	.
2002	4,2	.
2002	4,2	.
2003	4,2	.
2003	4,2	.
2003	4,2	.
2003	4,2	.
2003	4,2	.
2003	4,2	.
2003	4,2	.
2003	4,2	.
2003	4,4	.
2003	4,4	.
2003	4,4	.
2003	4,4	.
2004	4,0	.
2004	4,0	.
2004	4,1	.
2004	4,1	.
2004	4,1	.
2004	4,2	.
2004	4,2	.
2004	4,2	.
2004	4,2	.
2004	4,3	.
2004	4,3	.
2004	4,3	.
2005	3,8	.
2005	3,8	.
2005	3,8	.
2005	3,8	.
2005	3,9	.
2005	3,9	.
2005	3,9	.
2005	3,9	.
2005	3,9	.
2005	3,9	.
2005	3,9	.
2005	3,9	.
2006	3,5	.
2006	3,1	.
2006	3,1	.
2006	3,1	.
2006	3,1	.
2006	3,0	.
2006	2,7	.
2006	2,7	.
2006	2,7	.
2006	2,7	.
2006	2,7	.
2006	2,8	.
2007	2,8	.
2007	2,8	.
2007	2,8	.
2007	2,8	.
2007	2,8	.
2007	2,8	.
2007	2,8	.
2007	2,8	.
2007	2,8	.
2007	2,8	.
2007	2,8	.
2007	2,8	.
2008	3,4	.
2008	3,4	.
2008	3,4	.
2008	3,4	.
2008	3,4	.
2008	3,4	.
2008	3,4	.
2008	3,4	.
2008	3,4	.
2008	3,4	.
2008	3,4	.
2008	3,4	.
2009	3,3	.
2009	3,3	.
2009	3,3	.
2009	3,3	.
2009	3,3	.
2009	3,2	.
2009	3,2	.
2009	3,2	.
2009	3,2	.
2009	3,2	.
2009	3,2	.
2009	3,2	.
2010	3,2	.
2010	3,2	.
2010	3,2	.
2010	3,2	.
2010	3,3	.
2010	3,3	.
2010	3,3	.
2010	3,3	.
2010	3,3	.
2010	3,2	.
2010	3,2	.
2010	3,2	.
2011	3,2	.
2011	3,0	.
2011	3,0	.
2011	3,0	.
2011	2,8	.
2011	2,8	.
2011	2,8	.
2011	2,8	.
2011	2,8	.
2011	2,8	.
2011	2,8	.
2011	2,8	.
2012	4,2	.
2012	4,2	.
2012	4,2	.
2012	4,2	.
2012	4,2	.
2012	4,2	.
2012	4,3	.
2012	4,3	.
2012	4,3	.
2012	4,3	.
2012	4,2	.
2012	4,2	.
2013	4,2	.
2013	4,2	.
2013	4,9	.
2013	4,9	.
2013	5,1	.
2013	5,1	.
2013	5,1	.
2013	5,1	.
2013	5,1	.
2013	5,1	.
2013	5,1	.
2013	5,1	.
2014	5,1	.
2014	5,1	.
2014	5,1	.
2014	5,1	.
2014	4,8	.
2014	4,8	.
2014	4,8	.
2014	4,8	.
2014	4,8	.
2014	4,8	.
2014	4,8	.
2014	4,8	.
2015	4,8	.
2015	4,8	.
2015	4,9	.
2015	4,9	.
2015	4,9	.
2015	4,9	.
2015	4,9	.
2015	4,9	.
2015	4,9	.
2015	4,9	.
2015	4,9	.
2015	4,6	.
2016	4,7	.
2016	4,7	.
2016	4,7	.
2016	4,7	.
2016	4,7	.
2016	4,7	.
2016	4,2	.
2016	4,2	.
2016	4,2	.
2016	4,2	.
2016	4,2	.
2016	4,2	.
2017	3,5	.
2017	3,5	.
2017	3,5	.
2017	3,5	.
2017	3,6	.
2017	3,6	.
2017	3,5	.
2017	3,5	.
2017	3,5	.
2017	3,5	.
2017	3,5	.
2017	3,5	.
2018	3,4	.
2018	3,4	.
2018	3,4	.
2018	3,4	.
2018	3,3	.
2018	28,2	.
2018	28,2	.
2018	28,2	.
2018	28,2	.
2018	28,2	.
2018	28,2	.
2018	28,2	.
2019	28,2	.
2019	28,2	.
2019	28,2	.
2019	28,2	.
2019	28,2	.
2019	28,2	.
2019	28,2	.
2019	28,2	.
2019	28,2	.
2019	28,2	.
2019	28,2	.
2019	28,2	.
2020	28,2	.
2020	28,2	.
2020	28,2	.
2020	28,2	.
2020	28,2	.
2020	28,2	.
2020	28,2	.
2020	28,1	.
2020	28,1	.
2020	28,1	.
2020	28,1	.
2020	28,1	.
2021	28,1	.
2021	27,9	.
2021	27,9	.
2021	27,9	.
2021	28,0	.
2021	28,0	.
2021	28,0	.
2021	28,0	.
2021	28,0	.
2021	28,0	.
2021	28,0	.
2021	28,0	.
2022	8,1	.
2022	8,1	.
2022	8,1	.
2022	8,1	.
2022	8,1	.
2022	8,1	.
2022	7,9	.
2022	7,9	.
2022	7,9	.
2022	7,9	.
2022	7,9	.
2022	7,9	.
2023	8,0	.
2023	8,0	.
2023	8,0	.
2023	8,0	.
2023	8,0	.
2023	8,0	.
2023	8,0	.
2023	7,6	.
2023	7,6	.
2023	7,6	.
2023	7,6	.
2023	7,6	.
2024	7,6	.
2024	7,6	.
2024	7,6	.
2024	7,6	.
2024	7,6	.
2024	7,6	.
2024	7,6	.
2024	6,8	.
2024	6,8	.
2024	6,8	.
2024	6,8	.
2024	6,8	.
2025	6,8	.
2025	6,8	.
2025	6,8	.
2025	6,8	.
2025	6,8	.
2025	6,8	.
2025	6,8	.
2025	6,8	.
2025	6,8	.
2025	6,8	.
2025	6,8	.
2025	6,8	.
2026	6,8	6,8
2026	.	28,9
2026	.	28,9
2026	.	28,9
2026	.	28,9
2026	.	28,9
2026	.	28,9
2026	.	28,9
2026	.	28,9
2026	.	28,9
2026	.	28,9
2026	.	28,9
2027	.	28,9
2027	.	28,9
2027	.	28,9
2027	.	28,9
2027	.	28,9
2027	.	28,9
2027	.	28,9
2027	.	28,9
2027	.	28,9
2027	.	28,9
2027	.	28,9
2027	.	28,9
2028	.	28,9
2028	.	28,9
2028	.	28,9
2028	.	28,9
2028	.	28,9
2028	.	28,9
2028	.	28,9
2028	.	28,9
2028	.	28,9
2028	.	28,9
2028	.	28,9
2028	.	28,9
Bron: CBS, TARIC (2025)

Figuur 2.5.1 toont naast de gerealiseerde gemiddelde heffing voor de producten die onder de EU-vergeldingsmaatregelen van 2018 vielen, ook een weergave van de gemiddelde heffing als het vergeldingspakket van 2025 zou worden geactiveerd. Alle producten die tussen 2018 en 2021 onder de vergeldingsmaatregelen vielen, zijn ook in het 2025‑pakket opgenomen en keren daarmee volledig terug. Bovendien ligt de gemiddelde EU-importheffing voor deze producten onder het 2025‑pakket hoger dan in de periode 2018–2021 het geval was. Dit komt doordat vier producten onder het nieuwe pakket een hoger aanvullend tarief van 30 procent zouden krijgen, terwijl de aanvullende heffing tussen 2018 en 2021 nog 25 procent bedroeg. Het betreft hierbij vier verschillende soorten whiskey, die daardoor zwaarder worden getroffen onder het 2025‑pakket.

Pakket vergeldingsmaatregelen bevat voornamelijk ijzer- en staalproducten

Er kwamen in totaal bijna 400 vergeldingsmaatregelen (cn10) op zo’n 170 (cn8-)producten, met name van ijzer en staal. Figuur 2.5.2 toont voor de meeste getroffen productgroepen het aantal producten waarop de vergeldingsmaatregelen van toepassing waren en de bijhorende gemiddelde importheffing. In totaal vielen 124 afzonderlijke artikelen van ijzer of staal onder de maatregelen, elk met een heffing van 25 procent. Ook ruw ijzer en staal werden geraakt, met 51 producten waarop eveneens een heffing van 25 procent werd toegepast. Voor aluminium en artikelen daarvan gold deze heffing voor 39 afzonderlijke producten. Naast industriële goederen nam de EU ook diverse landbouwproducten op in het vergeldingspakket. Voor granen golden invoerheffingen van 25 procent op in totaal 75 afzonderlijke goederen. Bereidingen van groenten, fruit of noten werden getroffen met invoerheffingen van gemiddeld 38 procent, verspreid over 50 producten. Ook eetbare groenten, wortels en knollen vielen onder de maatregelen, met een gemiddelde heffing van 28 procent op 6 producten. De hoogste invoerheffingen golden echter voor tabak en tabaksvervangers, met een gemiddelde importheffing van 70 procent op 10 verschillende producten.

Toon tabel2.5.2 EU-heffingen per productgroep onder vergeldingsmaatregelen van 2018Verberg tabel2.5.2 EU-heffingen per productgroep onder vergeldingsmaatregelen van 2018

2.5.2 EU-heffingen per productgroep onder vergeldingsmaatregelen van 2018

Product	Aantal producten	Gemiddelde heffing (%)
Artikelen van ijzer of staal	124	25
Granen	76	25
Ruw ijzer en staal	51	25
Bereidingen van groenten, fruit of noten	50	38
Aluminium en artikelen daarvan	39	25
Tabak en tabaksvervangers	10	70
Schepen, boten en drijvende constructies	8	26
Kleding en accessoires (niet gebreid/gehaakt)	7	25
Eetbare groenten, wortels en knollen	6	28
Kleding en accessoires (gebreid/gehaakt)	4	25
Bron: CBS, TARIC (2025)

In periode van extra heffingen lagere invoerwaarde uit de VS

In de aanloop naar de vergeldingsheffingen in 2018, nam de invoerwaarde van deze producten uit de VS toe sinds 2013, zie figuur 2.5.3. Waar de maandelijkse invoer van deze producten uit de VS sinds 2004 ongeveer 10 miljoen euro bedroeg, werd na een periode van groei – tot zelfs meer dan 50 miljoen euro – de invoer terug gedrukt tot rond de 10 miljoen euro ten tijde van de EU-vergeldingsheffingen, in de periode 2018–2021. Uit een eerdere Internationaliserings­monitor van het CBS bleek al dat de daling van de invoerwaarde van deze Amerikaanse producten met heffingen samenhangt met een daling in de import­hoeveelheden (Franssen et al., 2020). Voor de inwerkingtreding van de heffingen is mede door de EU-aankondiging echter ook een anticipatie-effect terug te zien in de drie maanden voor 20 juni 2018. Na op­schor­ting van deze vergeldingsheffingen herstelde de invoer van deze Amerikaanse producten.

Toon tabel2.5.3 Totale importwaarde van de producten onder staalvergeldingsmaatrgelen ¹⁾ (mln euro)Verberg tabel2.5.3 Totale importwaarde van de producten onder staalvergeldingsmaatrgelen ¹⁾ (mln euro)

2.5.3 Totale importwaarde van de producten onder staalvergeldingsmaatrgelen ¹⁾ (mln euro)

Periode	Totale importwaarde
1996	12,08
1996	7,65
1996	15,44
1996	13,94
1996	16,49
1996	16,27
1996	12,12
1996	8,07
1996	12,57
1996	14,67
1996	11,54
1996	10,77
1997	12,25
1997	13,13
1997	17,27
1997	22,56
1997	16,70
1997	19,80
1997	18,42
1997	9,52
1997	12,23
1997	16,72
1997	5,36
1997	10,48
1998	10,29
1998	13,48
1998	5,11
1998	23,56
1998	22,03
1998	17,00
1998	18,54
1998	9,08
1998	20,38
1998	14,39
1998	13,59
1998	11,49
1999	11,91
1999	15,05
1999	27,64
1999	18,67
1999	21,03
1999	20,30
1999	14,62
1999	12,65
1999	3,71
1999	13,60
1999	14,82
1999	14,14
2000	22,09
2000	20,23
2000	8,65
2000	21,31
2000	32,62
2000	26,19
2000	16,80
2000	25,36
2000	3,95
2000	18,40
2000	23,54
2000	14,85
2001	14,99
2001	17,54
2001	5,70
2001	23,78
2001	6,55
2001	5,20
2001	17,70
2001	20,96
2001	4,45
2001	16,65
2001	17,27
2001	3,55
2002	6,46
2002	6,69
2002	8,38
2002	15,07
2002	8,03
2002	7,74
2002	7,21
2002	6,79
2002	5,48
2002	6,95
2002	5,14
2002	6,90
2003	7,80
2003	7,09
2003	6,79
2003	8,23
2003	9,68
2003	7,76
2003	9,10
2003	6,36
2003	6,01
2003	7,14
2003	5,95
2003	7,06
2004	8,76
2004	6,59
2004	10,54
2004	10,11
2004	15,88
2004	18,34
2004	15,17
2004	15,26
2004	16,55
2004	11,24
2004	12,66
2004	11,66
2005	11,19
2005	12,39
2005	13,23
2005	10,73
2005	10,55
2005	10,47
2005	9,53
2005	10,48
2005	6,93
2005	5,80
2005	8,71
2005	10,16
2006	10,45
2006	7,78
2006	7,64
2006	9,00
2006	11,36
2006	9,23
2006	7,96
2006	7,43
2006	6,85
2006	7,82
2006	7,77
2006	7,31
2007	10,81
2007	6,58
2007	10,05
2007	13,03
2007	11,13
2007	11,12
2007	9,47
2007	8,66
2007	7,58
2007	8,02
2007	8,42
2007	6,88
2008	7,60
2008	9,56
2008	9,13
2008	11,44
2008	12,53
2008	11,99
2008	11,33
2008	8,86
2008	8,60
2008	9,61
2008	7,81
2008	10,60
2009	8,54
2009	9,16
2009	9,87
2009	10,74
2009	9,66
2009	8,08
2009	8,74
2009	8,61
2009	7,12
2009	5,35
2009	6,35
2009	7,78
2010	15,50
2010	7,54
2010	10,38
2010	10,86
2010	13,74
2010	10,27
2010	17,84
2010	14,56
2010	6,34
2010	5,98
2010	7,12
2010	7,60
2011	8,10
2011	13,12
2011	8,93
2011	11,62
2011	17,43
2011	23,19
2011	21,21
2011	8,83
2011	9,60
2011	9,90
2011	6,86
2011	7,51
2012	10,03
2012	7,78
2012	13,01
2012	12,91
2012	11,40
2012	12,46
2012	13,01
2012	10,24
2012	9,76
2012	10,56
2012	11,11
2012	7,97
2013	11,23
2013	10,39
2013	11,84
2013	13,79
2013	12,91
2013	13,42
2013	11,43
2013	10,77
2013	12,15
2013	12,70
2013	11,01
2013	10,52
2014	16,44
2014	9,77
2014	14,44
2014	19,18
2014	15,54
2014	14,08
2014	40,39
2014	11,70
2014	21,75
2014	15,97
2014	10,78
2014	12,64
2015	13,28
2015	11,70
2015	16,12
2015	22,62
2015	14,35
2015	17,24
2015	23,34
2015	20,16
2015	22,82
2015	20,03
2015	13,11
2015	14,99
2016	23,96
2016	20,04
2016	18,64
2016	18,58
2016	21,69
2016	17,04
2016	20,75
2016	17,09
2016	26,82
2016	21,08
2016	37,02
2016	20,32
2017	36,91
2017	25,62
2017	28,05
2017	17,73
2017	38,41
2017	38,88
2017	50,07
2017	17,30
2017	14,57
2017	15,03
2017	14,53
2017	15,70
2018	22,31
2018	15,69
2018	32,86
2018	44,23
2018	31,62
2018	31,31
2018	12,30
2018	14,69
2018	8,74
2018	12,89
2018	9,80
2018	7,77
2019	11,59
2019	8,81
2019	8,79
2019	12,76
2019	9,28
2019	14,00
2019	13,66
2019	12,07
2019	10,22
2019	15,90
2019	10,14
2019	13,26
2020	10,89
2020	8,96
2020	14,47
2020	10,77
2020	8,63
2020	11,30
2020	12,14
2020	11,26
2020	11,46
2020	15,11
2020	12,59
2020	10,99
2021	11,21
2021	14,68
2021	18,75
2021	16,10
2021	21,60
2021	17,11
2021	32,41
2021	16,16
2021	14,43
2021	15,54
2021	11,42
2021	11,42
2022	31,89
2022	17,55
2022	19,09
2022	44,87
2022	27,01
2022	25,28
2022	39,13
2022	25,03
2022	18,26
2022	22,10
2022	25,11
2022	26,03
2023	34,88
2023	39,23
2023	62,33
2023	45,60
2023	28,56
2023	36,65
2023	21,59
2023	28,86
2023	23,46
2023	20,68
2023	21,30
2023	18,23
2024	16,02
2024	20,39
2024	21,08
2024	21,89
2024	20,84
2024	19,07
2024	18,22
2024	18,19
2024	18,39
2024	31,51
2024	22,11
2024	21,34
1)Als de top 2 invoerstromen 80 procent van de totaalwaarde vertegenwoordigd is deze eruit gefilterd.

2.6EU-vrijwaringsmaatregelen op wereldwijde staalimport

Structurele overcapaciteit in de staalindustrie

De staalindustrie kampt wereldwijd al geruime tijd met aanhoudende overcapaciteit, waarbij de staalproductie ver boven de wereldwijde vraag uitsteekt. In 2024 bedroeg de wereldwijde overcapaciteit zo’n 600 miljoen ton, wat vier tot vijf keer de jaarlijkse staalproductie van de EU is (Braw, 2025). Vooral de Chinese staalexport is hierbij van belang: sinds 2020 is deze meer dan verdubbeld en in 2024 werd met 118 miljoen ton een recordniveau bereikt (OESO, 2025). Deze ontwikkelingen zetten staalproducenten in de EU aanzienlijk onder druk, een situatie die verder werd verergerd door de Amerikaanse invoerheffingen op staal en aluminium uit alle landen, opgelegd ter bescherming van de binnenlandse markt.

Kort na de invoering van de Amerikaanse invoerheffingen op staal en aluminium in maart en juni 2018 startte de Europese Commissie een onderzoek naar de gevolgen van deze maatregelen voor de Europese staalmarkt. De EU vreesde dat staalproducten die door de Amerikaanse importmaatregelen niet langer op de Amerikaanse markt terechtkonden, in toenemende mate richting Europa zouden worden omgeleid. De EU besloot om beschermingsmaatregelen in te voeren, omdat een plotselinge stijging van de staalimport ernstige schade aan de Europese staalindustrie zou kunnen toebrengen (Europese Commissie, 2018c). Anders dan bij de invoerheffingen in het luchtvaartgeschil en de vergeldingsheffingen richtten deze maatregelen zich niet uitsluitend op de VS, maar golden ze voor staalimport uit alle landen wereldwijd, met uitzondering van ontwikkelingslanden met een klein marktaandeel (Eurofer, 2019).

Beschermingsmaatregelen via importquota op 26 categorieën staalproducten

De eerste voorlopige maatregelen traden in juli 2018 in werking en betroffen importquota op 23 categorieën staalproducten. De hoogte van deze quota werd gebaseerd op het gemiddelde importvolume in de periode 2015–2017. Zolang de invoer onder dit niveau bleef, hoefde er geen heffing te worden betaald. Bij overschrijding van dit quotum gold echter een invoerheffing van 25 procent. Vanaf februari 2019 stelde de EU definitieve quota in voor 26 categorieën staalproducten, waarbij het niveau van de quota met 5 procent werd verhoogd ten opzichte van de voorlopige maatregelen (Europese Commissie, 2019). Dat betekent dat de heffing van 25 procent pas van toepassing was bij invoer boven 105 procent van het gemiddelde importvolume in 2015–2017. Deze 26 categorieën zijn onderverdeeld in de productfamilies platte producten, lange producten en buizen, en sluiten in grote lijnen aan bij de productcategorieën waarop de Amerikaanse staal- en aluminiumheffingen zich richtten. De maatregelen waren oorspronkelijk ingesteld voor een periode van drie jaar, tot en met juni 2021. Vanwege de aanhoudende noodzaak om de Europese staalindustrie te beschermen, onder meer door blijvende invoerdruk op de Europese staalmarkt, ging de Europese Commissie echter tweemaal over tot verlenging van de maatregelen: eerst tot en met juni 2024, en vervolgens met nog eens twee jaar tot en met juni 2026 (Europese Commissie, 2014; Europese Commissie, 2021e). Volgens de WTO-regels mogen de maatregelen na die datum niet opnieuw worden verlengd. Om de Europese staalindustrie te blijven beschermen, stelde de Europese Commissie in oktober 2025 een plan voor om de minimale importhoeveelheid waarvoor een heffing verschuldigd is te verlagen. Daarnaast zal de invoerheffing worden verhoogd, waarbij het in combinatie met de nieuwe quota stijgt van 25 naar 50 procent (Jongsma & Schiffers, 2025).

Importquota op Amerikaans staal houdt sinds 2018 aan

Figuur 2.6.1 toont de ontwikkeling van de gemiddelde heffing bij quotumoverschrijding op de 26 categorieën staalproducten uit de VS waarvoor uiteindelijk importquota zijn ingesteld. Tot en met juni 2018 golden er nog geen importquota voor deze goederen. Dit veranderde in juli 2018 toen voorlopige vrijwaringsmaatregelen werden ingevoerd voor 23 van de 26 categorieën, waardoor de gemiddelde heffing bij quotumoverschrijding steeg naar 13 procent. Toen de EU in februari 2019 de definitieve importquota invoerde, werden ook de drie overgebleven categorieën aan de maatregelen toegevoegd. Dit leidde eerst tot een verdere stijging van het gemiddelde quotum naar 14 procent, vervolgens tot 24 procent vanaf oktober 2025, en uiteindelijk tot 25 procent vanaf januari 2022. Omdat de importquota in zowel 2021 als 2024 zijn verlengd, blijven deze maatregelen tot op heden van kracht en houdt het verhoogde heffingsniveau nog altijd stand.

Daarnaast laat figuur 2.6.1 ook zien wat het gemiddelde importquotum zou zijn indien het vergeldingspakket van 2025 in werking zou treden. In dat geval zouden de bestaande importquota op alle 26 categorieën staalproducten worden vervangen door vaste importheffingen. Deze zouden dan altijd van toepassing zijn, en niet enkel wanneer een bepaald importvolume wordt overschreden. De gemiddelde importheffing zou hierdoor iets hoger uitvallen dan het huidige gemiddelde importquotum. Dit komt doordat voor twee staalproducten het quotum van 25 procent wordt vervangen door een verhoogde heffing van 30 procent, terwijl voor de overige producten het bestaande importquotum van 25 procent wordt omgezet naar een gelijkwaardige importheffing.

Toon tabel2.6.1 Gemiddelde EU-importquotum/heffingen op 26 categorieën staalproducten uit de VS (%)Verberg tabel2.6.1 Gemiddelde EU-importquotum/heffingen op 26 categorieën staalproducten uit de VS (%)

2.6.1 Gemiddelde EU-importquotum/heffingen op 26 categorieën staalproducten uit de VS (%)

Periode	Heffing (gerealiseerd)	Heffing (inactief)	Quotum (gerealiseerd)	Quotum (inactief)
2007, januari	0,0	.	.	.
2007, februari	0,0	.	.	.
2007, maart	0,0	.	.	.
2007, april	0,0	.	.	.
2007, mei	0,0	.	.	.
2007, juni	0,0	.	.	.
2007, juli	0,0	.	.	.
2007, augustus	0,0	.	.	.
2007, september	0,0	.	.	.
2007, oktober	0,0	.	.	.
2007, januari	0,0	.	.	.
2007, februari	0,0	.	.	.
2008, januari	0,0	.	.	.
2008, februari	0,0	.	.	.
2008, maart	0,0	.	.	.
2008, april	0,0	.	.	.
2008, mei	0,0	.	.	.
2008, juni	0,0	.	.	.
2008, juli	0,0	.	.	.
2008, augustus	0,0	.	.	.
2008, september	0,0	.	.	.
2008, oktober	0,0	.	.	.
2008, januari	0,0	.	.	.
2008, februari	0,0	.	.	.
2009, januari	0,0	.	.	.
2009, februari	0,0	.	.	.
2009, maart	0,0	.	.	.
2009, april	0,0	.	.	.
2009, mei	0,0	.	.	.
2009, juni	0,0	.	.	.
2009, juli	0,0	.	.	.
2009, augustus	0,0	.	.	.
2009, september	0,0	.	.	.
2009, oktober	0,0	.	.	.
2009, januari	0,0	.	.	.
2009, februari	0,0	.	.	.
2010, januari	0,0	.	.	.
2010, februari	0,0	.	.	.
2010, maart	0,0	.	.	.
2010, april	0,0	.	.	.
2010, mei	0,0	.	.	.
2010, juni	0,0	.	.	.
2010, juli	0,0	.	.	.
2010, augustus	0,0	.	.	.
2010, september	0,0	.	.	.
2010, oktober	0,0	.	.	.
2010, januari	0,0	.	.	.
2010, februari	0,0	.	.	.
2011, januari	0,0	.	.	.
2011, februari	0,0	.	.	.
2011, maart	0,0	.	.	.
2011, april	0,0	.	.	.
2011, mei	0,0	.	.	.
2011, juni	0,0	.	.	.
2011, juli	0,0	.	.	.
2011, augustus	0,0	.	.	.
2011, september	0,0	.	.	.
2011, oktober	0,0	.	.	.
2011, januari	0,0	.	.	.
2011, februari	0,0	.	.	.
2012, januari	0,0	.	.	.
2012, februari	0,0	.	.	.
2012, maart	0,0	.	.	.
2012, april	0,0	.	.	.
2012, mei	0,0	.	.	.
2012, juni	0,0	.	.	.
2012, juli	0,0	.	.	.
2012, augustus	0,0	.	.	.
2012, september	0,0	.	.	.
2012, oktober	0,0	.	.	.
2012, januari	0,0	.	.	.
2012, februari	0,0	.	.	.
2013, januari	0,0	.	.	.
2013, februari	0,0	.	.	.
2013, maart	0,0	.	.	.
2013, april	0,0	.	.	.
2013, mei	0,0	.	.	.
2013, juni	0,0	.	.	.
2013, juli	0,0	.	.	.
2013, augustus	0,0	.	.	.
2013, september	0,0	.	.	.
2013, oktober	0,0	.	.	.
2013, januari	0,0	.	.	.
2013, februari	0,0	.	.	.
2014, januari	0,0	.	.	.
2014, februari	0,0	.	.	.
2014, maart	0,0	.	.	.
2014, april	0,0	.	.	.
2014, mei	0,0	.	.	.
2014, juni	0,0	.	.	.
2014, juli	0,0	.	.	.
2014, augustus	0,0	.	.	.
2014, september	0,0	.	.	.
2014, oktober	0,0	.	.	.
2014, januari	0,0	.	.	.
2014, februari	0,0	.	.	.
2015, januari	0,0	.	.	.
2015, februari	0,0	.	.	.
2015, maart	0,0	.	.	.
2015, april	0,0	.	.	.
2015, mei	0,0	.	.	.
2015, juni	0,0	.	.	.
2015, juli	0,0	.	.	.
2015, augustus	0,0	.	.	.
2015, september	0,0	.	.	.
2015, oktober	0,0	.	.	.
2015, januari	0,0	.	.	.
2015, februari	0,0	.	.	.
2016, januari	0,0	.	.	.
2016, februari	0,0	.	.	.
2016, maart	0,0	.	.	.
2016, april	0,0	.	.	.
2016, mei	0,0	.	.	.
2016, juni	0,0	.	.	.
2016, juli	0,0	.	.	.
2016, augustus	0,0	.	.	.
2016, september	0,0	.	.	.
2016, oktober	0,0	.	.	.
2016, januari	0,0	.	.	.
2016, februari	0,0	.	.	.
2017, januari	0,0	.	.	.
2017, februari	0,0	.	.	.
2017, maart	0,0	.	.	.
2017, april	0,0	.	.	.
2017, mei	0,0	.	.	.
2017, juni	0,0	.	.	.
2017, juli	0,0	.	.	.
2017, augustus	0,0	.	.	.
2017, september	0,0	.	.	.
2017, oktober	0,0	.	.	.
2017, januari	0,0	.	.	.
2017, februari	0,0	.	.	.
2018, januari	0,0	.	.	.
2018, februari	0,0	.	.	.
2018, maart	0,0	.	.	.
2018, april	0,0	.	.	.
2018, mei	0,0	.	.	.
2018, juni	1,4	.	0,0	.
2018, juli	1,4	.	11,7	.
2018, augustus	1,4	.	11,7	.
2018, september	1,4	.	11,7	.
2018, oktober	1,4	.	11,7	.
2018, januari	1,4	.	11,7	.
2018, februari	1,4	.	11,7	.
2019, januari	1,4	.	11,7	.
2019, februari	1,4	.	13,3	.
2019, maart	1,4	.	13,3	.
2019, april	1,4	.	13,3	.
2019, mei	1,4	.	13,3	.
2019, juni	1,4	.	13,3	.
2019, juli	1,4	.	13,3	.
2019, augustus	1,4	.	13,3	.
2019, september	1,4	.	13,3	.
2019, oktober	1,4	.	23,6	.
2019, januari	1,2	.	23,8	.
2019, februari	1,2	.	23,8	.
2020, januari	1,2	.	23,8	.
2020, februari	1,2	.	23,8	.
2020, maart	1,2	.	23,8	.
2020, april	1,2	.	23,8	.
2020, mei	1,2	.	23,8	.
2020, juni	1,2	.	23,8	.
2020, juli	1,2	.	23,8	.
2020, augustus	1,2	.	23,8	.
2020, september	1,2	.	23,8	.
2020, oktober	1,2	.	23,8	.
2020, januari	1,2	.	23,8	.
2020, februari	1,2	.	23,8	.
2021, januari	1,2	.	23,8	.
2021, februari	1,2	.	23,8	.
2021, maart	1,2	.	23,8	.
2021, april	1,2	.	23,8	.
2021, mei	1,2	.	23,8	.
2021, juni	1,2	.	23,8	.
2021, juli	1,2	.	23,8	.
2021, augustus	1,2	.	23,8	.
2021, september	1,2	.	23,8	.
2021, oktober	1,2	.	23,8	.
2021, januari	1,2	.	23,8	.
2021, februari	1,2	.	23,8	.
2022, januari	0,0	.	25,0	.
2022, februari	0,0	.	25,0	.
2022, maart	0,0	.	25,0	.
2022, april	0,0	.	25,0	.
2022, mei	0,0	.	25,0	.
2022, juni	0,0	.	25,0	.
2022, juli	0,0	.	25,0	.
2022, augustus	0,0	.	25,0	.
2022, september	0,0	.	25,0	.
2022, oktober	0,0	.	25,0	.
2022, januari	0,0	.	25,0	.
2022, februari	0,0	.	25,0	.
2023, januari	0,0	.	25,0	.
2023, februari	0,0	.	25,0	.
2023, maart	0,0	.	25,0	.
2023, april	0,0	.	25,0	.
2023, mei	0,0	.	25,0	.
2023, juni	0,0	.	25,0	.
2023, juli	0,0	.	25,0	.
2023, augustus	0,0	.	25,0	.
2023, september	0,0	.	25,0	.
2023, oktober	0,0	.	25,0	.
2023, januari	0,0	.	25,0	.
2023, februari	0,0	.	25,0	.
2024, januari	0,0	.	25,0	.
2024, februari	0,0	.	25,0	.
2024, maart	0,0	.	25,0	.
2024, april	0,0	.	25,0	.
2024, mei	0,0	.	25,0	.
2024, juni	0,0	.	25,0	.
2024, juli	0,0	.	25,0	.
2024, augustus	0,0	.	25,0	.
2024, september	0,0	.	25,0	.
2024, oktober	0,0	.	25,0	.
2024, januari	0,0	.	25,0	.
2024, februari	0,0	.	25,0	.
2025, januari	0,0	.	25,0	.
2025, februari	0,0	.	25,0	.
2025, maart	0,0	.	25,0	.
2025, april	0,0	.	25,0	.
2025, mei	0,0	.	25,0	.
2025, juni	0,0	.	25,0	.
2025, juli	0,0	.	25,0	.
2025, augustus	0,0	.	25,0	.
2025, september	0,0	.	25,0	.
2025, oktober	0,0	.	25,0	.
2025, januari	0,0	.	25,0	.
2025, februari	0,0	0,0	25,0	.
2026, januari	.	0,0	.	25,0
2026, februari	.	25,3	.	0,0
2026, maart	.	25,3	.	0,0
2026, april	.	25,3	.	0,0
2026, mei	.	25,3	.	0,0
2026, juni	.	25,3	.	0,0
2026, juli	.	25,3	.	0,0
2026, augustus	.	25,3	.	0,0
2026, september	.	25,3	.	0,0
2026, oktober	.	25,3	.	0,0
2026, januari	.	25,3	.	0,0
2026, februari	.	25,3	.	0,0
2027, januari	.	25,3	.	0,0
2027, februari	.	25,3	.	0,0
2027, maart	.	25,3	.	0,0
2027, april	.	25,3	.	0,0
2027, mei	.	25,3	.	0,0
2027, juni	.	25,3	.	0,0
2027, juli	.	25,3	.	0,0
2027, augustus	.	25,3	.	0,0
2027, september	.	25,3	.	0,0
2027, oktober	.	25,3	.	0,0
2027, januari	.	25,3	.	0,0
2027, februari	.	25,3	.	0,0
2028, januari	.	25,3	.	0,0
2028, februari	.	25,3	.	0,0
2028, maart	.	25,3	.	0,0
2028, april	.	25,3	.	0,0
2028, mei	.	25,3	.	0,0
2028, juni	.	25,3	.	0,0
2028, juli	.	25,3	.	0,0
2028, augustus	.	25,3	.	0,0
2028, september	.	25,3	.	0,0
2028, oktober	.	25,3	.	0,0
2028, januari	.	25,3	.	0,0
2028, februari	.	25,3	.	0,0

Ruw staal eerst geraakt, daarna volgen bewerkte staalproducten

De vrijwaringsmaatregelen troffen uiteindelijk 111 staalproducten op 10‑digit niveau, verdeeld over 26 categorieën. Op 8‑digit niveau gaat het om zo’n 50 staalproducten. Deze producten zijn globaal in te delen in ruw ijzer en staal, met 57 producten, en artikelen van ijzer of staal, met 54 producten. Bij de voorlopige maatregelen die in juli 2018 werden ingevoerd, lag de nadruk vooral op ruw ijzer en staal. Van de toen getroffen producten vielen er 48 in deze productcategorie, terwijl slechts 9 producten tot de bewerkte staalartikelen behoorden. Dat veranderde met de invoering van de definitieve maatregelen in februari 2019, toen ook de laatste drie categorieën staalproducten onder de vrijwarings­maatregelen vielen. Daarmee kwamen er nog eens 54 producten bij, waarvan het merendeel bestond uit bewerkte staalproducten. In totaal werden toen 45 bewerkte staalproducten toegevoegd, waarvan het grootste deel naadloze stalen buizen betrof, met 40 afzonderlijke producten.

Staalinvoer uit de VS ondanks verhoogde heffingen nog op niveau

Figuur 2.6.2 toont de Nederlandse importwaarde van Amerikaanse staalproducten rondom de periode van de EU maatregelen op deze producten. Na een lange periode zonder heffingen tot 2018, welke gepaard ging met een structurele groei van de importwaarde, is de invoer van deze producten na intreding van de staal en aluminium vrijwarings­maatregelen afgeremd. Buiten enkele pieken tot en met 2020, is de invoer van deze producten verder gematigd. Vanaf 2021 daalde de invoer tot onder de 250 duizend euro. In vergelijking met de andere twee conflicten is de omvang van de Nederlandse invoer van deze Amerikaanse producten beduidend lager. Daarbij moet men in acht nemen dat deze maatregelen vooral als focus hebben om de Europese staal en aluminium markt te beschermen tegen dumping door goedkopere producenten van buiten de Europese markt. Deze verordening heeft dus een globale focus en is niet specifiek tegen de VS gericht.

Toon tabel2.6.2 Totale importwaarde van producten uit de VS onder de staal vrijwaringsmaatregelen ¹⁾ (1 000 euro)Verberg tabel2.6.2 Totale importwaarde van producten uit de VS onder de staal vrijwaringsmaatregelen ¹⁾ (1 000 euro)

2.6.2 Totale importwaarde van producten uit de VS onder de staal vrijwaringsmaatregelen ¹⁾ (1 000 euro)

Periode	Totale importwaarde
2007²⁾	74,22
2007²⁾	1,35
2007²⁾	108,24
2007²⁾	39,92
2007²⁾	54,14
2007²⁾	371,32
2007²⁾	164,69
2007²⁾	80,55
2007²⁾	63,93
2007²⁾	20,51
2007²⁾	354,24
2007²⁾	31,89
2008	6,60
2008	5,46
2008	27,60
2008	36,05
2008	49,14
2008	2,08
2008	6,84
2008	20,42
2008	12,86
2008	53,63
2008	14,90
2008	98,13
2009	416,48
2009	169,24
2009	56,62
2009	73,31
2009	35,77
2009	150,20
2009	23,17
2009	11,63
2009	11,14
2009	88,56
2009	24,62
2009	22,99
2010	15,12
2010	59,78
2010	40,61
2010	122,84
2010	122,71
2010	37,66
2010	57,17
2010	5,43
2010	34,82
2010	126,28
2010	94,85
2010	59,33
2011	1,14
2011	109,83
2011	726,31
2011	23,32
2011	41,94
2011	264,52
2011	25,37
2011	93,05
2011	139,66
2011	52,71
2011	68,78
2011	65,44
2012	262,51
2012	141,11
2012	59,43
2012	73,14
2012	399,49
2012	48,50
2012	1147,20
2012	279,57
2012	19,74
2012	33,91
2012	217,75
2012	32,03
2013	99,19
2013	119,48
2013	415,52
2013	212,07
2013	75,69
2013	113,92
2013	223,29
2013	161,86
2013	205,88
2013	128,39
2013	96,88
2013	127,91
2014	67,44
2014	356,73
2014	578,90
2014	367,79
2014	315,08
2014	440,51
2014	167,90
2014	143,01
2014	193,04
2014	279,77
2014	405,89
2014	26,22
2015	1294,81
2015	788,16
2015	387,79
2015	287,85
2015	402,44
2015	473,67
2015	129,42
2015	276,88
2015	97,31
2015	288,73
2015	217,90
2015	26,81
2016	20,79
2016	155,00
2016	40,60
2016	37,74
2016	454,31
2016	27,45
2016	26,99
2016	286,89
2016	344,28
2016	144,13
2016	71,01
2016	23,58
2017	604,31
2017	411,75
2017	50,63
2017	63,36
2017	168,27
2017	34,87
2017	43,80
2017	12,88
2017	305,41
2017	23,32
2017	228,70
2017	15,97
2018	185,69
2018	460,67
2018	52,98
2018	266,84
2018	385,12
2018	983,21
2018	429,38
2018	479,33
2018	11,04
2018	364,66
2018	314,66
2018	42,76
2019	69,75
2019	50,23
2019	323,20
2019	127,65
2019	41,30
2019	506,59
2019	473,02
2019	181,80
2019	722,63
2019	490,66
2019	266,44
2019	246,22
2020	235,75
2020	283,76
2020	6,19
2020	342,29
2020	430,61
2020	296,14
2020	328,43
2020	3,74
2020	23,44
2020	483,91
2020	590,56
2020	43,97
2021	29,57
2021	24,07
2021	40,85
2021	73,33
2021	25,41
2021	14,08
2021	16,45
2021	54,42
2021	94,02
2021	35,12
2021	270,12
2021	11,13
2022	292,59
2022	13,02
2022	19,81
2022	75,63
2022	48,86
2022	248,63
2022	8,62
2022	58,58
2022	2,67
2022	48,18
2022	107,48
2022	40,26
2023	74,10
2023	41,03
2023	121,90
2023	186,07
2023	19,20
2023	34,42
2023	50,07
2023	57,36
2023	70,57
2023	96,56
2023	79,93
2023	154,82
2024	98,44
2024	88,34
2024	9,68
2024	91,33
2024	32,44
2024	196,17
2024	37,76
2024	59,14
2024	15,43
2024	177,11
2024	44,37
2024	42,72
1)Als de top 2 invoerstromen 80 procent van de totaalwaarde vertegenwoordigd is deze eruit gefilterd.
2)De reeks start in 2007 omdat dit het eerste jaar is dat de totaalwaarde van de invoer boven 1 miljoen euro komt.

2.7Samenvatting en conclusie

De handelsrelatie tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten, hoewel een van de meest omvangrijke ter wereld, wordt gekenmerkt door aanhoudende spanningen en terugkerende handelsconflicten. Dit hoofdstuk heeft drie van deze conflicten geanalyseerd, welke deels ten grondslag liggen aan een vooralsnog opgeschort vergeldingspakket van 2025. We geven inzicht in het EU-handelsbeleid ten aanzien van de VS en de omvang van de handelsstromen van de betrokken producten vanuit Nederlands perspectief.

Ten eerste bespraken we de vergeldingsmaatregelen in het luchtvaartgeschil, die voortkwamen uit een langdurig geschil bij de WTO over staatssteun aan eigen vliegtuig­fabrikanten. De producten onder de EU-verordening hebben enkele maanden een verhoogde heffing gekend, maar waren met maandelijkse invoerstromen van boven de 40 miljoen euro wel aanzienlijk van omvang. Ten tweede kwamen de directe EU-vergeldingsacties in 2018, die een reactie waren op Amerikaanse heffingen op staal en aluminium, aan bod. Deze vergeldingsacties waren met 2,5 jaar langer actief dan die uit de eerste casus. Ten derde keken we naar de EU-vrijwaringsmaatregelen op staal, die als een mondiale, defensieve maatregel werden ingezet om marktverstoring te voorkomen. Deze maatregelen werkten via importquota in plaats van directe heffingen, maar waren voor de Nederlandse invoer van staal uit de VS nagenoeg verwaarloosbaar qua omvang.

De inzet van deze heffingen en maatregelen lijkt samen gaan met de invoerwaarde van de getroffen productgroepen. Met name de vergeldingsmaatregelen van 2018, die van 2018 tot 2021 van kracht waren, gaan gepaard met een langdurige daling van de Nederlandse import van de betreffende Amerikaanse goederen. De mogelijke impact van de heffingen in het luchtvaartgeschil was van kortere duur, mede door de politieke context en een snelle opschorting van de maatregelen. Om echter een direct verband te trekken tussen de maatregelen en de handel is andersoortig (econometrisch) onderzoek nodig, zoals eerder bijvoorbeeld gedaan door het CBS in het kader van de vergeldingsheffingen van 2018 (Franssen et al. 2020).

Dit hoofdstuk onderstreept dat handelsbeleid voor zowel de VS als de EU een belangrijk instrument is om hun economische belangen te verdedigen in de complexe relatie met hun partners. Vooralsnog zijn beide blokken een 15 procent heffing op de invoer van EU-producten enerzijds en een 0 procent heffing op de invoer van Amerikaanse producten anderzijds overeenkomen. Voor hoelang dit zo blijft zal de tijd moeten uitwijzen, feit is dat de handelsrelatie tussen de VS en de EU wel rustigere tijden heeft gekend.

2.8Literatuur

Open literatuurlijst