Inclusiviteit – Een introductie

Globalisering heeft Nederland veel gebracht. Onder andere banen, betaalbare producten en hogere productiviteit. Ook voor bedrijven die over de grens gaan opereren, zijn er talloze voordelen te vinden: een grotere afzetmarkt, toegang tot buitenlandse kennis en innovatie. Er zijn echter ook tekenen dat niet iedereen in gelijke mate profiteert van de voordelen die internationalisering biedt, onder andere door verschuivende werkgelegenheid en druk op lonen (Euwals & Meijerink, 2018).

Inclusiviteit – of inclusie – betekent in brede zin dat iedereen mee kan doen, ongeacht de verschillen tussen mensen en groepen mensen. Gelijke kansen, gelijke mogelijkheden en acceptatie zijn daarin vereisten. Globalisering die inclusief is en waarbij meer mensen profiteren van de wereldwijde uitwisseling van goederen, geld, informatie en mensen, krijgt steeds meer aandacht (WTO, 2019). In deze internationaliseringsmonitor belichten we de Nederlandse internationale handel in het kader van inclusiviteit. We analyseren daarvoor een aantal aspecten zoals de man-vrouw verhoudingen bij werknemers en bestuurders en ongelijkheid in tarieven om een beeld te geven van de huidige staat van inclusiviteit en de (mogelijke) voordelen daarvan.

Door globalisering is Nederland veel vooruit gegaan, maar ook veranderd, onder andere met verschuivingen op de arbeidsmarkt en nieuwe technologieën. Veel onderzoek over de voordelen van globalisering vindt plaats op het gebied van bedrijven (winst-, omzet- of exportgroei), en hier gaan we een stapje verder door ook naar de mensen achter de bedrijven te kijken. We gaan in deze editie van de internationaliseringsmonitor in op inclusiviteit bij internationalisering: hoe inclusief zijn bedrijven die over de grens opereren voor wat betreft werknemers en bestuurders? Wat zijn de voordelen op het gebied van internationalisering en duurzaamheid voor bedrijven wanneer de bestuursraad meer divers is? En zijn vrouwen evenveel betrokken bij internationale handel als mannen? Worden ze wel in gelijke mate beloond in exportgerelateerde banen?

Inclusiviteit heeft niet alleen betrekking op diversiteit bij de mensen die werkzaam zijn bij internationaal opererende bedrijven, maar ook om de inrichting van de systemen die globalisering mogelijk maken. Het tarievenstelsel is daar een belangrijk onderdeel van, en in deze monitor wordt ook onderzocht of die belastingen in gelijke mate drukken op verschillende typen bedrijven in Nederland.

Hoofdstuk 1 gaat in op de bestuurders van bedrijven in Nederland. Veel informatie over de samenstelling van raden van bestuur zijn beschikbaar voor enkel de grote bedrijven (o.a. de Female Board Index van de SER). In dit hoofdstuk analyseren we bijna 65 duizend bedrijven gevestigd in Nederland. We vergelijken bestuurders met de gehele Nederlandse bevolking op een aantal kenmerken, en beschrijven de man-vrouwverhoudingen in de bestuursraden aan de hand van verschillende bedrijfskenmerken. Daarnaast analyseren we het verband tussen de raad van bestuur en de kans om te gaan exporteren of investeren in het buitenland.

Hoofdstuk 2 richt zich wederom op bestuurders van bedrijven in Nederland, maar dan specifiek op topbestuurders en de relatie met duurzaamheid. Hoe zien de milieukosten en verwachte investeringen in duurzaamheid eruit voor de verschillende man-vrouw samenstellingen van de topmanagementteams? Tot slot wordt de invloed van vrouwen in het topbestuur op de verwachte groene investeringen uitgezocht.

In hoofdstuk 3 wordt een analyse van de man-vrouw verhoudingen in de exportgerelateerde banen gemaakt. We brengen de kenmerken van de banen in beeld die samenhangen met de Nederlandse export, met onderscheid naar geslacht, leeftijd, opleidingsniveau, dienstverband en beroep. Ook de (on)gelijkheid in lonen tussen mannen en vrouwen die ten behoeve van de export werken, brengen we in beeld.

Hoofdstuk 4 onderzoekt het institutionele aspect van inclusiviteit en internationale handel: in hoeverre slaan de vastgestelde importtarieven gelijkmatig neer. Om precies te zijn onderzoeken we of productvarianten van hetzelfde importproduct met verschil in kwaliteit, dezelfde tarieven hebben. Zien we daarbij nog verschillen in typen goederen? Daarnaast gaan we ook in op de verschillen die dat voor bedrijven oplevert, en het personeelsbestand van die typen bedrijven.

Literatuur

Open literatuurlijst