Foto omschrijving: Containeroverslag in de haven van Rotterdam

Macrotrends en handel tijdens de coronacrisis en Brexit: een tijdreeksanalyse

Auteurs: Dennis Cremers, Thomas van Gemert, Mark Vancauteren

Gedurende het begin van 2020 werd de wereld(handel) geconfronteerd met het coronavirus. Dit leidde in de daaropvolgende maanden tot maatregelen om de verspreiding van het virus te belemmeren. Ook Nederland werd geraakt door de effecten van het coronavirus, wat zijn weerslag had op de internationale handel. Daarnaast was sinds 2016 sprake van een aanstaande uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie (Brexit). In 2020 is het VK daadwerkelijk uit de EU gestapt. Na een overgangsperiode resulteerde dit vanaf 2021 in allerlei veranderingen voor de internationale handel met het VK. De effecten van zowel het coronavirus als de Brexit op de internationale handel in goederen worden in dit hoofdstuk geanalyseerd. Voor beide situaties worden counterfactuals geconstrueerd (d.w.z. hoe had de internationale handel eruit kunnen zien als er geen coronavirus of Brexit was geweest?) en wordt op maandbasis bekeken hoe de werkelijke export en import zich verhouden tot het handelspotentieel.

2.1Inleiding

Nederland is centraal gelegen in West-Europa en omringd door enkele grote economieën. Derhalve zijn export en import zeer belangrijke pijlers onder de Nederlandse economie en is de sterke verwevenheid met buitenlandse bedrijven cruciaal voor de economische groei. Zo is volgens recente cijfers van het CBS (Creemers et al., 2021), een derde van alle bedrijven in het Nederlandse bedrijfsleven actief in de internationale handel. Tegelijkertijd laten de cijfers zien dat de groep bedrijven die in 2019 actief waren op de exportmarkt zeer divers en dynamisch is. Zo stopten in 2019 ongeveer 18 duizend bedrijven met exporteren, terwijl meer dan 32 duizend bedrijven startten met exporteren. Deze cijfers laten niet alleen een beeld zien van een steeds meer geglobaliseerde economie, maar ook een alsmaar grotere afhankelijkheid van de conjunctuur van Nederlandse handelspartners. Zo kunnen grote exogene schokken in de wereld, denk aan de Brexit, kredietcrisis of een pandemie, een groot effect hebben op de wereldhandel, en dus op de Nederlandse economie. Zeker 2020 is wat betreft exogene schokken een veelbewogen jaar geweest met zowel de Brexit als de coronacrisis. Dit leidde in 2020 tot een daling van de totale in- en uitvoerwaarde van goederen met respectievelijk 8 en 6 procent. In 2020 kromp de dienstenexport met 8 procent en de invoer zelfs met 11 procent.

Impact coronacrisis asymmetrisch

In het eerste deel van dit hoofdstuk onderzoeken we of – en in welke mate – de coronapandemie een invloed heeft gehad op het handelspotentieel. De methode die we hanteren in paragraaf 2.2 is het vergelijken van de werkelijke handelsstroom volgens de meest recente data met een theoretische handelsstroom. De meeste recente literatuur (Hayakawa en Mukunoki, 2021; Benguria, 2021) toont aan dat op een geaggregeerd niveau, het coronavirus een negatief effect had op de internationale handel. Deze effecten werden enerzijds gedreven door de dalende of verschuivende consumentenvraag (minder inkomen, meer verkoop via e-commerce, goedkopere producten), anderzijds door de problemen met betrekking tot toelevering van intermediaire producten en diensten (Meier en Pinto, 2020). Mede door het feit dat de coronacrisis geleid heeft tot lockdowns en tijdelijke sluitingen van bedrijven, heeft dit ook een impact gehad op het koopgedrag bij onder andere e-commerce en online bedrijven. Deze schokken zijn te vinden aan zowel de import- als de exportzijde omwille van de heterogene vraag- en aanbodeffecten. Een verdere heterogeniteit van het coronaeffect is mede bepaald door het type product. Baldwin en Tomiura (2020), bijvoorbeeld, tonen empirisch aan dat het effect groter is geweest voor duurzame dan voor niet-duurzame goederen. Hayakawa en Mukunoki (2020) tonen aan dat de aanbodschokken van de coronacrisis kleiner zijn geweest in sectoren die essentiële producten leveren (voedsel, medicijnen) dan in de sectoren met niet-essentiële producten (auto’s, machines). In dit hoofdstuk gaan we derhalve ook de heterogene coronaschokken per productgroep analyseren.

Uittreden van VK uit EU belemmert de bilaterale goederenhandel

In het tweede deel van dit hoofdstuk onderzoeken we het effect van de Brexit. Sinds 1 januari 2021 verloopt de goederenhandel tussen het Verenigd Koninkrijk (VK) en de Europese Unie (EU) onder douanetoezicht. Hierdoor wordt de internationale handel in goederen tussen Nederland en het VK belemmerd. In paragraaf 2.3 wordt op macroeconomisch niveau door middel van een synthetische controlemethode onderzocht wat de gevolgen zijn van het vertrek van het VK uit de EU voor de totale in- en uitvoerwaarde van goederen tussen Nederland en het VK. De mogelijke effecten van deze belemmeringen op de goederenhandel worden in paragraaf 2.3 verder uitgelegd. De synthetische controlemethode die wordt gebruikt in paragraaf 2.3 is een veelgebruikte methode in empirisch economisch onderzoek. Een van de eerste studies die hiervan gebruik maakte was van Abadie en Gardezabal (2003). Zij deden onderzoek naar de effecten van terroristische aanslagen in de jaren ’60 op de economie van het Baskenland. Om het effect van deze aanslagen te berekenen, creëerden ze een synthetische schatting voor de Baskische economie op basis van regio’s waar geen terroristische aanslagen plaatsvonden. Deze methode is daarna veelvuldig toegepast. Er is ook een recente studie van Douch en Edwards (2021) die het effect van de onzekerheid na het Brexit referendum in 2016 onderzoekt op de internationale handel in goederen voor het VK. Uit dat onderzoek blijkt dat de Britse uitvoer naar EU-lidstaten met 25 procent gedaald is na het Brexit referendum. Het verschil met het onderzoek in paragraaf 2.3 is dat hier het effect van de Brexit-schok in 2021 wordt onderzocht, en niet het effect van het referendum.

Onderzoeksvraag

Wat zijn de macroeconomische effecten van de coronacrisis en de Brexit op de internationale handel in goederen? Hoe zou de Nederlandse internationale goederenhandel zich hebben kunnen ontwikkelen in 2020 en 2021 zonder de coronacrisis? En hoe had de handel met het Verenigd Koninkrijk er in deze periode uit kunnen zien zonder de Brexit?

Leeswijzer

Paragraaf 2.2 onderzoekt de effecten van de coronacrisis op de internationale goederenhandel in 2020 en 2021, gebruikmakend van een sARIMA model. Paragraaf 2.3 onderzoekt de effecten van de Brexit op de internationale goederenhandel in 2021, gebruikmakend van synthetische controle. Een samenvatting en overzicht van de conclusies van de onderzoeken is te vinden in paragraaf 2.4. Tenslotte, worden de data en methoden uitgebreid beschreven in paragraaf 2.5.

22% was het onbenutte exportpotentieel in mei 2020 vanwege corona
11% minder uitvoer dan verwacht naar het VK in 2021

2.2De coronacrisis en de effecten op de internationale handel

Het eerste officiële geval van het coronavirus in Nederland werd op 27 februari 2020 vastgesteld. In de maand ervoor zorgde het virus al voor een lokale crisis in China en in de periode erna groeide het uit tot een mondiale pandemie. In dit hoofdstuk wordt de Nederlandse import en export gedurende de periode februari 2020 tot en met augustus 2021 gevolgd. Daarnaast wordt er op basis van een sARIMA modelnoot1 een schatting gemaakt van hoe de internationale handel zich mogelijk zou hebben gedragen, indien er geen coronapandemie zou zijn geweest. Een complete uitleg over het model te vinden is in paragraaf 2.5. Met dit model kan er per maand worden bekeken hoe de internationale handel op de coronacrisis reageerde en een schatting worden gemaakt van de onder- of overbenutting van het import- en exportpotentieel. Op deze manier kan de vraag worden beantwoord hoe groot het effect is van de coronacrisis op de Nederlandse internationale handel, en wanneer de Nederlandse internationale handel weer op het langjarige trendniveau is van vóór de coronacrisis.

Schatting versus realiteit; inzicht in het handelspotentieel tijdens de coronacrisis

De theoretische handelsstroom wordt geschat op basis van tijdreeksmodellen (met name het zogenaamde sARIMA model), door gebruik te maken van de historische export- en importcijfers. Zo kan voor een langere periode het effect van de coronapandemie geïsoleerd worden ten opzichte van andere korte en lange termijn trends. Het resultaat van deze analyse zijn tijdreeksgrafieken met de evolutie van het handelspotentieel (import, export, wederuitvoer) tijdens de coronaperiode. Vervolgens kunnen we hieruit afleiden op welk type handel de invloed van de pandemie het grootst was. Een werkelijke handelsstroom die kleiner is dan de theoretische export of import voor een land levert een negatieve waarde op (handelsverlies). Dit zou dan kunnen wijzen op een onderbenutting van het export- of importpotentieel door de pandemie. Indien de werkelijke export of import groter is dan de geschatte export of import resulteert dit in een positieve waarde voor het import- of exportpotentieel (handelscreatie). In dit geval werd het potentieel reeds volledig benut of zelfs overbenut, ondanks het coronavirus. Omdat we dit potentieel op een maandelijkse frequentie meten, leent de analyse er zich ook voor om na te gaan in welke mate het handelspotentieel evolueerde gedurende de coronaperiode.

Arima modellering

Om zowel de import als de export te schatten, maken we in dit hoofdstuk gebruik van seasonal-ARIMA modellen (sARIMA). ARIMA staat voor Autoregressive Integrated Moving Average. In het kort betekent het dat deze modellen op basis van data, en dus trends, uit het verleden een schatting van de toekomst maken. Door gebruik te maken van ARIMA creëren we een zogenoemde counterfactual voor de Nederlandse internationale handel gedurende de periode februari 2020 tot en met augustus 2021. Op deze manier kunnen we per maand schattingen maken van het effect van de coronacrisis op de internationale handel, rekening houdend met maandtrends (en langjarige trends) in de data.

Nederlandse importwaarde in mei 2020 17 procent lager dan langjarige trend

Figuur 2.2.1 laat de Nederlandse import gedurende de periode 2010–2021 zien. Daarbij zien we de werkelijke importwaarden, maar ook de voorspelde waarden uit het model binnen een betrouwbaarheidsinterval. Duidelijk te zien is dat de werkelijke importwaarde gedurende de eerste helft van 2020 (met name mei) onder de langjarige, voorspelde trend ligt. Vooral de maand mei laat een duidelijk lager importniveau zien dan wat er op basis van de afgelopen jaren verwacht werd. Zo ligt de import in die maand 17 procent lager dan de lange termijn trend. Ook is te zien dat de import zich snel herstelde gedurende de coronacrisis. Zo ligt in maart 2021 het importniveau zelfs 11 procent hoger dan de langjarige trend.

2.2.1 Import: waargenomen en geschat1) (Waarde (ln))
Geschatte import Geschatte import (marge) (low) Geschatte import (marge) (high) Waargenomen import
2018 januari, 2018 . . . 24,37
2018 februari, 2018 . . . 24,265
2018 maart, 2018 . . . 24,367
2018 april, 2018 . . . 24,315
2018 mei, 2018 . . . 24,349
2018 juni, 2018 . . . 24,36
2018 juli, 2018 . . . 24,353
2018 augustus, 2018 . . . 24,346
2018 september, 2018 . . . 24,32
2018 oktober, 2018 . . . 24,473
2018 november, 2018 . . . 24,458
2018 december, 2018 . . . 24,303
2019 januari, 2019 . . . 24,4
2019 februari, 2019 . . . 24,319
2019 maart, 2019 . . . 24,424
2019 april, 2019 . . . 24,401
2019 mei, 2019 . . . 24,408
2019 juni, 2019 . . . 24,355
2019 juli, 2019 . . . 24,428
2019 augustus, 2019 . . . 24,342
2019 september, 2019 . . . 24,416
2019 oktober, 2019 . . . 24,524
2019 november, 2019 . . . 24,47
2019 december, 2019 . . . 24,385
2020 januari, 2020 . . . 24,43
2020 februari, 2020 24,354 24,254-24454 24,254-24454 24,333
2020 maart, 2020 24,448 24,346-2455 24,346-2455 24,403
2020 april, 2020 24,412 24,306-24518 24,306-24518 24,266
2020 mei, 2020 24,427 24,302-24551 24,302-24551 24,256
2020 juni, 2020 24,412 24,283-24541 24,283-24541 24,378
2020 juli, 2020 24,438 24,304-24573 24,304-24573 24,373
2020 augustus, 2020 24,398 24,254-24542 24,254-24542 24,26
2020 september, 2020 24,423 24,273-24572 24,273-24572 24,422
2020 oktober, 2020 24,524 24,368-24679 24,368-24679 24,442
2020 november, 2020 24,495 24,333-24657 24,333-24657 24,492
2020 december, 2020 24,403 24,235-2457 24,235-2457 24,438
2021* januari, 2021* 24,456 24,284-24629 24,284-24629 24,37
2021* februari, 2021* 24,395 24,201-24588 24,201-24588 24,37
2021* maart, 2021* 24,473 24,273-24674 24,273-24674 24,587
2021* april, 2021* 24,449 24,241-24657 24,241-24657 24,489
2021* mei, 2021* 24,458 24,238-24678 24,238-24678 24,455
2021* juni, 2021* 24,433 24,205-2466 24,205-2466 24,539
2021* juli, 2021* 24,47 24,235-24706 24,235-24706 24,488
2021* augustus, 2021* 24,422 24,178-24666 24,178-24666 24,423
*voorlopige cijfers
1)De foutmarge is een 95%-betrouwbaarheidsinterval. De grafiek geeft voor de periode 01/2010-06/2021 de evolutie weer van de werkelijke importwaarde en vergelijkt deze, bij aanvang van de coronacrisis met de geschatte waarde van de import op basis van het sARIMA model.

Wat betreft de verschillende typen goederen die geïmporteerd worden, lijkt er een vergelijkbaar beeld voor de verschillende goederengroepen te bestaan als al uit hoofdstuk 1 van deze Internationaliseringsmonitor bleek. De export van machines en vervoermaterieel en diverse gefabriceerde goederen lijkt relatief hard getroffen te worden door de coronacrisis, de rest van de productgroepen laat een eenduidig beeld zien. Voor de import uit China, het eerste land dat geconfronteerd werd met het coronavirus, is er vooral voor de maanden februari en maart 2020 een duidelijke afname in de import ten opzichte van de langjarige verwachte trend. Eind 2020 en begin 2021 wordt juist meer uit China geïmporteerd dan verwacht mag worden volgens het model. Er lijkt dus een inhaalslag en zelfs uitbreiding van de import plaats te vinden gedurende latere fases van de coronacrisis.

17% lag de importwaarde in mei 2020 onder de langdurig verwachte trend

Nederlandse exportwaarde 22 procent lager dan langjarige trend in mei 2020

Voor de Nederlandse export is er een nog groter verschil tussen de werkelijke handelswaarde en de verwachte waarde op basis van de langjarige trend dan voor de Nederlandse import. Zo lag in mei 2020 de exportwaarde 22 procent lager dan de langjarige trend, vergeleken met 17 procent voor de importwaarde. Over het algemeen is een vergelijkbaar patroon bij de export te zien als bij de import. Na een initiële forse onderbenutting van het export­potentieel, volgt er een vrij snel herstel. Wel is te zien dat de export over het algemeen langer en dieper onder de langjarige trend bleef dan de import. Dit zou een indicatie kunnen zijn dat de export een flinkere klap heeft gehad van de coronacrisis dan de import. Zo lag in maart 2021 het exportniveau ‘slechts’ 5 procent hoger dan de langjarige trend, vergeleken met 11 procent voor de import.

2.2.2 Export: waargenomen en geschat1) (Waarde (ln))
Geschatte export Geschatte export (marge) (low) Geschatte export (marge) (high) Waargenomen export
2018 januari, 2018 . . . 24,507
2018 februari, 2018 . . . 24,42
2018 maart, 2018 . . . 24,554
2018 april, 2018 . . . 24,446
2018 mei, 2018 . . . 24,525
2018 juni, 2018 . . . 24,537
2018 juli, 2018 . . . 24,481
2018 augustus, 2018 . . . 24,501
2018 september, 2018 . . . 24,547
2018 oktober, 2018 . . . 24,604
2018 november, 2018 . . . 24,616
2018 december, 2018 . . . 24,445
2019 januari, 2019 . . . 24,515
2019 februari, 2019 . . . 24,485
2019 maart, 2019 . . . 24,603
2019 april, 2019 . . . 24,514
2019 mei, 2019 . . . 24,552
2019 juni, 2019 . . . 24,513
2019 juli, 2019 . . . 24,547
2019 augustus, 2019 . . . 24,482
2019 september, 2019 . . . 24,58
2019 oktober, 2019 . . . 24,664
2019 november, 2019 . . . 24,614
2019 december, 2019 . . . 24,538
2020 januari, 2020 . . . 24,57
2020 februari, 2020 24,533 24,46-24606 24,46-24606 24,529
2020 maart, 2020 24,66 24,587-24733 24,587-24733 24,572
2020 april, 2020 24,546 24,472-24621 24,472-24621 24,37
2020 mei, 2020 24,608 24,526-24691 24,526-24691 24,379
2020 juni, 2020 24,593 24,509-24677 24,509-24677 24,498
2020 juli, 2020 24,583 24,496-24669 24,496-24669 24,522
2020 augustus, 2020 24,554 24,463-24644 24,463-24644 24,402
2020 september, 2020 24,628 24,535-24721 24,535-24721 24,574
2020 oktober, 2020 24,683 24,588-24778 24,588-24778 24,615
2020 november, 2020 24,677 24,579-24775 24,579-24775 24,635
2020 december, 2020 24,58 24,48-2468 24,48-2468 24,595
2021* januari, 2021* 24,623 24,52-24726 24,52-24726 24,517
2021* februari, 2021* 24,578 24,459-24697 24,459-24697 24,549
2021* maart, 2021* 24,692 24,571-24813 24,571-24813 24,741
2021* april, 2021* 24,596 24,471-24721 24,471-24721 24,631
2021* mei, 2021* 24,652 24,521-24783 24,521-24783 24,595
2021* juni, 2021* 24,642 24,507-24776 24,507-24776 24,717
2021* juli, 2021* 24,627 24,488-24766 24,488-24766 24,648
2021* augustus, 2021* 24,608 24,465-24752 24,465-24752 24,564
*voorlopige cijfers
1)De foutmarge is een 95%-betrouwbaarheidsinterval. De grafiek geeft voor de periode 01/2010-06/2021 de evolutie weer van de werkelijke exportwaarde en vergelijkt deze, bij aanvang van de coronacrisis met de geschatte waarde van de export op basis van het sARIMA model.

Op een meer gedetailleerd niveau lijkt vooral de export van machines en vervoermaterieel en diverse gefabriceerde goederen gedurende mei 2020 flink te zijn afgenomen. De export van dierlijke en plantaardige oliën en vetten lijkt het minst door de coronacrisis te zijn getroffen. Het land waar het coronavirus voor het eerst de kop opstak, China, heeft te maken met een fikse daling in maart 2020, maar herstelde daarna snel en ligt gedurende de tweede helft van 2020 en de eerste helft van 2021 boven de langjarige verwachte trend. Er volgde dus een snel en continu herstel van de export naar China.

Wederuitvoer herstelt relatief snel

De wederuitvoer wordt gepresenteerd in figuur 2.2.3. Duidelijk te zien is dat de wederuitvoer zich na een flinke dip in de eerste helft van 2020 snel herstelde en in 2021 boven de langjarige trend ligt. Er lijkt voor de wederuitvoer sprake te zijn van een inhaalslag en een sterk herstel. Vergeleken met de totale export is er sprake van een minder forse daling in 2020 voor de wederuitvoer.

2.2.3 Wederuitvoer: waargenomen en geschat1) (Waarde (ln))
Geschatte wederuitvoer Geschatte wederuitvoer (marge) (low) Geschatte wederuitvoer (marge) (high) Waargenomen wederuitvoer
2018 januari, 2018 . . . 23,474
2018 februari, 2018 . . . 23,422
2018 maart, 2018 . . . 23,544
2018 april, 2018 . . . 23,419
2018 mei, 2018 . . . 23,492
2018 juni, 2018 . . . 23,522
2018 juli, 2018 . . . 23,483
2018 augustus, 2018 . . . 23,496
2018 september, 2018 . . . 23,54
2018 oktober, 2018 . . . 23,57
2018 november, 2018 . . . 23,586
2018 december, 2018 . . . 23,441
2019 januari, 2019 . . . 23,525
2019 februari, 2019 . . . 23,502
2019 maart, 2019 . . . 23,592
2019 april, 2019 . . . 23,512
2019 mei, 2019 . . . 23,578
2019 juni, 2019 . . . 23,518
2019 juli, 2019 . . . 23,578
2019 augustus, 2019 . . . 23,506
2019 september, 2019 . . . 23,59
2019 oktober, 2019 . . . 23,684
2019 november, 2019 . . . 23,612
2019 december, 2019 . . . 23,538
2020 januari, 2020 . . . 23,615
2020 februari, 2020 23,564 23,502-23627 23,502-23627 23,568
2020 maart, 2020 23,63 23,565-23695 23,565-23695 23,601
2020 april, 2020 23,592 23,522-23661 23,522-23661 23,394
2020 mei, 2020 23,577 23,498-23656 23,498-23656 23,377
2020 juni, 2020 23,626 23,543-23709 23,543-23709 23,548
2020 juli, 2020 23,615 23,528-23703 23,528-23703 23,567
2020 augustus, 2020 23,535 23,442-23628 23,442-23628 23,468
2020 september, 2020 23,632 23,535-23729 23,535-23729 23,624
2020 oktober, 2020 23,659 23,558-23761 23,558-23761 23,665
2020 november, 2020 23,646 23,541-23752 23,541-23752 23,653
2020 december, 2020 23,6 23,491-2371 23,491-2371 23,592
2021* januari, 2021* 23,575 23,461-23689 23,461-23689 23,537
2021* februari, 2021* 23,583 23,465-237 23,465-237 23,554
2021* maart, 2021* 23,663 23,541-23785 23,541-23785 23,73
2021* april, 2021* 23,576 23,451-23701 23,451-23701 23,627
2021* mei, 2021* 23,595 23,466-23724 23,466-23724 23,607
2021* juni, 2021* 23,667 23,534-23799 23,534-23799 23,733
2021* juli, 2021* 23,603 23,467-23738 23,467-23738 23,661
2021* augustus, 2021* 23,564 23,425-23703 23,425-23703 23,584
*voorlopige cijfers
1)De foutmarge is een 95%-betrouwbaarheidsinterval. De grafiek geeft voor de periode 01/2010-06/2021 de evolutie weer van de werkelijke wederuitvoer en vergelijkt deze, bij aanvang van de coronacrisis met de geschatte waarde van de wederuitvoer op basis van het sARIMA model.

Export van diverse fabricaten zoals kleding en schoenen week sterkst af van trend

In mei 2020 lag de import en export het meeste onder het import- en exportpotentieel. In figuur 2.2.4 is op SITC-1 niveau de onderbenutting van het exportpotentieel te zien. De grootste onderbenutting bestond bij de export van diverse gefabriceerde goederen, waarbij we kunnen denken aan kleding en meubels. Ook de exportwaarde van de categorieën dranken en tabak en machines en vervoermaterieel lag ver onder de verwachte exportwaarde voor mei 2020. Opvallend klein is de afwijking van het verwachte exportpotentieel voor de dierlijke en plantaardige oliën en vetten. Dit is een goederengroep die hard groeit en betrekkelijk weinig last leek te hebben van de coronacrisis. Voeding is natuurlijk ook een goederengroep die een lagere elasticiteit heeft dan andere goederengroepen, wat ook duidelijk naar voren komt uit figuur 2.2.4.

2.2.4 Verschil schatting en waargenomen waarde op SITC-1, mei 20201) (%)
Goederengroep SITC-1 Afwijking
Voeding en
levende dieren
-15,40
Dranken en tabak -25,10
Grondstoffen,
niet eetbaar,
behalve brandstoffen
-22,80
Dierlijke en plantaardige
oliën en vetten
-1,60
Chemische producten -16,00
Fabricaten -20,00
Machines en
vervoermaterieel
-25,30
Diverse gefabriceerde
goederen
-35,00
Niet afzonderlijk
genoemde goederen
-13,60
1) De grafiek geeft voor de maand met de grootste daling, mei 2020, per goederengroep de exportafwijking van de werkelijke export ten opzichte van de sARIMA schatting weer.

2.3Brexit en de effecten op de internationale handel

Het vertrek van het VK uit de EU veroorzaakt een aantal mogelijke belemmeringen voor de goederenhandel. Op de eerste plaats zijn er niet-tarifaire belemmeringen voor goederen die worden uitgevoerd naar het VK met een EU-land als land van oorsprong. Deze goederen kunnen weliswaar zonder tarifaire belemmeringen (invoerrechten) worden ingevoerd in het VK, maar desondanks kunnen de douaneformaliteiten wel als belemmerend worden ervaren door exporteurs. Zij moeten bijvoorbeeld aantonen dat de oorsprong van de goederen in de Europese Unie ligt. Bovendien is een douaneaangifte veel omvangrijker om in te vullen dan een btw-aangifte en eventueel een statistiekopgave aan het CBS.

Wederuitvoer- en doorvoerstromen naar het VK veranderen

Daarnaast zijn er tarifaire belemmeringen voor goederen die worden uitgevoerd naar het VK waarbij de oorsprong van de goederen buiten de EU ligt, of waarbij het oorsprongspercentage te laag is. Het gaat hierbij om wederuitvoer of doorvoer van goederen, waarbij geen bewerking in Nederland plaatsvindt, of om export van goederen die voor een groot deel buiten de EU tot stand kwam in internationale waardeketens. Omdat de goederen buiten de EU zijn vervaardigd, is het mogelijk dat er invoerheffingen moeten worden betaald bij invoer in het VK. In dat geval is het onlogisch dat de goederen eerst in de EU worden ingevoerd, want dit zorgt voor dubbele tarieven en extra (administratieve) handelingen. Door de administratieve belemmeringen die zijn opgeworpen door de nieuwe verhouding tussen het VK en de EU, is het aannemelijk dat met name de wederuitvoer, zoals hoofdstuk 1 liet zien, tussen Nederland en het VK afneemt. In hoofdstuk 5 wordt verder ingegaan op de nieuwe relatie tussen het VK en de EU, en wat de administratieve procedures en oorsprongsregels kunnen betekenen voor handelaren.

Grote onzekerheid rondom de jaarwisseling 2021

Het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie heeft gezorgd voor een nieuwe situatie voor bedrijven. Alhoewel de formele uittreding op 31 januari 2020 plaats had gevonden, was de overgang op 1 januari 2021 aanzienlijk minder groot dan de ‘harde’ Brexit die dreigde, vanwege de totstandkoming van het Brexit-akkoord (Trade and Cooperation Agreement). Echter, voor bedrijven veranderde de situatie wel van de ene op de andere dag. Dit zorgde voor veel onzekerheid onder bedrijven, zeker in aanloop naar en de eerste maanden van 2021. Het is dus logisch dat met name in de eerste maanden van 2021 een teruggang in zowel de in- als uitvoer van goederen zichtbaar is. Bovendien hadden veel bedrijven vlak voor de nieuwe handelssituatie tot stand kwam voorraden aangelegd, waardoor ze in de eerste periode wellicht minder goederen nodig hadden.

Brexit werkt door in zowel vraag als aanbod van goederen

Tenslotte hebben wijzigingen in de regelgeving voor de goederenhandel mogelijk geleid tot verschuivingen in vraag en aanbod. Vanwege de Brexit moeten bedrijven opnieuw keuzes maken waar ze produceren en hoe de logistieke processen het beste kunnen worden ingericht. Hierbij spelen tevens belemmeringen ten aanzien van het vrij verkeer van personen een rol. Door de Brexit is het moeilijker geworden voor EU-werknemers om langere tijd in het VK te werken. Hierdoor ontstaat krapte op de arbeidsmarkt in het VK. Mogelijk kiezen bedrijven er dan voor om hun productieactiviteiten te verplaatsen naar de EU. Dit resulteert in een negatief effect op de invoer van goederen vanuit het VK. Aan de andere kant kan de schaarste in het VK ook zorgen voor een stijging van de uitvoer van goederen naar het VK.

Zowel Brexit als coronacrisis hadden impact op handel met het VK eind 2020

Om de bovenstaande hypotheses te toetsen, is het noodzakelijk om te bepalen of de waarde van de in- en uitvoer van goederen tussen Nederland en het Verenigd Koninkrijk in 2021 is gestegen of gedaald. Het probleem is dat een goed referentiepunt ontbreekt om te bepalen of er sprake is van een stijging of daling. In het voorjaar van 2020 brak namelijk de coronapandemie uit, met een grote golf aan het eind van 2020 en begin van 2021. Uit angst voor ‘de Britse variant’ van het virus werden grenzen tijdelijk gesloten. Daarom is het incorrect om de cijfers voor 2021 te vergelijken met 2020 om een goede inschatting te maken of de Brexit heeft gezorgd voor een stijging of daling van de handel. Daarnaast biedt een vergelijking ten opzichte van 2019 ook geen oplossing, vanwege de oplopende prijzen van goederen sindsdien.

In deze paragraaf wordt daarom gebruik gemaakt van een synthetische schatting voor de handel met het Verenigd Koninkrijk in 2021. Deze methode maakt het mogelijk een referentiepunt te schatten om de werkelijke handel in 2021 mee te vergelijken. Deze synthetische schatting maakt gebruik van de werkelijke handel tussen Nederland en andere landen dan het VK (zowel binnen de EU als buiten de EU) in 2021. De geschatte handelswaarde met het VK kan worden geïnterpreteerd als de waarde van de handel met het VK als er geen Brexit zou zijn geweest. Met deze schatting wordt net als in paragraaf 2.2 een counterfactual gecreëerd die in dit geval geen last heeft van de Brexit, omdat uitsluitend gebruik wordt gemaakt van de ontwikkeling van de handel met andere landen. De aanname daarbij is dat de handel tussen Nederland en alle andere landen van de wereld, gemiddeld genomen, niet is gewijzigd vanwege de Brexit. Met andere woorden, de ontwikkelingen in de handel met deze landen worden gedomineerd door andere factoren, waaronder de coronapandemie. In de analyse wordt de totale waarde van de in- en uitvoer van goederen tussen Nederland en het VK meegenomen, exclusief de handel in ruwe aardolie, aardgas en elektriciteit.noot2 Het effect van Brexit wordt berekend door de werkelijke waarde van de handel met het VK te vergelijken met de waarde van de schatting.

Synthetische schatting

Om zowel de verwachte import uit, als de export naar het VK te schatten wordt gebruik gemaakt van een regressiemodel. Op basis van de uitkomsten van dit model wordt een zogenoemde counterfactual gemaakt voor de Nederlandse internationale handel gedurende de periode januari t/m september 2021. Dit om antwoord te geven op de vraag: hoe had de Nederlandse handel met het Verenigd Koninkrijk zich kunnen ontwikkelen gedurende deze periode, als er geen Brexit zou zijn geweest? Op deze manier kunnen we per maand schattingen maken van het Brexiteffect op de Nederlandse internationale handel met het VK, rekening houdend met de ontwikkelingen in de handel met andere landen, waaronder het effect van de coronacrisis. Het regressiemodel wordt apart geschat voor de in- en uitvoerwaarde voor de handel tussen Nederland en het VK. Als onafhankelijke variabelen worden de in- of uitvoerwaarde tussen Nederland en andere landen gebruikt. Hiervoor wordt een selectie gebruikt van EU-lidstaten en niet-EU-landen. Het model wordt geschat voor de periode 2010–2020, met maandelijkse data. De geschatte coëfficiënten van het regressiemodel worden vervolgens gebruikt om een verwachte waarde te berekenen voor de periode januari tot en met september 2021, gebruikmakend van de actuele handelswaardes.

3% meer invoerwaarde dan verwacht vanuit het VK in 2021
3,2 miljard euro minder uitvoer dan verwacht naar het VK in 2021 Buitenvorm Binnenvorm

Uitvoer naar het VK blijft achter bij potentieel

Figuren 2.3.1 en 2.3.2 geven zowel de werkelijke ontwikkeling van de in- en uitvoer weer als de verwachte waardes. Voor de periode 2010 tot en met 2020 volgt de schatting de schommelingen in de handelswaarde. Het valt op dat direct in januari 2021 de werkelijkheid flink afwijkt van de schatting. De invoer lag 35 procent beneden de geschatte waarde en de uitvoer 26 procent lager. Een logische verklaring voor deze daling is dat er veel onduidelijkheid en onzekerheid heerste bij bedrijven in januari 2021. In de maanden daarna was er namelijk duidelijk sprake van een inhaaleffect, met name bij de invoer. Zo lag de invoerwaarde vanuit het Verenigd Koninkrijk in maart 2021 zelfs 19 procent hoger dan de schatting, en lag de uitvoerwaarde 5 procent boven de schatting. In de maanden die daarop volgen blijft de invoer boven de schatting, terwijl de uitvoer juist achterblijft. De uitvoer naar het Verenigd Koninkrijk heeft duidelijk meer te lijden onder de Brexit dan de invoer vanuit het Verenigd Koninkrijk. In de eerste 9 maanden van 2021 lag de invoer 3 procent boven de schatting, terwijl de uitvoer juist 11 procent lager lag. Uit deze analyse blijkt dat Nederlandse bedrijven door de Brexit potentieel ongeveer 3,2 miljard euro aan exportwaarde hebben misgelopen.

2.3.1 Import: synthetisch en werkelijk (mln euro)
Synthetische waarde Synthetische waarde (marge) (low) Synthetische waarde (marge) (high) Werkelijke waarde
2018 januari, 2018 1305 1199 - 1411 1199 - 1411 1296
2018 februari, 2018 1287 1181 - 1393 1181 - 1393 1235
2018 maart, 2018 1395 1289 - 1501 1289 - 1501 1338
2018 april, 2018 1262 1156 - 1368 1156 - 1368 1286
2018 mei, 2018 1288 1182 - 1394 1182 - 1394 1325
2018 juni, 2018 1337 1231 - 1443 1231 - 1443 1326
2018 juli, 2018 1284 1178 - 1390 1178 - 1390 1313
2018 augustus, 2018 1193 1087 - 1299 1087 - 1299 1223
2018 september, 2018 1303 1198 - 1409 1198 - 1409 1273
2018 oktober, 2018 1419 1313 - 1525 1313 - 1525 1426
2018 november, 2018 1398 1292 - 1504 1292 - 1504 1394
2018 december, 2018 1218 1112 - 1324 1112 - 1324 1297
2019 januari, 2019 1290 1184 - 1396 1184 - 1396 1329
2019 februari, 2019 1249 1144 - 1355 1144 - 1355 1278
2019 maart, 2019 1386 1280 - 1492 1280 - 1492 1453
2019 april, 2019 1329 1223 - 1435 1223 - 1435 1265
2019 mei, 2019 1320 1214 - 1426 1214 - 1426 1338
2019 juni, 2019 1263 1157 - 1368 1157 - 1368 1229
2019 juli, 2019 1331 1225 - 1437 1225 - 1437 1275
2019 augustus, 2019 1171 1065 - 1277 1065 - 1277 1170
2019 september, 2019 1224 1119 - 1330 1119 - 1330 1253
2019 oktober, 2019 1366 1260 - 1472 1260 - 1472 1384
2019 november, 2019 1248 1142 - 1354 1142 - 1354 1269
2019 december, 2019 1193 1087 - 1299 1087 - 1299 1176
2020 januari, 2020 1236 1130 - 1342 1130 - 1342 1183
2020 februari, 2020 1219 1113 - 1325 1113 - 1325 1162
2020 maart, 2020 1260 1154 - 1366 1154 - 1366 1311
2020 april, 2020 994 888 - 1099 888 - 1099 987
2020 mei, 2020 1012 906 - 1117 906 - 1117 986
2020 juni, 2020 1186 1080 - 1292 1080 - 1292 1155
2020 juli, 2020 1166 1060 - 1272 1060 - 1272 1152
2020 augustus, 2020 1075 969 - 1181 969 - 1181 1020
2020 september, 2020 1252 1146 - 1358 1146 - 1358 1193
2020 oktober, 2020 1274 1168 - 1380 1168 - 1380 1284
2020 november, 2020 1247 1141 - 1353 1141 - 1353 1224
2020 december, 2020 1163 1057 - 1269 1057 - 1269 1299
2021* januari, 2021* 1229 1123 - 1335 1123 - 1335 799
2021* februari, 2021* 1264 1159 - 1370 1159 - 1370 1268
2021* maart, 2021* 1429 1323 - 1534 1323 - 1534 1698
2021* april, 2021* 1411 1305 - 1517 1305 - 1517 1410
2021* mei, 2021* 1374 1268 - 1480 1268 - 1480 1357
2021* juni, 2021* 1417 1311 - 1523 1311 - 1523 1520
2021* juli, 2021* 1415 1309 - 1521 1309 - 1521 1502
2021* augustus, 2021* 1281 1175 - 1387 1175 - 1387 1446
2021* september, 2021* 1399 1293 - 1505 1293 - 1505 1542
* Voorlopige cijfers. De foutmarge is een 95%-betrouwbaarheidsinterval.
2.3.2 Export: synthetisch en werkelijk (mln euro)
Synthetische waarde Synthetische waarde (marge) (low) Synthetische waarde (marge) (high) Werkelijke waarde
2018 januari, 2018 2939 2614 - 3264 2614 - 3264 2789
2018 februari, 2018 2885 2560 - 3210 2560 - 3210 2683
2018 maart, 2018 3130 2805 - 3455 2805 - 3455 3074
2018 april, 2018 2828 2503 - 3153 2503 - 3153 2768
2018 mei, 2018 3011 2686 - 3336 2686 - 3336 3021
2018 juni, 2018 3099 2774 - 3424 2774 - 3424 3006
2018 juli, 2018 2923 2598 - 3248 2598 - 3248 3028
2018 augustus, 2018 3039 2714 - 3364 2714 - 3364 2987
2018 september, 2018 2801 2476 - 3126 2476 - 3126 2941
2018 oktober, 2018 3258 2933 - 3583 2933 - 3583 3228
2018 november, 2018 3202 2877 - 3527 2877 - 3527 3250
2018 december, 2018 2767 2442 - 3092 2442 - 3092 2802
2019 januari, 2019 3028 2703 - 3353 2703 - 3353 3049
2019 februari, 2019 2886 2561 - 3211 2561 - 3211 3048
2019 maart, 2019 3213 2888 - 3538 2888 - 3538 3551
2019 april, 2019 2952 2627 - 3277 2627 - 3277 2726
2019 mei, 2019 3040 2715 - 3365 2715 - 3365 2880
2019 juni, 2019 2881 2556 - 3206 2556 - 3206 2803
2019 juli, 2019 3054 2729 - 3379 2729 - 3379 2973
2019 augustus, 2019 2840 2515 - 3165 2515 - 3165 2835
2019 september, 2019 3037 2712 - 3362 2712 - 3362 3072
2019 oktober, 2019 3044 2719 - 3369 2719 - 3369 3450
2019 november, 2019 3002 2677 - 3327 2677 - 3327 2810
2019 december, 2019 2781 2456 - 3106 2456 - 3106 2579
2020 januari, 2020 3015 2690 - 3340 2690 - 3340 2841
2020 februari, 2020 2923 2598 - 3248 2598 - 3248 2606
2020 maart, 2020 2953 2628 - 3278 2628 - 3278 2880
2020 april, 2020 2358 2033 - 2683 2033 - 2683 2125
2020 mei, 2020 2417 2092 - 2742 2092 - 2742 2087
2020 juni, 2020 2638 2313 - 2963 2313 - 2963 2611
2020 juli, 2020 2733 2408 - 3058 2408 - 3058 2788
2020 augustus, 2020 2679 2354 - 3004 2354 - 3004 2706
2020 september, 2020 3066 2741 - 3391 2741 - 3391 3093
2020 oktober, 2020 3123 2798 - 3448 2798 - 3448 3127
2020 november, 2020 2945 2620 - 3270 2620 - 3270 3197
2020 december, 2020 2846 2521 - 3171 2521 - 3171 2893
2021* januari, 2021* 2967 2642 - 3292 2642 - 3292 2203
2021* februari, 2021* 2738 2413 - 3063 2413 - 3063 2506
2021* maart, 2021* 3173 2848 - 3498 2848 - 3498 3327
2021* april, 2021* 3074 2749 - 3399 2749 - 3399 2816
2021* mei, 2021* 3217 2892 - 3542 2892 - 3542 2680
2021* juni, 2021* 3509 3184 - 3834 3184 - 3834 3122
2021* juli, 2021* 3166 2841 - 3491 2841 - 3491 3046
2021* augustus, 2021* 3597 3272 - 3922 3272 - 3922 2794
2021* september, 2021* 3365 3040 - 3690 3040 - 3690 3083
* Voorlopige cijfers. De foutmarge is een 95%-betrouwbaarheidsinterval.

Minder invoer van bederfelijke goederen uit het VK

In figuur 2.3.3 is te zien dat bij de invoer de grootste procentuele toename plaatsvond bij de chemische producten en gefabriceerde goederen. De vraag naar deze goederen in Nederland en de EU is klaarblijkelijk onverminderd hoog, ondanks de coronacrisis. Aan de andere kant blijkt dat de invoer van voeding, levende dieren, dranken, tabak en dierlijke en plantaardige oliën juist sterk is afgenomen. Volgens de Guardian (2021) is de afname in de Britse uitvoer naar de EU van voeding en dranken zelfs structureel, vanwege de belemmeringen na de Brexit. Bij de uitvoer naar het VK is een afname zichtbaar bij vrijwel alle goederen met uitzondering van grondstoffen. Opvallend is dat de daling lager dan gemiddeld is voor fabricaten, machines en vervoermaterieel. Deze goederen hebben minder te lijden onder de belemmeringen die de Brexit opwerpt. Een mogelijke verklaring is dat fytosanitaire belemmeringen een groter effect hebben op de internationale handel in bederfelijke goederen dan oorsprongsregels, aangezien de oorsprong logischerwijs lastiger vast te stellen is bij fabricaten, machines en vervoermaterieel.

2.3.3 Ontwikkeling in- en uitvoerwaarde van goederen in 2021* (%)
Goederengroep SITC-1 Invoer Uitvoer
Voeding en
levende dieren
-32 -25
Dranken en tabak -31 0
Grondstoffen -2 6
Minerale brandstoffen -30 -27
Dierlijke en
plantaardige oliën
-59 -24
Chemische producten 20 -19
Fabricaten 21 -8
Machines en
vervoermaterieel
5 -9
Diverse gefabriceerde
goederen
49 -18
*voorlopige cijfers
35% minder wederuitvoer dan verwacht naar het VK in 2021 Buitenvorm Binnenvorm
11% meer uitvoer Nederlandse makelij dan verwacht naar het VK in 2021 Buitenvorm Binnenvorm

Export van Nederlandse makelij naar het VK heeft ogenschijnlijk geen last van Brexit

Om beter inzicht te krijgen wat de oorzaak is van de achterblijvende uitvoer naar het Verenigd Koninkrijk is het zinvol om de uitvoer naar het Verenigd Koninkrijk uit te splitsen in het deel wederuitvoer en de uitvoer van goederen van Nederlandse makelij. Figuren 2.3.4 en 2.3.5 laten zien dat juist de wederuitvoer in 2021 flink is gedaald ten opzichte van de synthetische schatting. Over de eerste 9 maanden van 2021 was de totale wederuitvoer naar het Verenigd Koninkrijk 35 procent lager dan de schatting. De daling in de wederuitvoer is voor een groot deel te verklaren omdat over goederen met een oorsprong van buiten de EU nu vaker invoerrechten moeten worden betaald bij invoer in het VK. Dit maakt de wederuitvoer vanuit Nederland minder aantrekkelijk. Het is aannemelijk dat veel goederen nu rechtstreeks in het VK worden geïmporteerd, en dat de goederen van buiten de EU niet eerst in Nederland worden geïmporteerd voor verhandeling binnen de EU. Deze goederenbewegingen vanuit Nederland naar het VK nemen derhalve sterk af. Aan de andere kant, de uitvoer van Nederlandse makelij is wel gestegen in 2021, en ligt 11 procent boven de schatting. Hoofdstuk 1 liet zien dat het hier gaat om bloemen en planten, medicinale producten en machines. Kennelijk slaagt een deel van het Nederlandse bedrijfsleven er dus aan de andere kant ook in om te profiteren van de Brexit. Mogelijk zijn er ook bedrijven die hun productie hebben verplaatst vanuit het VK naar Nederland om de douanebeslommeringen te omzeilen. Bovendien zijn er bedrijven die juist vanwege de Brexit profiteren van de schaarste in het VK.

2.3.4 Uitvoer Nederlands product: synthetisch en werkelijk (mln euro)
Synthetische waarde Synthetische waarde (marge) (low) Synthetische waarde (marge) (high) Werkelijke waarde
2018 januari, 2018 1504 1311 - 1697 1311 - 1697 1352
2018 februari, 2018 1454 1261 - 1647 1261 - 1647 1340
2018 maart, 2018 1550 1357 - 1743 1357 - 1743 1519
2018 april, 2018 1446 1253 - 1639 1253 - 1639 1373
2018 mei, 2018 1554 1361 - 1747 1361 - 1747 1545
2018 juni, 2018 1561 1368 - 1754 1368 - 1754 1540
2018 juli, 2018 1478 1285 - 1671 1285 - 1671 1537
2018 augustus, 2018 1556 1363 - 1749 1363 - 1749 1521
2018 september, 2018 1439 1246 - 1632 1246 - 1632 1468
2018 oktober, 2018 1574 1381 - 1767 1381 - 1767 1670
2018 november, 2018 1644 1451 - 1837 1451 - 1837 1653
2018 december, 2018 1375 1182 - 1568 1182 - 1568 1387
2019 januari, 2019 1503 1310 - 1696 1310 - 1696 1523
2019 februari, 2019 1492 1299 - 1685 1299 - 1685 1569
2019 maart, 2019 1664 1471 - 1857 1471 - 1857 1859
2019 april, 2019 1547 1354 - 1740 1354 - 1740 1369
2019 mei, 2019 1632 1439 - 1825 1439 - 1825 1474
2019 juni, 2019 1432 1239 - 1625 1239 - 1625 1420
2019 juli, 2019 1474 1281 - 1667 1281 - 1667 1485
2019 augustus, 2019 1446 1253 - 1639 1253 - 1639 1457
2019 september, 2019 1552 1359 - 1745 1359 - 1745 1563
2019 oktober, 2019 1562 1369 - 1755 1369 - 1755 1731
2019 november, 2019 1469 1276 - 1662 1276 - 1662 1361
2019 december, 2019 1218 1025 - 1411 1025 - 1411 1200
2020 januari, 2020 1453 1260 - 1646 1260 - 1646 1435
2020 februari, 2020 1497 1304 - 1690 1304 - 1690 1290
2020 maart, 2020 1509 1316 - 1702 1316 - 1702 1466
2020 april, 2020 1180 987 - 1373 987 - 1373 1074
2020 mei, 2020 1171 978 - 1364 978 - 1364 1088
2020 juni, 2020 1400 1207 - 1593 1207 - 1593 1356
2020 juli, 2020 1400 1207 - 1593 1207 - 1593 1418
2020 augustus, 2020 1229 1036 - 1422 1036 - 1422 1326
2020 september, 2020 1419 1226 - 1612 1226 - 1612 1564
2020 oktober, 2020 1483 1290 - 1676 1290 - 1676 1502
2020 november, 2020 1461 1268 - 1654 1268 - 1654 1545
2020 december, 2020 1457 1264 - 1650 1264 - 1650 1441
2021* januari, 2021* 1490 1297 - 1683 1297 - 1683 1386
2021* februari, 2021* 1466 1273 - 1659 1273 - 1659 1576
2021* maart, 2021* 1697 1504 - 1890 1504 - 1890 2116
2021* april, 2021* 1666 1473 - 1859 1473 - 1859 1797
2021* mei, 2021* 1622 1429 - 1815 1429 - 1815 1738
2021* juni, 2021* 1834 1641 - 2027 1641 - 2027 1982
2021* juli, 2021* 1568 1376 - 1761 1376 - 1761 1991
2021* augustus, 2021* 1711 1518 - 1904 1518 - 1904 1792
2021* september, 2021* 1689 1496 - 1882 1496 - 1882 1986
* Voorlopige cijfers. De foutmarge is een 95%-betrouwbaarheidsinterval.
2.3.5 Wederuitvoer: synthetisch en werkelijk (mln euro)
Synthetische waarde Synthetische waarde (marge) (low) Synthetische waarde (marge) (high) Werkelijke waarde
2018 januari, 2018 1461 1298 - 1625 1298 - 1625 1436
2018 februari, 2018 1378 1215 - 1541 1215 - 1541 1342
2018 maart, 2018 1526 1362 - 1689 1362 - 1689 1555
2018 april, 2018 1392 1228 - 1555 1228 - 1555 1395
2018 mei, 2018 1488 1325 - 1651 1325 - 1651 1477
2018 juni, 2018 1514 1350 - 1677 1350 - 1677 1467
2018 juli, 2018 1449 1285 - 1612 1285 - 1612 1491
2018 augustus, 2018 1489 1326 - 1653 1326 - 1653 1467
2018 september, 2018 1492 1329 - 1655 1329 - 1655 1473
2018 oktober, 2018 1584 1420 - 1747 1420 - 1747 1558
2018 november, 2018 1605 1441 - 1768 1441 - 1768 1597
2018 december, 2018 1412 1249 - 1575 1249 - 1575 1415
2019 januari, 2019 1462 1298 - 1625 1298 - 1625 1526
2019 februari, 2019 1419 1256 - 1582 1256 - 1582 1479
2019 maart, 2019 1606 1443 - 1770 1443 - 1770 1693
2019 april, 2019 1369 1206 - 1532 1206 - 1532 1357
2019 mei, 2019 1461 1297 - 1624 1297 - 1624 1406
2019 juni, 2019 1401 1238 - 1565 1238 - 1565 1384
2019 juli, 2019 1560 1396 - 1723 1396 - 1723 1488
2019 augustus, 2019 1393 1230 - 1557 1230 - 1557 1378
2019 september, 2019 1482 1319 - 1645 1319 - 1645 1509
2019 oktober, 2019 1604 1441 - 1767 1441 - 1767 1719
2019 november, 2019 1565 1401 - 1728 1401 - 1728 1450
2019 december, 2019 1396 1233 - 1560 1233 - 1560 1380
2020 januari, 2020 1411 1248 - 1574 1248 - 1574 1406
2020 februari, 2020 1338 1175 - 1501 1175 - 1501 1317
2020 maart, 2020 1341 1178 - 1504 1178 - 1504 1414
2020 april, 2020 1095 932 - 1259 932 - 1259 1051
2020 mei, 2020 1191 1027 - 1354 1027 - 1354 999
2020 juni, 2020 1403 1240 - 1566 1240 - 1566 1255
2020 juli, 2020 1347 1184 - 1510 1184 - 1510 1369
2020 augustus, 2020 1342 1179 - 1505 1179 - 1505 1381
2020 september, 2020 1602 1438 - 1765 1438 - 1765 1529
2020 oktober, 2020 1636 1473 - 1800 1473 - 1800 1625
2020 november, 2020 1496 1332 - 1659 1332 - 1659 1651
2020 december, 2020 1462 1299 - 1625 1299 - 1625 1452
2021* januari, 2021* 1508 1345 - 1672 1345 - 1672 817
2021* februari, 2021* 1378 1215 - 1541 1215 - 1541 930
2021* maart, 2021* 1542 1379 - 1706 1379 - 1706 1211
2021* april, 2021* 1590 1426 - 1753 1426 - 1753 1019
2021* mei, 2021* 1621 1457 - 1784 1457 - 1784 943
2021* juni, 2021* 1708 1545 - 1872 1545 - 1872 1141
2021* juli, 2021* 1553 1389 - 1716 1389 - 1716 1055
2021* augustus, 2021* 1519 1356 - 1682 1356 - 1682 1002
2021* september, 2021* 1722 1558 - 1885 1558 - 1885 1097
* Voorlopige cijfers. De foutmarge is een 95%-betrouwbaarheidsinterval.

Robuustheid resultaten

De getoonde en beschreven resultaten zijn robuust voor verschillende specificaties van het gebruikte regressiemodel voor de synthetische schatting. Zo maakt het voor de conclusies niet uit of alleen EU-lidstaten worden meegenomen of ook niet-EU-landen. Hieruit blijkt dat de resultaten niet worden beïnvloed door verschuivingen in de handel tussen Nederland en andere landen vanwege de Brexit. Daarnaast is ook geconstateerd dat de resultaten niet afhankelijk zijn van de gekozen tijdsperiode. Wanneer de periode voor het schatten van het model verkort wordt tot 2016 tot en met 2020, dan blijven de conclusies hetzelfde. Dit betekent dat het niet uitmaakt of de periode vóór het Brexit referendum wordt gebruikt voor het schatten van het regressiemodel. Tenslotte is ook onderzocht of de schatting verbetert als extra variabelen worden toegevoegd aan het regressiemodel. Hiervoor is geëxperimenteerd met het toevoegen van de olieprijs (d.w.z. de gemiddelde maandelijkse Europese Brent olieprijs in dollars per barrel) en de wisselkoers tussen de euro en de Amerikaanse dollar (d.w.z. de maandelijkse gemiddelde waarde). Door de toevoeging van deze variabelen verbetert de kwaliteit van de schatting. Dat wil zeggen, de gemiddelde kwadratische fout in de periode 2010–2020 daalt en de R2 stijgt. Voor de conclusies maakt het niet uit of deze variabelen wel of niet worden meegenomen.

2.4Samenvatting en conclusie

De coronacrisis leidde tot een sterke afname van de import- en exportwaarde. Deze afname was echter van tijdelijke aard, aangezien een jaar later zowel de import- als de exportwaarde boven de langjarig verwachte trend lagen. Gedurende mei 2020 lag de import en export het meeste onder de langjarig verwachte trend. Hier lag de importwaarde 17 procent en de exportwaarde 22 procent lager dan wat op basis van ons model zou mogen worden verwacht. Het import- en exportpotentieel werd in die maand dus bij lange na niet gehaald. Een jaar later, maart 2021, lag de import echter 11 procent boven de trend. De export had meer moeite met het herstel en lag ‘slechts’ 5 procent boven de trend. Gedurende 2021 lijkt er dus wel een inhaalslag te zijn gemaakt, ten opzichte van de crisis in 2020. De handel in fabricaten, dranken en tabak en machines en vervoermaterieel lijken relatief hard geraakt te zijn door de crisis. Voor deze goederen lag de daadwerkelijke import- en exportwaarde het meeste onder het import- en exportpotentieel. De categorie dierlijke en plantaarde oliën en vetten deed het dan weer relatief goed.

De invoering van douanecontroles in 2021 na het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie veroorzaakte een grote daling in de in- en uitvoerwaarde van goederen in januari 2021. Vervolgens was er een duidelijk inhaaleffect zichtbaar in de maanden erna. Daarbij valt vooral op dat de uitvoerwaarde achterblijft bij de verwachting. In de maanden tot en met september 2021 was de uitvoerwaarde 11 procent lager dan zou mogen worden verwacht op basis van de schatting van de uitvoer als er geen Brexit zou zijn geweest. Dit is volledig te verklaren door de wederuitvoer; deze is zelfs 35 procent gedaald ten opzichte van de verwachting. Dit is te verklaren omdat het vanwege de Brexit minder aantrekkelijk is om goederen van buiten de EU eerst in te voeren in Nederland, en vervolgens uit te voeren naar het VK met mogelijk dubbele tarieven en administratieve procedures. Ook blijkt uit de resultaten dat de uitvoer van goederen van Nederlandse makelij is gestegen sinds de Brexit en juist 11 procent hoger ligt dan de verwachting. Mogelijk profiteren sommige Nederlandse bedrijven van de schaarste in het VK. Bovendien is het aannemelijk dat er productie naar Nederland is verplaatst vanwege de Brexit.

2.5Data en methoden

Coronacrisis

Om de onderzoeksvragen te kunnen beantwoorden is gebruik gemaakt van de statistiek Internationale Handel in Goederen (IHG). Voor de paragraaf over de coronacrisis is een dataset samengesteld met gegevens op maandniveau van 2010 tot en met 2021. Om de onderzoeksvraag ‘hoe groot is het effect van de coronacrisis op maandniveau?’ te beantwoorden maken we gebruik van het construeren van een zogenaamde counterfactual op basis van sARIMA modellering. Op deze manier kunnen we rekening houden met de langjarige trend die voor import/export/wederuitvoer bestaat. Door de IHG-data voor de periode 2020–2021 met deze geconstrueerde counterfactual te vergelijken, kunnen we op maandbasis een effect van de coronacrisis schatten. sARIMA staat voor seasonal Auto Regressive Integrated Moving Average, wat een veelgebruikte methode is binnen de tijdsreeksanalyse. De gebruikte sARIMA modellen zijn getest op unit-roots met een Augmented Dickey-Fuller test en daarna geschat op basis van beschrijvende ACF en PACF figuren. De ARIMA modellen zijn geëvalueerd op basis van het Akaike Informatie Criterion (AIC), wat ons tot de beste ARIMA modellen voor deze tijdreeksen leidde. Alle modellen zijn als volgt geformuleerd: ARIMA(p,d,q)(P,D,Q)m, waarbij p de autoregressive component, d de integratie component, q de moving average component en m de maand component beschrijft.

Brexit

Het regressiemodel voor het schatten van de synthetische handelswaarde met het VK maakt gebruik van maandcijfers van de nominale statistische waarde van de statistiek IHG tussen januari 2010 en december 2020. Daarbij wordt de handel in ruwe aardolie, aardgas en elektriciteit uit de cijfers gehaald. Er worden vervolgens aparte modellen geschat voor de in- en uitvoerwaarde voor de handel met het VK. Als onafhankelijke variabelen in dit model worden de in- of uitvoerwaarde voor een selectie van andere EU-lidstaten (excl. Malta, Slovenië, Kroatië, Griekenland, Roemenië, Bulgarije en Cyprus) en derde landen (Verenigde Staten, Canada, Noorwegen, Rusland, Zuid-Afrika, China, Japan en Australië) gebruikt. Het is niet noodzakelijk om het model te verrijken met trend- of seizoenpatronen, omdat deze componenten reeds worden ondervangen door de onafhankelijke variabelen in het model. Nadat het model is geschat voor de periode tussen januari 2010 en december 2020, worden de coëfficiënten vastgezet om een synthetische schatting te maken voor de periode januari tot en met september 2021. Het effect van de Brexit kan worden geschat door de werkelijke waarde voor de periode januari tot en met september 2021 te vergelijken met de synthetische schatting. De synthetische schatting is net als de werkelijke waarde gebaseerd op de nominale waarde. Aangezien de belangrijkste resultaten zijn gepresenteerd als percentages, is het geen probleem dat nominale in plaats van reële waardes worden gebruikt. Er is namelijk geen reden om aan te nemen dat prijseffecten domineren in het Brexit effect, aangezien stijgingen of dalingen in de prijzen ook in de synthetische schatting zijn meegenomen.

2.6Literatuur

Open literatuurlijst

Literatuur

Abadie, A. & Gardeazabal, J. (2003). The Economic Costs of Conflict: A Case Study of the Basque Country. American Economic Review, 93(1), 113–132.

Baldwin, R. & Tomiura, E. (2020). Thinking ahead about the trade impact of COVID-19. Economics in the time of COVID-19. London: Centre for Economic Policy Research.

Benguria, F. (2021). The 2020 trade collapse: Exporters amid the pandemic. Economics Letters, 205, 1–5.

Creemers, S., Loog, B., Peeters, T. & Rooyakkers, J. (2021). Kenmerken van het internationale bedrijfsleven. In S. Creemers & M. Jaarsma (Red.), Nederland Handelsland 2021; export, import & investeringen. Den Haag/Heerlen/Bonaire: Centraal Bureau voor de Statistiek.

Douch, M. & Edwards, T. H. (2021). The bilateral trade effects of announcement shocks: Brexit as a natural field experiment. Journal of Applied Econometrics, 1– 25.

Guardian (2021). British food and drink exports to EU fall by £2bn in first quarter of 2021.

Hayakawa, K. & Mukunoki, H. (2021). The impact of COVID-19 on international trade: Evidence from the first shock. Journal of The Japanese and International Economies, 60, 1–12.

Meier, M. & Pinto, E. (2020). Covid-19 Supply Chain Disruptions. Discussion Paper No. 239.

Noten

In het sARIMA model is de goederengroep ruwe aardolie, aardgas en elektriciteit buiten beschouwing gelaten. De prijzen binnen deze goederengroep fluctueerden enorm gedurende de periode van ons onderzoek. Omdat we een zo goed mogelijk beeld willen geven van de fluctuaties in handel (en niet in prijzen), is deze groep buiten beschouwing gelaten.

Deze goederengroep is uit de analyse gelaten, omdat de prijzen hiervan in de periode van ons onderzoek hevig fluctueerden. Dat leidt ertoe dat de nominale waarden die we gebruiken vertekend worden. Het gaat immers niet om minder (meer) handel, maar om (minder) dure handel.

Colofon

Deze website is ontwikkeld door het CBS in samenwerking met Textcetera Den Haag.
Heb je een vraag of opmerking over deze website, neem dan contact op met het CBS.

Disclaimer en copyright

Cookies

CBS maakt op deze website gebruik van functionele cookies om de site goed te laten werken. Deze cookies bevatten geen persoonsgegevens en hebben nauwelijks gevolgen voor de privacy. Daarnaast gebruiken wij ook analytische cookies om bezoekersstatistieken bij te houden. Bijvoorbeeld hoe vaak pagina's worden bezocht, welke onderwerpen gebruikers naar op zoek zijn en hoe bezoekers op onze site komen. Het doel hiervan is om inzicht te krijgen in het functioneren van de website om zo de gebruikerservaring voor u te kunnen verbeteren. De herleidbaarheid van bezoekers aan onze website beperken wij zo veel mogelijk door de laatste cijfergroep (octet) van ieder IP-adres te anonimiseren. Deze gegevens worden niet gedeeld met andere partijen. CBS gebruikt geen trackingcookies. Trackingcookies zijn cookies die bezoekers tijdens het surfen over andere websites kunnen volgen.

De geplaatste functionele en analytische cookies maken geen of weinig inbreuk op uw privacy. Volgens de regels mogen deze zonder toestemming geplaatst worden.

Meer informatie: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/telecommunicatie/vraag-en-antwoord/mag-een-website-ongevraagd-cookies-plaatsen

Leeswijzer

Verklaring van tekens

niets (blanco) een cijfer kan op logische gronden niet voorkomen
. het cijfer is onbekend, onvoldoende betrouwbaar of geheim
0 (0,0) het cijfer is kleiner dan de helft van de gekozen eenheid
* voorlopige cijfers
** nader voorlopige cijfers
- (indien voorkomend tussen twee getallen) tot en met
2016–2017 2016 tot en met 2017
2016/2017 het gemiddelde over de jaren 2016 tot en met 2017
2016/’17 oogstjaar, boekjaar, schooljaar, enz. beginnend in 2016 en eindigend in 2017
2004/’05-2016/’17 oogstjaar enz., 2004/’05 tot en met 2016/’17

In geval van afronding kan het voorkomen dat het weergegeven totaal niet overeenstemt met de som van de getallen.

Over het CBS

De wettelijke taak van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) is om officiële statistieken te maken en de uitkomsten daarvan openbaar te maken. Het CBS publiceert betrouwbare en samenhangende statistische informatie, die het deelt met andere overheden, burgers, politiek, wetenschap, media en bedrijfsleven. Zo zorgt het CBS ervoor dat maatschappelijke debatten gevoerd kunnen worden op basis van betrouwbare statistische informatie.

Het CBS maakt inzichtelijk wat er feitelijk gebeurt. De informatie die het CBS publiceert, gaat daarom over onderwerpen die de mensen in Nederland raken. Bijvoorbeeld economische groei en consumentenprijzen, maar ook criminaliteit en vrije tijd.

Naast de verantwoordelijkheid voor de nationale (officiële) statistieken is het CBS ook belast met de productie van Europese (communautaire) statistieken. Dit betreft het grootste deel van het werkprogramma.

Voor meer informatie over de taken, organisatie en publicaties van het CBS, zie cbs.nl.

Contact

Met vragen kunt u contact opnemen met het CBS.

Medewerkers

Auteurs

Sarah Creemers

Dennis Cremers

Dennis Dahlmans

Hans Draper

Loe Franssen

Thomas van Gemert

Marjolijn Jaarsma

Hans Langenberg

Angie Mounir

Tim Peeters

Leen Prenen

Janneke Rooyakkers

Iryna Rud

Mark Vancauteren

Marcel van Wijk

Redactie

Sarah Creemers

Marjolijn Jaarsma

Janneke Rooyakkers

Eindredactie

Sarah Creemers

Marjolijn Jaarsma

Janneke Rooyakkers

Dankwoord

We danken de volgende personen voor hun constructieve bijdrage aan deze editie van de Internationaliseringsmonitor:

Henk-Jan Dirven

Janneke Hendriks

Richard Jollie

Remco Kaashoek

Michel van Kooten

Irene van Kuik

André Mares

Frank Notten

Tom Notten

Tim Peeters

Michael Polder

Davey Poulissen

Rik van Roekel

Roos Smit

Sandra Vasconcellos

Lona Verkooijen

Marien Vrolijk

Karolien van Wijk

Hendrik Zuidhoek

CBS Vertaalbureau