In 2018 startten 10 638 bedrijven met goederenexport naar Duitsland

Foto omschrijving: Kaashandelaar Coen van Riet poetst de kazen.

Welke bedrijven exporteren naar Duitsland en welke ondernemers zijn hier bij betrokken?

Auteurs: Sarah Creemers, Marjolijn Jaarsma, Janneke Rooyakkers

Bedrijven met goederen- en dienstenexport naar Duitsland staan centraal in dit hoofdstuk. Zij vormen een groot gedeelte van de totale populatie goederen- en dienstenexporteurs in Nederland. Het doorsnee bedrijf met export naar Duitsland blijkt groter te zijn qua exportwaarde dan exporteurs zonder export naar Duitsland. Onder exportstarters is Duitsland één van de belangrijkste bestemmingen om mee te beginnen.

2.1Inleiding

Duitsland populaire bestemming voor goederen- en dienstenexporteurs

De keuze van een bedrijf om goederen en/of diensten te exporteren is geen triviale. Groeiende vraag vanuit het buitenland, een verandering in het netwerk van een bedrijf of een impuls vanuit de overheid, zoals een gerichte handelsmissie, kunnen voor een bedrijf aanleiding zijn om een stap over de grens te zetten. Ondanks het groeiende belang van landen als China en de Verenigde Staten in de Nederlandse exportcijfers – zoals bleek uit hoofdstuk 1 – zijn de meeste exporteurs sterk gericht op de ons omringende buurlanden. In 2018 leverde ongeveer 54 procent van alle goederenexporteurs goederen aan België en 45 procent exporteerde naar Duitsland. Natuurlijk kunnen deze bedrijven ook nog naar andere landen exporteren, maar België en Duitsland staan met stip bovenaan als bestemmingsland voor Nederlandse goederenexporteurs. Dit geldt ook voor dienstenexporteurs; in 2017 exporteerde ongeveer 42 procent van deze bedrijven diensten naar (o.a.) Duitsland.

Bedrijven die voor het eerst goederen exporteren, hebben een nog sterkere voorkeur voor België. Dit geldt vooral voor exporteurs die starten met één partnerland (Cremers et al., 2019). Van de 15,6 duizend bedrijven die in 2014 startten met goederenexport, deden ruim 4 800 dat in hun eerste jaar naar één land. Hiervan begon circa een derde met de afzet van goederen in België en 17 procent met export naar onze oosterburen.

Factoren die een rol spelen in de keuze voor dichtbij of ver weg exporteren

De afstand tot een afzetmarkt, zowel in kilometers als cultureel, economisch of institutioneel speelt een rol in de afweging welke exportmarkt(en) een bedrijf bedient. Dit is intuïtief maar ook econometrisch goed te verklaren met bijvoorbeeld de graviteitstheorie. Deze theorie zegt onder andere dat hoe dichterbij de exportbestemming is, hoe lager de transport- en zoekkosten en dus hoe groter de exportstroom. Hoe groter en rijker de exportmarkt en hoe kleiner de culturele en institutionele verschillen, hoe groter de exportstroom naar deze markt. Empirisch onderzoek laat zien (Eaton et al., 2007; Albornoz et al., 2010; Iacovone & Javorcik, 2010 en Esteve-Pérez et al., 2011) dat nieuwe exporteurs doorgaans starten door een klein aantal exportproducten, in kleine exportvolumes naar landen dichtbij te exporteren. Hiermee doet de exporteur relevante kennis op van de buitenlandse markt, leert hij de marktcondities kennen terwijl toch het risico wordt beperkt door de kleine afstand en lage exportwaardes. Landen dichtbij huis hebben vaak vergelijkbare karakteristieken qua taal, cultuur en instituties, wat het tot aantrekkelijke bestemmingen maakt om naar toe te exporteren. Zo zijn de verschillen tussen de Duitse en Nederlandse economie, samenleving of gebruiken kleiner dan tussen Nederland en bijvoorbeeld China. Toch hebben ook onze oosterburen op een aantal punten andere culturele gebruiken, regels en omgangsvormen. Zo is het in Duitsland gebruikelijker dan in Nederland om een formele omgangsvorm aan te nemen en is hiërarchie en status er belangrijk (RVO). Kenmerken als zorgvuldigheid, betrouwbaarheid, kwaliteit en pünktlichkeit worden vaak aan Duitse producten en Duitsland toegeschreven (MKB Servicedesk). Ook is het machtig zijn van de Duitse taal een enorm voordeel bij het zakendoen in Duitsland, terwijl in Nederland Engels gangbaarder is. Kortom, er is veel dat ons verbindt met onze oosterburen, maar er zijn ook verschillen.

Leeswijzer

In dit hoofdstuk wordt er dieper ingezoomd op bedrijven met export naar Duitsland. Wat kenmerkt deze bedrijven? Dit komt onder andere aan bod in paragraaf 2.2. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen goederen- en dienstenexporteurs en worden kenmerken bekeken als grootte, bedrijfstak en vestigingsregio van de exporteur. In paragraaf 2.3 worden de structurele- en incidentele exporteurs naar Duitsland in kaart gebracht. Het is bekend dat bedrijven die goederen en/of diensten exporteren groter en productiever zijn en hogere salarissen betalen dan bedrijven die alleen de binnenlandse markt bedienen. Binnen de groep exporteurs blijkt dat bedrijven die er in slagen een aantal jaren opeenvolgend te exporteren (structurele exporteurs) op hun beurt weer groter, productiever en winstgevender zijn dan bedrijven die slechts incidenteel een buitenlandse order vervullen (Boutorat et al., 2019). Dit maakt aanvullend onderzoek naar deze type exporteurs relevant. Paragraaf 2.4 gaat in op bedrijven die zijn gestart met export naar Duitsland. Welke kenmerken hebben deze starters, bijvoorbeeld leeftijd, bedrijfstak en locatie van het bedrijf. Maar niet alleen het bedrijf is van belang voor de exportstrategie, maar ook de ondernemer hierachter. Leeftijd, geslacht en herkomst kunnen allemaal een rol spelen bij de keuze om de Duitse markt te betreden. Paragraaf 2.5 besluit het hoofdstuk met een samenvatting.

45% van de goederenexporteurs exporteert naar Duitsland
42% van de dienstenexporteurs exporteert naar Duitsland

2.2Bedrijven met export naar Duitsland

Nederland telde in 2018 iets meer dan 111 duizend bedrijven met goederenexport (zie tabel 2.2.1). Iets minder dan de helft van deze exporteurs – 45 procent – rapporteerde (onder andere) export van goederen naar Duitsland. Dat komt neer op bijna 50 duizend bedrijven. Dat betekent dat ruim 61 duizend exporteurs géén goederen naar Duitsland exporteerden in dat jaar. Van de 49,7 duizend bedrijven die Duitsland in hun exportportfolio hadden in 2018, had ruim 1 op de 5 Duitsland als enige exportbestemming (10,5 duizend).

Aandeel exporteurs met goederenexport naar Duitsland daalt

Vergeleken met 2015 is zowel het totaal aantal goederenexporteurs als het aantal bedrijven met export naar Duitsland toegenomen. Omdat het totaal aantal goederenexporteurs in deze periode iets harder groeide (+ 13 procent) dan het aantal bedrijven met export naar Duitsland (+ 8 procent) is het aandeel bedrijven met export naar Duitsland iets afgenomen. Dit sluit aan bij eerder onderzoek van het CBS (2019a) en ook hoofdstuk 1 van deze publicatie, waaruit blijkt dat – ondanks dat Duitsland onze belangrijkste exportpartner is – het aandeel van Duitsland in de Nederlandse export in de loop der jaren licht is afgenomen.

Doorsnee goederenexporteur klein in exportwaarde

De doorsnee (mediane) goederenexporteur had in 2018 een exportwaarde van 19,8 duizend euro. Dat betekent dat als alle goederenexporteurs gerangschikt worden naar exportwaarde in 2018, het middelste bedrijf een exportwaarde van bijna 20 duizend euro heeft. Afgezet tegen de totale export van bedrijven in Nederland in 2018 – bijna 350 miljard – is dit een klein bedrag. Dat geeft aan dat de populatie goederenexporteurs voor een groot gedeelte uit kleine exporteurs bestaat in termen van hun jaarlijkse exportwaarde. De bulk van de exportwaarde zit geconcentreerd bij een hele kleine groep exporteurs. Zo was de top 1 procent grootste goederenexporteurs in 2018 goed voor 73 procent van de totale exportwaarde. Daarnaast blijkt de mediane exportwaarde in de loop der tijd ook licht af te nemen. Dit betekent dat – ondanks dat de totale export van goederen is gegroeid – de populatie meer kleinere exporteurs is gaan bevatten.

2.2.1Aantal goederenexporteurs en hun mediane exportwaarde

Totaal aantal exporteurs Mediane exportwaarde Aan-
tal expor-
teurs naar Duits-
land
Mediane exportwaarde Aan-
tal expor-
teurs zonder export naar Duits-
land
Mediane exportwaarde
totale export export eigen makelij weder-
uitvoer
totale export export eigen makelij weder-
uitvoer
totale export export eigen makelij weder-
uitvoer
euro
2015 98 390 21 662 20 749 35 434 46 180 97 753 88 177 92 911 52 210 7 134 6 966 6 050
2016 108 915 17 253 16 491 36 443 48 810 88 970 79 749 110 357 60 105 5 802 5 645 4 721
2017 106 725 20 524 19 371 23 790 48 970 96 120 82 977 90 993 57 755 6 756 6 501 3 427
2018 111 010 19 811 18 692 22 156 49 680 98 317 84 469 91 835 61 330 6 672 6 462 3 012

Doorsnee exporteur met export naar Duitsland groter in exportwaarde dan exporteurs zonder export naar Duitsland

Als de mediane exportwaarde van bedrijven met export naar (onder andere) Duitsland wordt vergeleken met de mediane exportwaarde van alle goederenexporteurs, dan blijkt dat de mediane exportwaarde van de doorsnee exporteur naar Duitsland ruim vier keer groter is. De doorsnee goederenexporteur met export naar (onder andere) Duitsland had in 2015 een exportwaarde van 97,8 duizend euro en in 2018 een mediane exportwaarde van 98,3 duizend euro. Dat geeft de indruk dat de omvang en samenstelling van de populatie bedrijven met export naar Duitsland vrij constant is gebleven in de afgelopen jaren. Deze trend is anders voor exporteurs die niet naar Duitsland exporteren. In deze groep is de doorsnee exportwaarde 6,7 duizend euro en dalend in trend.

Dienstenexporteur met export naar Duitsland hoogste exportwaarde

In 2017 waren er bijna 75 duizend Nederlandse bedrijven die hun diensten naar het buitenland exporteerden, zie tabel 2.2.2. Vergeleken met 2015 is dit aantal met 12 procent toegenomen. Ruim 31,5 duizend dienstenexporteurs hadden in 2017 Duitsland in hun exportportefeuille. Dit komt neer op bijna 42 procent van alle Nederlandse dienstenexporteurs. De mediane exportwaarde van de bedrijven die diensten naar Duitsland exporteerden in 2017 was 30,5 duizend euro, terwijl dit voor de doorsnee dienstenexporteur 13,5 duizend euro was. De gemiddelde dienstenexporteur naar Duitsland heeft dus een hogere exportwaarde dan de doorsnee dienstenexporteur. Dit patroon komt overeen met het patroon van de goederenexporteurs. Voor zowel goederen- als dienstenexporteurs naar Duitsland geldt dus dat zij circa 42–45 procent van de exporterende populatie vormen en in exportwaarde vele malen groter zijn dan bedrijven die niet naar Duitsland exporteren.

2.2.2Aantal dienstenexporteurs en hun mediane exportwaarde

Totaal
dienstenexporteurs
Bedrijven met export
naar Duitsland
Bedrijven zonder export
naar Duitsland
aantal mediane
exportwaarde
aantal mediane
exportwaarde
aantal mediane
exportwaarde
2015 66 860 13 301 27 675 32 284 39 190 7 891
2016 71 245 13 339 29 585 30 435 41 665 7 937
2017 74 920 13 460 31 570 30 470 43 350 7 935

Bedrijf met export naar Duitsland vaker grootbedrijf

Van de circa 111 duizend goederenexporteurs is 91 procent te karakteriseren als een zelfstandig mkb bedrijf en 9 procent is onderdeel van het grootbedrijf, zie tabel 2.2.3. Deze verhouding is de afgelopen jaren stabiel gebleven. Als specifiek gekeken wordt naar bedrijven met goederenexport naar Duitsland, dan is 88 procent een zelfstandig mkb-er. Ook dit aandeel is ten opzichte van 2015 ongewijzigd. Bedrijven met goederenexport naar Duitsland behoren dus iets vaker tot het grootbedrijf dan exporteurs die geen goederen naar Duitsland exporteren.

De doorsnee goederenexporteur in het zelfstandig mkb exporteert naar slechts één bestemming (Cremers et al., 2019). Eerder onderzoek liet zien dat goederenexporteurs het vaakst betrekkingen aanknopen met België, gevolgd door Duitsland (Jaarsma & Walhout, 2016; Cremers & Voncken, 2018). Het hebben van goederenexport naar Duitsland komt relatief echter frequenter voor bij exporteurs in het grootbedrijf (61 procent) dan in het zelfstandig mkb (43 procent). Exporteurs in het grootbedrijf zijn niet alleen groter qua exportwaarde maar ook qua exportpakket; verder bedienen zij doorgaans meer exportmarkten – waaronder dus vaker Duitsland – dan exporteurs in het zelfstandig mkb.

2.2.3Aantal en mediane exportwaarde goederen- en dienstenexporteurs

Goederen (2018) Diensten (2017)
totaal met export naar Duitsland zonder export naar Duitsland totaal met export naar Duitsland zonder export naar Duitsland
Zelfstandig mkb
Aantal 101 534 43 928 57 606 67 959 27 280 40 679
 
Grootbedrijf
Aantal 9 476 5 750 3 726 6 960 4 290 2 670
 
Zelfstandig mkb
Mediane waarde in euro 16 356 70 716 6 156 10 500 20 648 6 876
 
Grootbedrijf
Mediane waarde in euro 546 646 2 352 760 39 744 437 752 711 850 154 841

Doorsnee bedrijf met export naar Duitsland vier keer zo groot in exportwaarde

Wat betreft de omvang van de export hebben zelfstandig mkb-ers met export naar Duitsland een mediane exportwaarde van bijna 71 duizend euro. Daarmee zijn deze bedrijven aanzienlijk groter in exportwaarde dan de zelfstandig mkb-ers die naar andere landen exporteren. Een vergelijkbaar verschil is te zien bij exporteurs in het grootbedrijf. Het mediane bedrijf met goederenexport naar onder andere Duitsland exporteerde in 2018 ter waarde van 2,2 miljoen euro terwijl de mediane exportwaarde van de doorsnee exporteur in het grootbedrijf 547 duizend euro bedroeg. In beide gevallen is de exportstroom van goederenexporteurs naar Duitsland – zowel in het zelfstandig mkb als in het grootbedrijf – circa 4 keer groter dan van de doorsnee exporteur.

Voor de Nederlandse dienstenexporteurs is in tabel 2.2.3 een vergelijkbaar beeld zichtbaar: 91 procent van de dienstenexporteurs zijn zelfstandige mkb-bedrijven, terwijl 86 procent van de bedrijven met export naar Duitsland een zelfstandig mkb-er is. Onder bedrijven zonder export naar Duitsland is het aandeel zelfstandig mkb zelfs 94 procent. Zoals ook in de totale cijfers zichtbaar was, voert de doorsnee dienstenexporteur met export naar Duitsland – zowel zelfstandig mkb-er als grootbedrijf – meer uit dan de doorsnee dienstenexporteur.

Bedrijven met export naar Duitsland behoren dus vaker tot het grootbedrijf dan bedrijven zonder export naar Duitsland. Dit geldt zowel voor diensten- als voor goederenexporteurs. Dit kan ook de relatief hoge mediaan van bedrijven met Duitsland in de exportportefeuille verklaren ten opzichte van alle exporterende bedrijven. Grootbedrijven, en dan vooral die onder andere naar Duitsland exporteren, hebben een relatief hoge exportwaarde.

Meer dan 8,5 duizend bedrijven met goederen- én dienstenexport naar Duitsland

Een deel van de bedrijven die goederen naar Duitsland exporteert, exporteren ook diensten naar onze oosterburen. Van de bijna 49 duizend bedrijven met goederenexport naar Duitsland in 2017 hadden er iets meer dan 8,5 duizend ook dienstenexport naar Duitsland. Dat wil zeggen dat bijna één op de acht bedrijven met export naar Duitsland zowel goederen als diensten exporteert, zie figuur 2.2.4. Ruim de helft van de bedrijven met export naar Duitsland exporteerden alleen goederen (40 duizend bedrijven) en 23 duizend bedrijven exporteerden alleen diensten.

Van de bedrijven die zowel goederen als diensten naar Duitsland exporteerden in 2017, behoorde circa 75 procent tot het zelfstandig mkb-bedrijf en bijna 25 procent tot het grootbedrijf, zie tabel 2.2.5. Bedrijven die zowel goederen als diensten naar onder andere Duitsland exporteren, hebben een fors hogere mediane exportwaarde dan bedrijven met slechts één van beide exportstromen.

2.2.5Bedrijven met goederen- en of dienstenexport naar Duitsland, 2017

Enkel goederenexport Enkel dienstenexport Goederen en diensten
Aantal 40 415 23 015 8 555
 
Mediane exportwaarde
Goederen 88 881 165 267
Diensten 26 545 45 692
 
Zelfstandig mkb-bedrijf 36 525 20 706 6 574
Grootbedrijf 3 890 2 309 1 981

Goederenexporteurs naar Duitsland vaak actief in groothandel en industrie

Ongeveer 56 procent van de bedrijven met goederenexport in 2018 was actief in de bedrijfstak handel (42 procent) en industrie (14 procent), zie tabel 2.2.6. Bedrijven met goederenexport naar Duitsland zijn in deze bedrijfstakken nog beter vertegenwoordigd; met respectievelijk 47 en 18 procent. Binnen de bedrijfstak handel zijn exporteurs naar Duitsland vaker terug te vinden in de groothandel en juist (relatief) minder vaak in de detailhandel. Vooral in de groothandel in consumentenartikelen, machines, apparaten en toebehoren voor de industrie is het aantal bedrijven met export naar Duitsland groter dan gemiddeld. Dit kan te maken hebben met het grote aandeel wederuitvoer in de Nederlandse goederenhandel, waarbij de groothandel betrokken is als schakel in de distributieketen tussen producten en hun afnemers in Duitsland (zie ook hoofdstuk 3).

Binnen de industrie zijn exporteurs met Duitsland in hun exportportefeuille relatief vaak actief in de fabricage van metaalproducten, overige machines en apparaten en in de voedingsmiddelenindustrie. Exporteurs die geen goederen naar Duitsland exporteren, zijn relatief vaak actief in de zakelijke dienstverlening (zoals informatietechnologie, advisering, architecten en ingenieurs, ontwikkeling, productie en uitgifte software) alsook in de bouw en energiebranche en in de bedrijfstak vervoer, horeca en informatie en communicatie.

2.2.6Aandeel goederen- en dienstenexporteurs naar bedrijfstak (2018 voor goederen en 2017 voor diensten)

Goederenexporteurs Dienstenexporteurs
totaal met export naar Duitsland zonder export naar Duitsland totaal met export naar Duitsland zonder export naar Duitsland
%
Landbouw en delfstoffen-winning 6 7 6 0 0 0
Industrie 14 18 10 8 10 7
Bouw en energie 4 3 5 4 4 5
Handel 42 47 38 16 18 15
waarvan
reparatie auto’s 5 5 5 2 3 2
groothandel 28 35 23 12 14 11
detailhandel 9 7 10 2 2 2
Vervoer, horeca en informatie 9 7 11 22 24 21
Financiële diensten en onroerend goed 2 1 2 1 1 1
Zakelijke dienstverlening 16 12 19 38 35 40
Niet-commerciële dienstverlening 6 4 8 9 8 10

Dienstenexporteurs zijn relatief vaak actief in de bedrijfstakken zakelijke dienstverlening, vervoer, horeca en informatie. Voor bedrijven met dienstenexport naar Duitsland blijkt de zakelijke dienstverlening een minder belangrijke bedrijfstak dan voor bedrijven die naar andere landen diensten uitvoeren. In de bedrijfstak groothandel komen bedrijven met dienstenexport naar Duitsland juist weer vaker dan gemiddeld voor. Ook hier kan het grote belang van de wederuitvoer en de dienstverlening daaromtrent – zoals handelsbemiddeling – een verklaring zijn.

Van de exporteurs die zowel goederen als diensten naar Duitsland exporteren, was circa 30 procent actief in de groothandel, 22 procent in de industrie en 18 procent in de zakelijke dienstverlening.

In de grensgebieden relatief meer bedrijven met export naar Duitsland

Exporteurs die gevestigd zijn in gebieden dicht bij de grens met Duitsland blijken relatief vaak naar Duitsland te exporteren, vergeleken met exporteurs die meer in het westen van Nederland zijn gevestigd. Dit is zichtbaar in figuren 2.2.7, 2.2.8 en 2.2.9, waarin respectievelijk het aandeel bedrijven met enkel goederenexport, enkel dienstenexport, en met zowel goederen- als dienstenexport naar Duitsland is weergegeven. Afgezet tegen het totale aantal exporteurs in een COROP-gebied, blijkt dat exporteurs in het noorden, maar voornamelijk in het oosten van Nederland vaker naar Duitsland exporteren. De grensstreek is vanuit het perspectief van de Randstad een uithoek maar heeft goede en korte verbindingen naar Duitsland, en er zijn veel relaties en samenwerkingen met Duitsland die de handel kunnen vergemakkelijken. Om grensoverschrijdende activiteiten en samenwerking binnen Europa te bevorderen, heeft de EU het Interreg-programma in het leven geroepen, waarmee initiatieven kunnen worden gesubsidieerd uit het Europese Fonds voor Regionale Ontwikkeling.

2.3Incidentele en structurele exporteurs naar Duitsland

Exporteurs zijn geen uniforme groep. Binnen de groep exporteurs bestaat er namelijk veel heterogeniteit en dynamiek in termen van handelsgedrag. Voor het merendeel van de bedrijven geldt dat zij jaar in, jaar uit wel of niet actief zijn op buitenlandse markten. Minder voor de hand liggend is de groep bedrijven die bij herhaling slechts kort actief is op de buitenlandse markt en deze dan weer verlaat. Zulke incidentele exporteurs komen in de praktijk relatief vaak voor (Boutorat, Franssen, Mounir & Van den Berg, 2019). Het bestaan van deze incidentele exporteurs is echter moeilijk verenigbaar met de economische theorie die zegt dat een stap over de grens gepaard gaat met hoge vaste kosten, zoals de zoektocht naar buitenlandse afnemers of het aanpassen van het product aan de wensen van de markt (CBS, 2019c). Dit neemt niet weg dat het relevant is om de groep incidentele exporteurs als een aparte groep te beschouwen, aangezien zij mogelijk andere uitdagingen hebben in het bedienen van internationale markten in vergelijking met andere typen exporteurs (Alvarez, 2007). Zo blijkt uit onderzoek van Boutorat et al. (2019) dat bedrijven die erin slagen een aantal jaren opeenvolgend te exporteren (structurele exporteurs) groter, productiever en winstgevender zijn dan bedrijven die incidenteel exporteren. Ook blijkt slechts één op de acht incidentele exporteurs er in te slagen om een structurele exporteur te worden.

In deze paragraaf wordt beschreven welk gedeelte van de bedrijven met goederen- of dienstenexport naar Duitsland structureel of incidenteel handelt. Conform Boutorat et al. (2019) wordt een bedrijf dat in de periode 2015–2018 minimaal drie jaar goederen naar Duitsland heeft geëxporteerd, beschouwd als een structurele exporteur naar Duitsland. Een bedrijf dat in de periode 2015–2018 minimaal één en maximaal twee jaar goederen naar Duitsland heeft geëxporteerd, definiëren we als een incidentele exporteur. Voor dienstenexporteurs is dezelfde afbakening bepaald voor de periode 2014–2017. Omdat er jaren tussen kunnen zitten waarin de exporteur géén goederen- of dienstenexport naar Duitsland rapporteerde – wat vooral relevant is als dit het laatste waarnemingsjaar betreft – komt de som van het totaal aantal incidentele en structurele exporteurs hoger uit dan het aantal actieve exporteurs zoals gerapporteerd in tabel 2.2.1 en 2.2.2. Dat is te verklaren door het grote aantal incidentele exporteurs dat in 2018 (2017) geen export rapporteerde.

96,1 procent van goederenexportwaarde naar Duitsland door structurele exporteurs

Het aandeel structurele goederenexporteurs naar Duitsland bedroeg in 2018 circa 46,8 procent, zie figuur 2.3.1. Deze groep bedrijven heeft in de periode 2015–2018 minimaal drie jaar goederen geëxporteerd naar Duitsland. Daarmee valt dus iets minder dan de helft van de goederenexporteurs naar Duitsland in de onderzochte periode onder de noemer structurele goederenexporteur. Het ging om meer dan 35 duizend bedrijven, waarvan het merendeel ook in 2018 actief was als goederenexporteur. Zo waren er in 2018 ruim 32 duizend actieve structurele goederenexporteurs naar Duitsland, wat neerkomt op 91,4 procent van alle structurele goederenexporteurs naar Duitsland. Dit betekent dat de meeste actieve structurele goederenexporteurs het eerstvolgende jaar ook export rapporteren, zie figuur 2.3.1. Het aandeel incidentele goederenexporteurs was in 2018 circa 53,2 procent, wat neerkomt op ruim 40 duizend bedrijven die in de periode 2015–2018 één of twee jaar goederen hebben geëxporteerd naar Duitsland.

96,1 % van de totale exportwaarde naar Duitsland wordt gerealiseerd door bedrijven die structureel goederen naar Duitsland exporteren Buitenvorm Binnenvorm

Exporteurs hoeven in het waarnemingsjaar (2018) niet per se te exporteren. Structurele goederenexporteurs naar Duitsland met export in 2018 (actief) waren verantwoordelijk voor meer dan 96 procent van de totale goederenexportwaarde naar Duitsland in dat jaar. Deze resultaten voor de export van goederen specifiek naar Duitsland liggen in lijn met de algemene resultaten voor de totale Nederlandse goederenexport wereldwijd (CBS, 2019c). De dynamiek binnen de groep incidentele goederenexporteurs is veel groter. Dit zien we ook terug in het relatief lage aantal actieve incidentele goederenexporteurs naar Duitsland in 2018. Met 17 duizend actieve incidentele goederenexporteurs heeft minder dan de helft van alle incidentele exporteurs naar Duitsland goederen geëxporteerd in 2018.

Structurele dienstenexporteurs goed voor 83,8 procent van totale dienstenexportwaarde naar Duitsland

In 2017 waren er bijna 35 duizend exporteurs die hun diensten op incidentele basis naar Duitsland exporteerden. Daarmee vormden zij circa 65 procent van het totale aantal dienstenexporteurs in de periode 2014–2017. Hiervan waren er ongeveer 20 duizend niet actief als exporteur in 2017 en circa 15 duizend wel. Bijna 19 duizend dienstenexporteurs, 35 procent van het totale aantal, exporteerden in de periode 2014–2017 structureel naar Duitsland. Veruit de meesten deden dat ook in 2017 (actieve exporteurs).

Als we focussen op de exporteurs die in 2017 daadwerkelijk (actief) diensten naar Duitsland geëxporteerd hebben, zien we de verhoudingen verschuiven: de structurele exporteurs hebben dan een kleine meerderheid. Bijna 17 duizend bedrijven, 53 procent van het totaal, exporteren hun diensten structureel. Ongeveer 47 procent van de bedrijven, of bijna 15 duizend bedrijven, exporteerde in 2017 op incidentele basis. Net zoals bij de goederenexporteurs was er dus een hele grote groep bij de incidentele dienstenexporteurs die inactief was in 2017.

Van de actieve dienstenexporteurs in 2017 is net iets meer dan de helft structureel exporteur. Echter is deze groep wel verantwoordelijk voor bijna 85 procent van de exportwaarde. De incidentele exporteurs, hoewel in de meerderheid, exporteerden dus voor relatief lage waarde naar Duitsland in 2017 ten opzichte van de structurele exporteurs.

2.4Startende goederenexporteurs naar Duitsland

Elk jaar arriveren er nieuwe Nederlandse bedrijven op de Duitse markt om hun producten aan de man te brengen. Deze bedrijven hadden voorheen nog geen goederenexport naar Duitsland maar zijn dat wel gaan doen, bijvoorbeeld omdat er orders uit Duitsland binnenkomen, de binnenlandse markt te klein wordt, of omdat de concurrentie hen er toe aanzet (CBS, 2019c). Het CBS heeft in 2019 uitgebreid onderzoek gedaan naar de exportportefeuille van startende exporteurs in het algemeen en hoe deze zich door de tijd verder ontwikkelt (Cremers et al., 2019c). Deze paragraaf bouwt voort op deze bevindingen en hier wordt specifiek gekeken naar exporteurs waarvoor Duitsland in 2018 een nieuwe exportbestemming was. Met andere woorden, een bedrijf dat in 2018 goederen naar Duitsland exporteerde en dat in 2016 én 2017 niet deed, wordt hier beschouwd als startende exporteur (ook al had het bedrijf in 2016 of 2017 mogelijk wel export naar een ander land).

10 640 bedrijven zijn in 2018 gestart met het exporteren van goederen naar Duitsland

In 2018 zijn er 10 640 bedrijven gestart met het exporteren van goederen naar Duitsland. Deze bedrijven hadden zowel in 2016 als in 2017 géén export naar Duitsland. De meeste startende exporteurs naar Duitsland bevinden zich – net als de bedrijven die al langer goederen naar Duitsland exporteren – in de grensregio, zie figuur 2.4.1. Deze startende exporteurs realiseerden in 2018 een totale exportwaarde van 1,13 miljard euro en een mediane exportwaarde van 3 557 euro. Dit betekent dat precies de helft van het aantal startende exporteurs naar Duitsland een exportwaarde heeft die lager dan of gelijk is aan 3 557 euro, en precies de helft heeft een hogere exportwaarde. Uit hoofdstuk 1 weten we dat Nederlandse bedrijven in 2018 voor 113 miljard euro aan goederen naar Duitsland hebben geëxporteerd. De startende exporteurs nemen daarmee slechts 1 procent van deze exportwaarde voor hun rekening.

Startende goederenexporteurs naar Duitsland zitten vooral in groot- en detailhandel

De verdeling van het aantal startende goederenexporteurs naar Duitsland over de verschillende bedrijfstakken is te zien in figuur 2.4.2. De bedrijfstakken waarin deze startende exporteurs het vaakst actief waren, zijn de groot- en detailhandel, zakelijke dienstverlening en industrie. Dit beeld komt overeen met de totale populatie bedrijven met goederenexport naar Duitsland (zie tabel 2.2.6). Deze startende exporteurs uit de groot- en detailhandel en uit de industrie zijn bepalend voor de totale exportwaarde van alle starters naar Duitsland. Zo wordt respectievelijk 54,7 en 19,5 procent van de totale goederenexportwaarde van starters naar Duitsland gerealiseerd door bedrijven die actief zijn in deze sectoren.

Ruim 40 procent van startende exporteurs naar Duitsland bestaat al tien jaar of langer

Figuur 2.4.3 toont de leeftijdsverdeling van startende goederenexporteurs naar Duitsland.noot1 Opvallend is dat circa 4 500 startende exporteurs naar Duitsland als bedrijf al tien jaar of langer bestaan, wat neerkomt op meer dan 40 procent van alle startende exporteurs naar Duitsland. Hierbij moet worden opgemerkt dat de startende exporteurs jonger dan drie jaar gemiddeld een grotere exportwaarde naar Duitsland hebben dan de startende exporteurs van tien jaar of ouder. Er is meer onderzoek nodig om vast te stellen of het hier om zogenaamde born globals gaat (bedrijven die binnen het jaar van oprichting beginnen met een vorm van internationale handel) of om bedrijven die – voordat ze startten met export naar Duitsland – al een andere markt bedienden. Startende exporteurs jonger dan drie jaar zijn goed voor 47,4 procent van de totale exportwaarde die voor rekening komt van startende exporteurs naar Duitsland, terwijl dit voor de bedrijven die al tien jaar of langer bestaan 32,1 procent is. Een kanttekening hierbij is dat deze paragraaf enkel startende exporteurs naar Duitsland bestudeert. Startende exporteurs beginnen vaak dicht bij huis; vier op de vijf beginnen in de EU, met België en Duitsland als belangrijkste afzetmarkten. Zo begon 31 procent van de in 2014 gestarte goederenexporteurs met export naar Duitsland (CBS, 2019c). Het gebruik van een naburig land als stepping stone voor verder weg gelegen bestemmingen blijkt een succesvolle strategie voor startende goederenexporteurs. Het maakt de stap naar een iets verder weg gelegen exportbestemming kleiner (Lejour & Creusen, 2015; CBS, 2019c).

Vooral microbedrijven starten met export naar Duitsland

Van de 10,6 duizend bedrijven die in 2018 zijn gestart met goederenexport naar Duitsland was het overgrote deel een microbedrijf, namelijk ruim 83 procent. Dit komt neer op ruim 8,8 duizend microbedrijven, met minder dan 10 werkzame personen, die in 2018 voor het eerst goederen naar Duitsland exporteerden. Het aantal startende exporteurs naar Duitsland met 10 tot 250 werkzame personen was 1 675 in 2018. Nog geen één procent van de startende exporteurs naar Duitsland is een grootbedrijf, met 250 werkzame personen of meer.

10 320 ondernemers zijn in 2018 gestart met exporteren van goederen naar Duitsland

Niet alleen de bedrijfskenmerken van startende exporteurs zijn relevant om te kennen, ook de kenmerken van de ondernemers achter deze startende exporterende bedrijven zijn van belang. In 2018 zijn er 10 320 ondernemers gestart met goederenexport naar Duitsland, waarbij ze in 2016 én 2017 niet naar Duitsland exporteerden.noot2

Meeste startende exporteurs naar Duitsland hebben een ondernemer tussen 46 en 64 jaar

Figuur 2.4.4 toont de verdeling van de leeftijdscategorieën van de ondernemers achter de startende exporteurs naar Duitsland. Qua leeftijd zijn het vooral ondernemers tussen 46 en 64 jaar die in 2018 voor het eerst naar Duitsland hebben geëxporteerd (ruim 53 procent). Slechts 7,6 procent van de ondernemers van startende exporteurs naar Duitsland is jonger dan 31 jaar. Hiermee lijkt de leeftijd van startende exporteurs niet sterk af te wijken van exporterende ondernemers in het algemeen (Van Weerden & Martens, 2018).

Startende exporteurs naar Duitsland hebben het vaakst een mannelijke ondernemer

Circa 65 procent van de ondernemers in Nederland is man. Ook onder internationaal actieve ondernemersnoot3 zijn mannen oververtegenwoordigd. Eerder onderzoek van het CBS (2019a) liet zien dat circa 25,1 procent van de internationaal actieve ondernemers in het Nederlandse bedrijfsleven vrouw is. Specifiek wat betreft de startende exporteurs zien we in figuur 2.4.5 dat er in 2018 meer mannelijke ondernemers voor het eerst naar Duitsland hebben geëxporteerd dan vrouwelijke ondernemers. Het aantal mannelijke startende exporteurs bedroeg in 2018 namelijk 7 865 (76,2 procent), terwijl er 2 455 (23,8 procent) vrouwelijke startende exporteurs waren. Vrouwen en mannen zijn niet in dezelfde sectoren werkzaam. Dit geldt ook in het algemeen voor mannelijk en vrouwelijk ondernemerschap maar ook als er specifiek gekeken wordt naar internationaal ondernemen. Vrouwen zijn vaker dan mannen werkzaam in sectoren waarin minder internationale activiteiten plaatsvinden, zoals gezondheids- en welzijnszorgsector. Echter, ook in sectoren die zich wel lenen voor export, zijn vrouwen minder vaak internationaal actief dan mannen (CBS, 2019a; Van Weerden & Martens, 2018).

2 455 vrouwelijke ondernemers gestart met goederenexport naar Duitsland in 2018 Buitenvorm Binnenvorm

3 van de 100 startende exporteurs naar Duitsland heeft Duitse herkomst

Van de ruim 10 duizend startende exporteurs naar Duitsland heeft 3 procent van de ondernemers een Duitse herkomst, zie figuur 2.4.5. Dit betekent dat 275 ondernemers van Duitse herkomst er in 2018 voor gekozen hebben om voor het eerst vanuit Nederland in Duitsland te gaan opereren. De herkomst van een ondernemer heeft mogelijk ook invloed op de beslissing van een ondernemer om te starten met exporteren en de keuze voor het bestemmingsland. Ondernemers met een Duitse herkomst hebben vaak een betere kennis van de Duitse markt, producten en technologie (Kerr & Kerr, 2016). Dit kan hen mogelijk helpen bij de internationale ontwikkeling van hun bedrijf.

2.5Samenvatting en conclusie

In dit hoofdstuk stonden bedrijven met export naar Duitsland centraal. Veel exporteurs zijn sterk gericht op het aangrenzende Duitsland en elk jaar groeit het aantal bedrijven met export naar Duitsland. Ongeveer 45 procent van alle bedrijven met goederenexport en 42 procent van de dienstenexporteurs heeft Duitsland in de exportportefeuille. In 2018 kwam dat neer op bijna 50 duizend goederenexporteurs. In 2017 exporteerden meer dan 30 duizend bedrijven diensten naar Duitsland. In dat jaar telde Nederland meer dan 8,5 duizend bedrijven met zowel goederen- als dienstenexport naar Duitsland.

De omvang en samenstelling van de populatie bedrijven met export naar Duitsland is vrij stabiel gebleven. Dit is anders voor exporteurs die niet naar Duitsland exporteren. Bedrijven met goederen- of dienstenexport naar Duitsland hebben de hoogste mediane exportwaarde in vergelijking met bedrijven zonder export naar Duitsland en goederen- en dienstenexporteurs met export naar alle landen. Bedrijven met export naar Duitsland behoren vaker tot het grootbedrijf dan bedrijven zonder export naar Duitsland. Dit geldt zowel voor de goederenexport als de dienstenexport.

Bedrijven met goederenexport naar Duitsland zijn vaker actief in de bedrijfstakken handel en industrie dan bedrijven die niet naar Duitsland exporteren. Dit geldt ook voor bedrijven met dienstenexport naar Duitsland. Vooral in de groothandel is het aandeel exporteurs naar Duitsland groot. Dit gaat samen met de rol van Nederland als toegangspoort naar het Europese achterland en het forse aandeel wederuitvoer in de uitvoer naar Duitsland. Goederen- en dienstenexporteurs zijn daarentegen juist minder vaak actief in de bedrijfstak zakelijke dienstverlening ten opzichte van bedrijven die niet naar Duitsland exporteren.

Qua locatie zijn het bedrijven aan de grens met Duitsland die relatief vaak naar Duitsland exporteren (goederen, diensten of beide). De grensstreek heeft goede en korte verbindingen naar Duitsland, en er zijn veel relaties en samenwerkingen met Duitsland die de handel kunnen vergemakkelijken.

Wat betreft goederenuitvoer naar Duitsland waren er bijna 35 duizend structurele exporteurs. Deze groep maakt 47 procent uit van alle actieve goederenexporteurs naar Duitsland. Er waren ongeveer 19 duizend structurele dienstenexporteurs, die 35 procent van alle actieve dienstenexporteurs naar Duitsland vertegenwoordigen. Meer dan 90 procent van de totale waarde van goederenuitvoer naar Duitsland wordt gegenereerd door bedrijven die structureel naar Duitsland exporteren. Voor dienstenexport naar Duitsland is dit meer dan 80 procent.

Meer dan 10 duizend bedrijven begonnen met het exporteren van goederen naar Duitsland in 2018. Deze bedrijven zijn voornamelijk gevestigd in de grensregio’s met Duitsland en zijn meestal micro-ondernemingen (minder dan 10 werknemers). De grootste sector waarin ze actief zijn, is groot- en detailhandel, met bijna 4 duizend bedrijven. De meeste startende exporteurs naar Duitsland hebben een ondernemer tussen 46 en 64 jaar oud. In 2018 waren er 2 456 startende exporteurs naar Duitsland met een vrouwelijke ondernemer. Circa 3 procent van deze startende exporteurs naar Duitsland heeft een ondernemer van Duitse origine.

Geraadpleegde websites

MKBservicedesk.nl

Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO).

2.6Literatuur

Open literatuurlijst

Literatuur

Albornoz, F., Calvo Pardo, H.F. & Corcos, G. (2010). Sequential Exporting. CEPR Discussion Paper, 8103.

Alvarez, R. (2007). Explaining Export Success: Firm Characteristics and Spillover Effects. World Development, 35(3), 377–393.

Boutorat, A., Franssen, L., Mounir, A. & Van den Berg, M. (2019). Incidentele handelaren: wie zijn ze en wat onderscheidt ze? In: M. Jaarsma (Red.), CBS Internationaliseringsmonitor 2019, tweede kwartaal: Patronen in handelsgedrag. Centraal Bureau voor de Statistiek: Heerlen/Den Haag/Bonaire.

Cremers, D., Jaarsma, M., Lammertsma, A., Polder, M. & Van Roekel, R. (2019). De ontwikkeling in de exportportefeuille van startende goederenexporteurs. In: M. Jaarsma (Red.), CBS Internationaliseringsmonitor 2019, tweede kwartaal: Patronen in handelsgedrag. Centraal Bureau voor de Statistiek: Heerlen/Den Haag/Bonaire.

Cremers, D. & Voncken, R. (2018). Het aantal Europese handelsrelaties van exporteurs. In: M. Jaarsma en S. Vos (Red.), CBS Internationaliseringsmonitor 2018, derde kwartaal: exportstrategieën. Centraal Bureau voor de Statistiek: Heerlen/Den Haag/Bonaire.

CBS (2019a). Nederland Handelsland 2019. Export, investeringen en werkgelegenheid. Tabellenset Nederland Handelsland – Hoofdstuk 5. Centraal Bureau voor de Statistiek: Heerlen/Den Haag/Bonaire.

CBS (2019b). CBS Internationaliseringsmonitor 2019, derde kwartaal: Groothandel. Centraal Bureau voor de Statistiek: Heerlen/Den Haag/Bonaire.

CBS (2019c). CBS Internationaliseringsmonitor 2019, tweede kwartaal: Patronen in handelsgedrag. Centraal Bureau voor de Statistiek: Heerlen/Den Haag/Bonaire.

Eaton, J. Kugler, M., Eslava, M. & Tybout, J. (2007). Export dynamics in Colombia: firm-level evidence. NBER Working Paper, 13531.

Esteve-Pérez, S., Pallardó-López, V. & Requene-Silvente, F. (2011). The Duration of firm-destination export relationships: Evidence from Spain, 1997–2006. Working papers WPAE-2011-02, University of Valencia.

Iacovone, L., & Javorcik, B. S. (2010). Multi-product exporters: Product churning, uncertainty and export discoveries. The Economic Journal, 120(544), 481–499.

Lejour, A. & Creusen, H. (2015). Using Stepping Stones to Enter Distant Export Markets. Global Economy Journal, 15(1), 107–132.

Jaarsma, M. & Walhout, J. (2016). Trends in de goederenexport – het belang van het zelfstandig midden- en kleinbedrijf. In: M. Jaarsma en J. Walhout. CBS Internationaliseringsmonitor 2016, vierde kwartaal: Zelfstandig MKB. Centraal Bureau voor de Statistiek: Heerlen/Den Haag/Bonaire.

Kerr, S. P. & Kerr, W. R. (2016). Immigrant entrepreneurship. Harvard Business School: Working Paper 17–011.

Van Weerden, L. & Martens, J. (2018). De positie van de vrouwelijke internationale ondernemer: Een literatuurstudie naar behoeften, motieven en belemmeringen. RVO en Directie Internationaal Ondernemen van het Ministerie van Buitenlandse Zaken.

Noten

Voor 643 (= 6 procent) startende exporteurs naar Duitsland is het oprichtingsjaar onbekend.

Het aantal bedrijven dat is gestart met goederenexport naar Duitsland (10,6 duizend) is hoger dan het aantal ondernemers dat van deze bedrijven kan worden geïdentificeerd (10,3 duizend). Dit heeft te maken met het gegeven dat niet voor elk bedrijf de ondernemer of ondernemers kan worden vastgesteld.

Dit zijn bedrijven met goederen- en/of dienstenhandel, of investeringen in het buitenland.

Colofon

Deze website is ontwikkeld door het CBS in samenwerking met Textcetera Den Haag.
Heb je een vraag of opmerking over deze website, neem dan contact op met het CBS.

Disclaimer en copyright

Cookies

CBS maakt op deze website gebruik van functionele cookies om de site goed te laten werken. Deze cookies bevatten geen persoonsgegevens en hebben nauwelijks gevolgen voor de privacy. Daarnaast gebruiken wij ook analytische cookies om bezoekersstatistieken bij te houden. Bijvoorbeeld hoe vaak pagina's worden bezocht, welke onderwerpen gebruikers naar op zoek zijn en hoe bezoekers op onze site komen. Het doel hiervan is om inzicht te krijgen in het functioneren van de website om zo de gebruikerservaring voor u te kunnen verbeteren. De herleidbaarheid van bezoekers aan onze website beperken wij zo veel mogelijk door de laatste cijfergroep (octet) van ieder IP-adres te anonimiseren. Deze gegevens worden niet gedeeld met andere partijen. CBS gebruikt geen trackingcookies. Trackingcookies zijn cookies die bezoekers tijdens het surfen over andere websites kunnen volgen.

De geplaatste functionele en analytische cookies maken geen of weinig inbreuk op uw privacy. Volgens de regels mogen deze zonder toestemming geplaatst worden.

Meer informatie: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/telecommunicatie/vraag-en-antwoord/mag-een-website-ongevraagd-cookies-plaatsen

Leeswijzer

Verklaring van tekens

. Gegevens ontbreken
* Voorlopig cijfer
** Nader voorlopig cijfer
x Geheim
Nihil
(Indien voorkomend tussen twee getallen) tot en met
0 (0,0) Het getal is kleiner dan de helft van de gekozen eenheid
Niets (blank) Een cijfer kan op logische gronden niet voorkomen
2019–2020 2019 tot en met 2020
2019/2020 Het gemiddelde over de jaren 2019 tot en met 2020
2019/’20 Oogstjaar, boekjaar, schooljaar enz., beginnend in 2019 en eindigend in 2020
2017/’18–2019/’20 Oogstjaar, boekjaar, enz., 2017/’18 tot en met 2019/’20

In geval van afronding kan het voorkomen dat het weergegeven totaal niet overeenstemt met de som van de getallen.

Over het CBS

De wettelijke taak van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) is om officiële statistieken te maken en de uitkomsten daarvan openbaar te maken. Het CBS publiceert betrouwbare en samenhangende statistische informatie, die het deelt met andere overheden, burgers, politiek, wetenschap, media en bedrijfsleven. Zo zorgt het CBS ervoor dat maatschappelijke debatten gevoerd kunnen worden op basis van betrouwbare statistische informatie.

Het CBS maakt inzichtelijk wat er feitelijk gebeurt. De informatie die het CBS publiceert, gaat daarom over onderwerpen die de mensen in Nederland raken. Bijvoorbeeld economische groei en consumentenprijzen, maar ook criminaliteit en vrije tijd.

Naast de verantwoordelijkheid voor de nationale (officiële) statistieken is het CBS ook belast met de productie van Europese (communautaire) statistieken. Dit betreft het grootste deel van het werkprogramma.

Voor meer informatie over de taken, organisatie en publicaties van het CBS, zie cbs.nl.

Contact

Met vragen kunt u contact opnemen met het CBS.

Medewerkers

Auteurs

Sarah Creemers

Dennis Cremers

Lico Hoekema

Myrte ter Horst

Marjolijn Jaarsma

Mathijs Jacobs

Alex Lammertsma

Bart Loog

Tom Notten

Leen Prenen

Paul Ras

Janneke Rooyakkers

Iryna Rud

Johan van der Valk

Khee Fung Wong

Redactie

Sarah Creemers

Marjolijn Jaarsma

Alex Lammertsma

Eindredactie

Sarah Creemers

Marjolijn Jaarsma

Alex Lammertsma

Dankwoord

We danken de volgende collega’s voor hun constructieve bijdrage aan deze editie van de Internationaliseringsmonitor:

Harry Bierings

Ahmed Boutorat

Elijah Cats

Marijke Hartgers

Karolijne van der Houwen

Richard Jollie

Irene van Kuik

Oscar Lemmers

Helma Maas

Anouschka van der Meulen

Dirk Mohr

Angie Mounir

Ben Schoffelen

Carla Sebo

Sandra Vasconcellos

Gabriëlle de Vet

Hans Westerbeek