Inkomen

Betaald werk is voor veel mensen de belangrijkste bron van inkomen. Op basis van de gegevens van de Belastingdienst publiceert het CBS inkomensgegevens over personen in particuliere huishoudens met inkomen. Daarbij wordt ook bepaald tot welke sociaal­economische categorie iemand behoort. Leidend hierbij is de voornaamste bron van inkomen die een persoon in een jaar ontvangen heeft. Daarnaast wordt er rekening mee gehouden of een persoon ingeschreven staat bij een onderwijsinstelling.

Begin 2023 woonden er 17,8 miljoen mensen in Nederland. Hiervan behoren er 8,4 miljoen tot de sociaaleconomische categorie werkenden. Dat is bijna de helft van de totale bevolking.

Toon tabel6.1 Bevolking ingedeeld naar sociaaleconomische categorie, 1 januari 2023 (x 1 000)Verberg tabel6.1 Bevolking ingedeeld naar sociaaleconomische categorie, 1 januari 2023 (x 1 000)

6.1 Bevolking ingedeeld naar sociaaleconomische categorie, 1 januari 2023 (x 1 000)

Categorie	Bevolking
Werknemer	7008,6
Directeur-grootaandeelhouder	264,7
Zelfstandig ondernemer	1062,9
Overige zelfstandige	85,1
Meewerkend gezinslid	20,4
	.
Ontvanger werkloosheidsuitkering	64,8
Ontvanger bijstandsuitkering	376,5
Ontvanger uitkering sociale voorziening overig	209,7
Ontvanger uitkering ziekte/ arbeidsongeschiktheid	526,2
Ontvanger pensioenuitkering	3312,2
(School)kind of student met inkomen	1417,6
(School)kind of student zonder inkomen	2621,5
Overig zonder inkomen	419,7
	.
Institutionele bevolking en huishoudens zonder waargenomen inkomen	421,4

StatLine: Personen naar sociaaleconomische categorie.

De sociaaleconomische categorie werknemers telt 7,0 miljoen personen. Daarnaast zijn er 1,4 miljoen personen voor wie het inkomen als zelfstandige de voornaamste bron van inkomen is. Het gaat hier om 1 063 duizend zelfstandig ondernemers, 265 duizend directeuren-grootaandeelhouders, 20 duizend meewerkende gezinsleden en 85 duizend overige zelfstandigen (onder meer personen met resultaat uit overige werkzaamheden, zoals freelancers). Het aantal zelfstandigen is in tien jaar tijd met een kwart toegenomen. Deze groei komt volledig voor rekening van de zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers). Tegenwoordig heeft nog 1 op de 5 zelfstandigen personeel in dienst, de rest is zzp’er of meewerkend gezinslid. Het totaal aantal personen met inkomen uit werkzaamheden als zelfstandige ligt hoger, omdat ook werknemers, studenten of ontvangers van een uitkering nevenwerkzaamheden als zelfstandige verrichten: 2,2 miljoen personen hadden in 2023 inkomsten uit werkzaamheden als zelfstandige (zie ook StatLine: Inkomen van zelfstandigen).

De verdeling naar sociaaleconomische categorie verschilt sterk naar leeftijd. Vanaf 22 jaar zijn de werkenden in de meerderheid en dat geldt tot en met 64 jaar. Voor deze groep is betaald werk de voornaamste bron van het inkomen. Het aandeel werkenden is het grootst voor 32‑jarigen (86 procent). In absolute aantallen gemeten ligt de piek in het aantal werkenden bij 53 jaar (217 duizend). Dit is ook de leeftijd die begin 2023 het vaakst voorkwam in Nederland.

Toon tabel6.2 Bevolking naar sociaaleconomische categorie en leeftijd, 1 januari 2023 (x 1 000)Verberg tabel6.2 Bevolking naar sociaaleconomische categorie en leeftijd, 1 januari 2023 (x 1 000)

6.2 Bevolking naar sociaaleconomische categorie en leeftijd, 1 januari 2023 (x 1 000)

leeftijd in jaren	Werkenden	Kind/student	Uitkering en overig
0	0,0	166,1	1,6
1	0,0	179,7	1,8
2	0,0	169,7	1,8
3	0,0	171,6	1,9
4	0,0	172,0	1,9
5	0,0	174,0	1,9
6	0,0	177,4	2,0
7	0,0	176,9	2,0
8	0,0	181,7	2,1
9	0,0	178,5	2,1
10	0,0	183,5	2,2
11	0,0	187,1	2,2
12	0,0	192,1	2,3
13	0,0	193,0	2,4
14	0,0	193,4	2,5
15	0,2	189,5	2,4
16	1,7	191,4	2,4
17	12,0	181,3	4,8
18	37,5	161,8	11,7
19	65,2	143,9	17,4
20	90,8	120,0	19,9
21	112,1	98,3	22,0
22	133,2	80,7	23,5
23	149,9	59,9	24,0
24	167,0	41,3	24,6
25	177,3	25,2	24,9
26	185,5	15,1	26,6
27	191,4	9,2	28,0
28	200,5	6,0	29,1
29	201,7	4,0	30,4
30	203,6	2,7	31,9
31	206,0	1,9	32,6
32	206,4	1,3	33,2
33	198,7	1,0	33,2
34	195,8	0,8	33,4
35	194,7	0,7	33,2
36	193,7	0,6	33,1
37	188,0	0,6	33,2
38	184,3	0,5	33,0
39	178,9	0,5	32,4
40	178,9	0,4	32,5
41	181,8	0,4	32,8
42	183,6	0,3	33,4
43	176,8	0,3	32,5
44	176,3	0,3	32,6
45	172,8	0,3	32,8
46	174,3	0,3	32,8
47	174,0	0,2	33,7
48	180,7	0,2	35,9
49	185,6	0,2	37,8
50	199,2	0,2	41,5
51	207,8	0,2	43,6
52	214,6	0,2	46,7
53	217,0	0,1	49,1
54	205,6	0,1	48,8
55	201,6	0,1	49,4
56	198,7	0,1	52,8
57	197,5	0,1	56,6
58	196,4	0,1	61,3
59	188,0	0,1	64,4
60	176,2	0,1	70,6
61	167,2	0,0	75,9
62	150,9	0,0	84,6
63	136,8	0,0	94,9
64	112,6	0,0	111,5
65	89,4	0,0	128,5
66	43,4	0,0	168,8
67	15,4	0,0	189,6
68	11,6	0,0	188,6
69	9,1	0,0	186,0
70	7,2	0,0	186,1
71	5,8	0,0	178,6
72	5,0	0,0	177,9
73	4,3	0,0	177,9
74	3,8	0,0	180,6
75	3,5	0,0	186,4
76	3,0	0,0	188,4
77	1,8	0,0	130,5
78	1,6	0,0	132,4
79	1,3	0,0	121,7
80	1,0	0,0	108,0
81	0,8	0,0	98,4
82	0,6	0,0	95,5
83	0,5	0,0	86,5
84	0,3	0,0	79,1
85	0,3	0,0	67,9
86	0,2	0,0	60,7
87	0,2	0,0	53,1
88	0,1	0,0	45,8
89	0,1	0,0	38,2
90	0,0	0,0	32,9
91	0,0	0,0	26,4
92	0,0	0,0	21,5
93	0,0	0,0	15,8
94	0,0	0,0	12,1
95	0,0	0,0	8,6
96	0,0	0,0	6,3
97	0,0	0,0	4,2
98	0,0	0,0	2,9
99	0,0	0,0	1,8
100	0,0	0,0	1,2

StatLine: Bevolking naar leeftijd en Personen naar sociaaleconomische categorie.

Regionaal bezien geldt dat het aandeel werkenden het grootst is in de gemeenten Vlieland, Zeewolde en Amsterdam. Daarentegen tellen Laren (NH) en Wassenaar relatief het kleinste aantal werkenden (zie ook StatLine: Inkomen en sociaaleconomische categorie per gemeente).

Nederland telde begin 2023 bijna 8,2 miljoen particuliere huishoudens. Gemiddeld telt een huishouden 2,1 personen, van wie er 1,8 een inkomen hebben. Bij ruim de helft van de huishoudens vormt het inkomen als werknemer de voornaamste inkomensbron en 1 op de 10 huishoudens heeft voornamelijk inkomen als zelfstandige. De resterende huishoudens moeten grotendeels rondkomen van een uitkering, veelal pensioenuitkeringen (zie ook StatLine: Voornaamste inkomensbron huishoudens).

Persoonlijk inkomen

In 2023 bedroeg het gemiddeld persoonlijk inkomen van alle mensen in particuliere huishoudens met inkomen 40 duizend euro per jaar. Bij personen met werk als voornaamste inkomensbron was dat 51 duizend euro. Het inkomen van directeuren-grootaandeelhouders (dga’s) was het hoogst, namelijk 75 duizend euro. Het persoonlijk inkomen omvat al het inkomen uit arbeid, het inkomen uit eigen onderneming, de uitkering inkomens­verzekeringen en de uitkering sociale voorzieningen (met uitzondering van kinderbijslag en kindgebonden budget). Premies inkomensverzekeringen, behalve de premies voor volksverzekeringen, zijn hierop in mindering gebracht.

Toon tabel6.3 Gemiddeld persoonlijk jaarinkomen per sociaaleconomische categorie, 2023 (1 000 euro)Verberg tabel6.3 Gemiddeld persoonlijk jaarinkomen per sociaaleconomische categorie, 2023 (1 000 euro)

6.3 Gemiddeld persoonlijk jaarinkomen per sociaaleconomische categorie, 2023 (1 000 euro)

Categorie	Persoonlijk jaarinkomen
Totaal personen	39,7
Werknemer	50,9
Directeur-grootaandeelhouder	75,0
Zelfstandig ondernemer	52,6
Overige zelfstandige	19,2
Meewerkend gezinslid	12,5
Ontvanger werkloosheidsuitkering	30,0
Ontvanger bijstandsuitkering	16,0
Ontvanger uitkering sociale voorziening overig	18,3
Ontvanger uitkering ziekte/arbeidsongeschiktheid	29,4
Ontvanger pensioenuitkering	30,0
(School)kind of student met inkomen	5,8

StatLine: Gemiddeld persoonlijk inkomen.

Van de 8,4 miljoen personen met werk als voornaamste inkomensbron in 2023 bedroeg het persoonlijk inkomen bij 332 duizend personen minder dan 10 duizend euro, terwijl er ander­zijds 586 duizend personen op minstens 100 duizend euro uitkwamen. Bij 1 700 werken­den overschreed het inkomen de grens van 1 miljoen euro.

De hoge inkomens tellen zwaar door in het gemiddeld inkomen. Daarom berekent het CBS ook het mediane inkomen. Dit is het inkomen van de middelste persoon, indien personen worden gerangschikt naar de hoogte van hun inkomen. Anders gezegd: 50 procent heeft een lager inkomen en 50 procent heeft een hoger inkomen. Terwijl het gemiddeld persoonlijk inkomen van de werkenden in 2023 op 51,5 duizend euro uitkwam, lag de mediaan met 43,5 duizend euro beduidend lager.

Bij zelfstandigen zijn de onderlinge inkomensverschillen het grootst. Zelfstandigen kunnen immers zowel flinke winsten boeken als verlies lijden. Daardoor zijn zij niet alleen oververtegenwoordigd in de hoogste inkomensregionen, maar ook in de groep met een laag of negatief inkomen. Terwijl de zelfstandigen 17 procent uitmaken van de werkenden, is van de werkenden met een inkomen van minstens 100 duizend euro 29 procent zelfstandige. En van de werkenden met een inkomen van minder dan 10 duizend euro is bijna de helft zelfstandige.

Toon tabel6.4 Verdeling persoonlijk jaarinkomen van werkenden, 2023 (werkenden (x 1 000) per klasse van 1 000 euro)Verberg tabel6.4 Verdeling persoonlijk jaarinkomen van werkenden, 2023 (werkenden (x 1 000) per klasse van 1 000 euro)

6.4 Verdeling persoonlijk jaarinkomen van werkenden, 2023 (werkenden (x 1 000) per klasse van 1 000 euro)

1 000 euro	Werkenden
<0	24
1	32
2	25
3	26
4	27
5	27
6	30
7	32
8	34
9	36
10	39
11	42
12	45
13	50
14	52
15	55
16	65
17	82
18	89
19	97
20	103
21	107
22	110
23	113
24	115
25	118
26	126
27	134
28	142
29	139
30	141
31	144
32	144
33	145
34	145
35	144
36	144
37	146
38	147
39	148
40	146
41	148
42	147
43	144
44	142
45	143
46	138
47	135
48	132
49	130
50	125
51	121
52	125
53	110
54	107
55	107
56	102
57	96
58	93
59	88
60	84
61	84
62	80
63	78
64	75
65	70
66	67
67	65
68	64
69	60
70	59
71	57
72	55
73	54
74	51
75	48
76	49
77	46
78	45
79	43
80	41
81	38
82	36
83	34
84	33
85	33
86	32
87	29
88	29
89	29
90	27
91	26
92	25
93	23
94	23
95	22
96	22
97	20
98	19
99	18
100	18

StatLine: Personen naar inkomensklasse.

Koopkrachtontwikkeling

In 2023 stegen de inkomens van de bevolking in doorsnee iets meer dan de inflatie. De koopkracht van de Nederlandse bevolking steeg daardoor per saldo in 2023 met 0,3 procent.

Het CBS meet de ontwikkeling van de koopkracht aan de hand van het gestandaardiseerd besteedbaar inkomen van het huishouden waartoe ze behoren, gecorrigeerd voor inflatie, waardoor inkomens in de tijd vergelijkbaar zijn. De koopkracht kan door allerlei oorzaken veranderen. Het inkomen verandert bijvoorbeeld door een algemene of periodieke loonsverhoging, promotie, het aanvaarden van (ander) werk of verandering in het aantal arbeidsuren. De koopkracht kan echter ook stijgen of dalen door veranderingen in persoonlijke omstandigheden, bijvoorbeeld als mensen gaan samenwonen of uit elkaar gaan, van baan wisselen of met pensioen gaan. Daarentegen hebben de koopkrachtcijfers die gelden voor een bepaalde categorie alleen betrekking op de personen die in beide jaren deel uitmaken van die groep. Bijvoorbeeld in beide jaren ‘voornaamste inkomen werknemer’.

De koopkracht van werkenden nam in 2023 in doorsnee met 0,7 procent toe. Ook in de voorgaande jaren was de koopkrachtontwikkeling van werkenden gunstiger dan die van de totale bevolking. In tien jaar tijd steeg de doorsnee koopkracht van werkenden met ongeveer 27 procent, terwijl dat voor de totale bevolking de helft was.

Toon tabel6.5 Koopkrachtontwikkeling (doorsnee % verandering t.o.v. een jaar eerder)Verberg tabel6.5 Koopkrachtontwikkeling (doorsnee % verandering t.o.v. een jaar eerder)

6.5 Koopkrachtontwikkeling (doorsnee % verandering t.o.v. een jaar eerder)

Jaartal	Totaal personen	Werkenden
'13	-1,1	0,2
'14	1,9	2,9
'15	1,3	2,6
'16	3,0	5,0
'17	0,7	1,7
'18	0,6	1,9
'19	1,5	2,7
'20	2,5	4,3
'21	1,4	2,8
'22	-1,1	-0,4
'23	0,3	0,7

StatLine: Koopkrachtontwikkeling personen.

Armoede

In 2023 leefden 538 duizend mensen in Nederland in armoede. Dat komt neer op 3,1 procent van de bevolking. Hieronder waren ook 155 duizend werkenden (1,8 procent van de werkenden van 15 tot 75 jaar). Bij de meeste werkende armen gaat het om deeltijders.

Deze cijfers zijn berekend volgens de nieuwe methode voor het meten van armoede, die CBS, SCP en Nibud in 2024 hebben ontwikkeld. De nieuwe armoedegrens vervangt eerdere grenzen die tot nu toe werden gebruikt om armoede te meten. De nieuwe uitkomsten zijn berekend voor de periode 2018–2023 (zie ook: Armoede in Nederland, 2018–2023).

De armoedegrens voor een alleenstaande lag in 2023 op gemiddeld 1 510 euro per maand. Voor een paar met twee kinderen tot 13 jaar was de grens gemiddeld 2 535 euro per maand. Waren er twee puberkinderen dan ging het om 2 910 euro bij een tweeoudergezin en 2 500 euro bij een eenoudergezin.

Om vast te stellen of iemand in armoede leeft, wordt nu niet alleen gekeken naar het inkomen maar ook naar de vermogensbuffer (spaargeld of ander direct te besteden bezit) van het huishouden. Een huishouden is niet arm als de vermogensbuffer groter is dan de jaarlijkse armoedegrens. Een alleenstaande met in 2023 een vermogensbuffer van 18 145 euro of meer, wordt niet als arm beschouwd, ook niet als het inkomen onder de armoedegrens ligt. Voor een paar met twee kinderen tot 13 jaar was een buffer van ten minste 30 405 euro voldoende om niet in armoede te leven.

Ook de daadwerkelijke uitgaven spelen een rol bij de meting van armoede. Voor de meeste huishoudens zijn de maandelijkse uitgaven aan wonen, energie en zorg (basisverzekering en verplicht eigen risico) de grootste vaste lasten. Bovendien kunnen ze op deze lasten niet of nauwelijks besparen. Daarom wordt bij de armoedebepaling zo veel mogelijk uitgegaan van de werkelijke uitgaven hieraan. Als er na het betalen van deze vaste lasten te weinig geld overblijft voor de andere basisbehoeften, dan is een huishouden (en de mensen die er deel van uitmaken) arm.

Voor de totale bevolking geldt dat de armoede de laatste jaren flink is afgenomen. In vier jaar tijd is het aantal armen gehalveerd. Dat is vooral het gevolg van de verstrekte energietoeslagen en van koopkrachtverhogende maatregelen, zoals de forse verhoging van het minimumloon in januari 2023. Bij de werkenden was de afname veel kleiner, van 2,8 procent in 2019 naar 1,8 procent in 2023.

Een uitgebreide beschrijving van de financiële situatie van huishoudens en de leden van die huishoudens geeft het CBS in de tweejaarlijkse publicatie Materiële welvaart in Nederland. In de CBS-publicatie Armoede en sociale uitsluiting wordt een meer gedetailleerd beeld gegeven van het deel van de Nederlandse bevolking dat in financieel en sociaal opzicht achterblijft bij de rest (nog op basis van de oude armoededefinitie).