Het aanbod van arbeid

Om te bepalen hoe groot het aanbod van arbeidskrachten is, wordt allereerst gekeken naar de Nederlandse bevolking van 15 tot 75 jaar. Tussen 1 januari 2021 en 1 januari 2022 groeide dit deel van de bevolking met bijna 31 duizend personen tot 13,3 miljoen.

Deze toename is het saldo van omvangrijke stromen. Zo werden in de loop van het jaar 192 duizend personen 15 jaar. Een groter aantal mensen werd 75 jaar of overleed voor het 75ste levensjaar (256 duizend). Dat de omvang van de bevolking van 15 tot 75 jaar toch toenam, komt doordat de immigratie de emigratie overtrof. Ook daarbij gaat het om grote stromen. In 2021 vestigden zich 221 duizend mensen van 15 tot 75 jaar in Nederland, terwijl er 129 duizend vertrokken.

Toon tabel3.1 Bevolking van 15 tot 75 jaar (mln)Verberg tabel3.1 Bevolking van 15 tot 75 jaar (mln)

3.1 Bevolking van 15 tot 75 jaar (mln)

Jaar	Bevolking	Bevolking, prognose
1950	6,857	.
1951	6,95	.
1952	7,015	.
1953	7,061	.
1954	7,122	.
1955	7,193	.
1956	7,277	.
1957	7,353	.
1958	7,434	.
1959	7,55	.
1960	7,646	.
1961	7,732	.
1962	7,905	.
1963	8,07	.
1964	8,204	.
1965	8,34	.
1966	8,472	.
1967	8,599	.
1968	8,702	.
1969	8,813	.
1970	8,936	.
1971	9,068	.
1972	9,199	.
1973	9,317	.
1974	9,44	.
1975	9,576	.
1976	9,736	.
1977	9,864	.
1978	9,991	.
1979	10,127	.
1980	10,275	.
1981	10,423	.
1982	10,542	.
1983	10,651	.
1984	10,759	.
1985	10,878	.
1986	11	.
1987	11,115	.
1988	11,222	.
1989	11,302	.
1990	11,369	.
1991	11,451	.
1992	11,532	.
1993	11,604	.
1994	11,678	.
1995	11,728	.
1996	11,766	.
1997	11,805	.
1998	11,851	.
1999	11,904	.
2000	11,961	.
2001	12,037	.
2002	12,12	.
2003	12,184	.
2004	12,228	.
2005	12,264	.
2006	12,294	.
2007	12,323	.
2008	12,369	.
2009	12,442	.
2010	12,518	.
2011	12,582	.
2012	12,641	.
2013	12,687	.
2014	12,735	.
2015	12,796	.
2016	12,87	.
2017	12,964	.
2018	13,051	.
2019	13,135	.
2020	13,226	.
2021	13,281	.
2022	.	13,313
2023	.	13,308
2024	.	13,353
2025	.	13,396
2026	.	13,439
2027	.	13,474
2028	.	13,497
2029	.	13,514
2030	.	13,53
2031	.	13,538
2032	.	13,541
2033	.	13,537
2034	.	13,528
2035	.	13,514
2036	.	13,499
2037	.	13,471
2038	.	13,445
2039	.	13,422
2040	.	13,404
2041	.	13,395
2042	.	13,392
2043	.	13,394
2044	.	13,399
2045	.	13,397
2046	.	13,402
2047	.	13,417
2048	.	13,442
2049	.	13,483
2050	.	13,529
2051	.	13,582
2052	.	13,634
2053	.	13,687
2054	.	13,736
2055	.	13,783
2056	.	13,823
2057	.	13,863
2058	.	13,906
2059	.	13,947
2060	.	13,983
2061	.	14,014
2062	.	14,039
2063	.	14,062
2064	.	14,084
2065	.	14,103
2066	.	14,114
2067	.	14,125
2068	.	14,137
2069	.	14,152
2070	.	14,166

StatLine: Bevolking 2022, Bevolkingsprognose tot 2070 en Bevolking 1950–2021.

Cijfers over het aanbod op de arbeidsmarkt worden samengesteld op basis van gegevens uit de Enquête beroepsbevolking (EBB). Het CBS voert deze enquête uit onder personen van 15 jaar en ouder die in een particulier huishouden in Nederland wonen. De uitkomsten worden meestal gepresenteerd voor de bevolking van 15 tot 75 jaar. Daarmee sluit het CBS aan bij internationale afspraken over statistieken met betrekking tot de beroepsbevolking.

In 2021 waren er gemiddeld 13,1 miljoen mensen van 15 tot 75 jaar die in een particulier huishouden in Nederland wonen. Doordat de EBB niet wordt uitgevoerd onder de bevolking in inrichtingen, instellingen en tehuizen (de institutionele bevolking), ligt dit aantal lager dan de eerder genoemde 13,3 miljoen volgens de Bevolkingsstatistiek.

Beroepsbevolking groeide verder

De beroepsbevolking bestaat uit alle mensen van 15 tot 75 jaar die betaald werk hebben (de werkzame beroepsbevolking) en degenen die geen betaald werk hebben, maar wel recent naar werk hebben gezocht en daarvoor direct beschikbaar zijn (de werkloze beroepsbevolking). In 2021 groeide de beroepsbevolking met 82 duizend personen. De werkzame beroepsbevolking nam met 139 duizend toe.

Na de tussentijdse bijna-nulgroei in 2020 zet de stijging van de werkzame beroepsbevolking die begon in 2015 zich voort. In 2021 daalde ook het aantal werklozen weer (met 57 duizend), na een onderbreking in 2020, toen van een toename sprake was.

Toon tabel3.2 Beroepsbevolking (15 tot 75 jaar), verandering t.o.v. een jaar eerder (x 1 000)Verberg tabel3.2 Beroepsbevolking (15 tot 75 jaar), verandering t.o.v. een jaar eerder (x 1 000)

3.2 Beroepsbevolking (15 tot 75 jaar), verandering t.o.v. een jaar eerder (x 1 000)

	Jaar	Verandering
Werkzame beroepsbevolking	'11, Werkzame beroepsbevolking	3
Werkzame beroepsbevolking	'12, Werkzame beroepsbevolking	52
Werkzame beroepsbevolking	'13, Werkzame beroepsbevolking	-63
Werkzame beroepsbevolking	'14, Werkzame beroepsbevolking	-51
Werkzame beroepsbevolking	'15, Werkzame beroepsbevolking	76
Werkzame beroepsbevolking	'16, Werkzame beroepsbevolking	112
Werkzame beroepsbevolking	'17, Werkzame beroepsbevolking	174
Werkzame beroepsbevolking	'18, Werkzame beroepsbevolking	195
Werkzame beroepsbevolking	'19, Werkzame beroepsbevolking	178
Werkzame beroepsbevolking	'20, Werkzame beroepsbevolking	-1
Werkzame beroepsbevolking	'21, Werkzame beroepsbevolking	139
Werkzame beroepsbevolking	, Werkzame beroepsbevolking	.
Werkloze beroepsbevolking	'11, Werkloze beroepsbevolking	-3
Werkloze beroepsbevolking	'12, Werkloze beroepsbevolking	78
Werkloze beroepsbevolking	'13, Werkloze beroepsbevolking	132
Werkloze beroepsbevolking	'14, Werkloze beroepsbevolking	8
Werkloze beroepsbevolking	'15, Werkloze beroepsbevolking	-38
Werkloze beroepsbevolking	'16, Werkloze beroepsbevolking	-78
Werkloze beroepsbevolking	'17, Werkloze beroepsbevolking	-100
Werkloze beroepsbevolking	'18, Werkloze beroepsbevolking	-87
Werkloze beroepsbevolking	'19, Werkloze beroepsbevolking	-36
Werkloze beroepsbevolking	'20, Werkloze beroepsbevolking	42
Werkloze beroepsbevolking	'21, Werkloze beroepsbevolking	-57
Werkloze beroepsbevolking	, Werkloze beroepsbevolking	.
Niet- beroepsbevolking	'11, Niet- beroepsbevolking	40
Niet- beroepsbevolking	'12, Niet- beroepsbevolking	-42
Niet- beroepsbevolking	'13, Niet- beroepsbevolking	28
Niet- beroepsbevolking	'14, Niet- beroepsbevolking	69
Niet- beroepsbevolking	'15, Niet- beroepsbevolking	-17
Niet- beroepsbevolking	'16, Niet- beroepsbevolking	50
Niet- beroepsbevolking	'17, Niet- beroepsbevolking	27
Niet- beroepsbevolking	'18, Niet- beroepsbevolking	-42
Niet- beroepsbevolking	'19, Niet- beroepsbevolking	-63
Niet- beroepsbevolking	'20, Niet- beroepsbevolking	38
Niet- beroepsbevolking	'21, Niet- beroepsbevolking	-30

StatLine: Arbeidsdeelname en werkloosheid.

In 2021 bedroeg de brutoarbeidsparticipatie 73,5 procent, een nieuw hoogtepunt. De brutoarbeidsparticipatie geeft aan hoeveel procent van de bevolking (van 15 tot 75 jaar) tot de beroepsbevolking behoort. De lichte stijging van de participatiegraad betekent dat de bevolking in 2021 een iets sterkere binding met de arbeidsmarkt had dan in 2020. Een iets kleiner deel had immers geen betaald werk, zocht daar niet recent naar en/of was daarvoor niet direct beschikbaar.

De participatie nam bij de jongeren (15 tot 25 jaar) toe en bleef bij de 25- tot 45‑jarigen en 45- tot 75‑jarigen nagenoeg onveranderd.

Toon tabel3.3 Ontwikkeling brutoarbeidsparticipatie, 2021 t.o.v. 2020 (%-punt verandering t.o.v. een jaar eerder)Verberg tabel3.3 Ontwikkeling brutoarbeidsparticipatie, 2021 t.o.v. 2020 (%-punt verandering t.o.v. een jaar eerder)

3.3 Ontwikkeling brutoarbeidsparticipatie, 2021 t.o.v. 2020 (%-punt verandering t.o.v. een jaar eerder)

	Brutoarbeidsparticipatie
15 tot 25 jaar	0,9
25 tot 45 jaar	0,1
45 tot 75 jaar	0,1

StatLine: Brutoarbeidsparticipatie, leeftijd.

Werkzame beroepsbevolking ruim 9 miljoen

In 2021 nam de werkzame beroepsbevolking opnieuw toe, tot een nieuw record (9,3 miljoen). Dat aantal is overigens niet gelijk aan het aantal werkzame personen dat in hoofdstuk 2 van deze publicatie is vermeld. De werkzame beroepsbevolking omvat namelijk personen van 15 tot 75 jaar in een particulier huishouden die in Nederland wonen en betaald werk hebben, ongeacht in welk land ze werken. Bij de werkzame personen in hoofdstuk 2 wordt iedereen meegeteld die bijdraagt aan de productie in Nederland, ongeacht leeftijd en woonland. Bijlage 2 licht deze verschillen nader toe.

Van de werkzame beroepsbevolking werkte in 2021 iets meer dan de helft voltijds (35 uur of meer per week). Onder werkende jongeren van 15 tot 25 jaar is het voltijdaandeel duidelijk lager dan gemiddeld (ongeveer 24,5 procent), bij 25- tot 45‑jarigen en 45- tot 75‑jarigen hoger (respectievelijk 60,7 procent en 54,0 procent). Onder mannen was het aandeel voltijders veel groter (71,8 procent) dan onder vrouwen (29,5 procent).

Toon tabel3.4 Bevolking 15 tot 75 jaar, verdeling werkzaam en niet-werkzaam, 2021 (x 1 000)Verberg tabel3.4 Bevolking 15 tot 75 jaar, verdeling werkzaam en niet-werkzaam, 2021 (x 1 000)

3.4 Bevolking 15 tot 75 jaar, verdeling werkzaam en niet-werkzaam, 2021 (x 1 000)

leeftijd in jaren	Werkzaam 35 uur per week of meer (voltijd)	Werkzaam 12 tot 35 uur per week	Werkzaam < 12 uur per week	Niet werkzaam
15	1	12	71	108
16	5	38	80	73
17	10	55	81	57
18	20	59	69	62
19	27	75	58	58
20	40	76	50	57
21	47	82	44	52
22	62	77	35	47
23	73	65	28	50
24	88	67	25	37
25	103	58	17	37
26	123	57	8	33
27	133	57	7	29
28	142	57	5	22
29	143	58	4	25
30	131	70	4	27
31	114	67	2	29
32	117	68	3	26
33	117	76	4	31
34	114	85	6	30
35	102	69	4	33
36	103	71	3	29
37	101	71	4	30
38	112	64	3	28
39	109	84	3	28
40	105	77	4	24
41	95	72	4	28
42	97	67	5	33
43	102	68	8	33
44	100	68	4	33
45	105	72	3	28
46	102	67	4	28
47	103	73	4	23
48	112	88	5	31
49	135	75	6	33
50	132	76	6	40
51	134	86	6	36
52	130	76	7	45
53	121	77	7	45
54	120	77	7	44
55	121	80	8	43
56	120	84	6	45
57	109	83	7	55
58	111	77	6	54
59	96	78	9	60
60	88	74	9	68
61	80	67	8	79
62	70	71	8	80
63	55	67	10	89
64	45	52	9	110
65	32	40	11	126
66	19	20	8	157
67	6	11	11	169
68	4	14	10	169
69	1	10	8	171
70	2	9	7	168
71	2	8	6	178
72	1	4	8	176
73	2	4	6	171
74	3	4	5	180

StatLine: Werkzame beroepsbevolking; arbeidsduur en leeftijd.

Het aandeel van de bevolking van 15 tot 75 jaar dat betaald werk heeft, wordt de

nettoarbeidsparticipatie genoemd. In 2021 had 70,4 procent van alle 15- tot 75‑jarigen een betaalde baan. Dit is hoger dan in 2020, toen het percentage nog 69,6 was. Bij mannen nam de arbeidsdeelname iets meer toe dan bij vrouwen (0,9 tegenover 0,7 procentpunt ten opzichte van 2020). Voor de drie onderscheiden leeftijdsgroepen geldt een toename van 1,8 procentpunt (15- tot 25‑jarigen), 0,7 procentpunt (25- tot 45‑jarigen) en 0,4 procentpunt (45- tot 75‑jarigen).

Toon tabel3.5 Nettoarbeidsparticipatie (%)Verberg tabel3.5 Nettoarbeidsparticipatie (%)

3.5 Nettoarbeidsparticipatie (%)

Jaar	15 tot 75 jaar	15 tot 25 jaar	25 tot 45 jaar	45 tot 75 jaar
2003	65,6	70,6	82,7	48,2
2004	65,2	67,9	82,7	48,7
2005	65,5	67,6	83,1	49,6
2006	66,3	68,7	84,6	50,3
2007	68,0	71,2	86,2	52,2
2008	69,2	72,3	87,6	53,8
2009	68,9	70,8	87,0	54,7
2010	68,0	68,6	85,9	54,7
2011	67,8	69,2	85,3	54,9
2012	67,7	69,0	84,7	55,5
2013	66,7	67,9	83,2	55,1
2014	66,2	66,6	82,9	55,0
2015	66,7	68,5	83,3	55,4
2016	67,1	68,5	83,8	56,1
2017	67,9	69,9	84,3	57,0
2018	69,1	71,5	85,5	58,0
2019	70,0	72,8	86,0	59,1
2020	69,6	69,9	85,7	59,3
2021	70,4	71,7	86,4	59,7

StatLine: Nettoarbeidsparticipatie.

Steeds meer vaste werknemers afgelopen jaren

In 2021 waren er 7,8 miljoen werknemers. De meesten, 5,2 miljoen, hadden een vaste arbeidsrelatie, dat wil zeggen een contract voor onbepaalde tijd en een vast aantal uren per week. De stijgende trend in het aantal vaste werknemers sinds 2016 zette in 2021 door. In 2021 bedroeg de toename 72 duizend. Voor het eerst sinds 2018 nam ook het aantal flexwerknemers weer toe in 2021. In 2021 hadden 2,6 miljoen werknemers een flexibele arbeidsrelatie, 35 duizend meer dan in 2020. De rest van de werkenden, ongeveer 1,4 miljoen, verrichtte geen arbeid in loondienst, maar werkte voor eigen rekening of risico. De meesten (drie kwart) van hen waren zzp’er.

Toon tabel3.9 Werkzame beroepsbevolking naar arbeidsrelatie, 15 tot 75 jaar (x 1 000)Verberg tabel3.9 Werkzame beroepsbevolking naar arbeidsrelatie, 15 tot 75 jaar (x 1 000)

3.9 Werkzame beroepsbevolking naar arbeidsrelatie, 15 tot 75 jaar (x 1 000)

Jaar	Zelfstandige met personeel of meewerkend gezinslid	Zelfstandige zonder personeel (zzp)	Werknemer met flexibele arbeidsrelatie	Werknemer met vaste arbeidsrelatie
2013	340	894	2476	4723
2014	335	916	2519	4613
2015	330	936	2583	4608
2016	340	960	2647	4622
2017	337	986	2751	4672
2018	336	999	2791	4814
2019	337	1019	2765	4996
2020	359	1054	2545	5158
2021	367	1078	2580	5230

Toon tabel3.10 Werkzame beroepsbevolking (x 1 000)Verberg tabel3.10 Werkzame beroepsbevolking (x 1 000)

3.10 Werkzame beroepsbevolking (x 1 000)

	2021	2020
Geslacht	.	.
Mannen	4887	4813
Vrouwen	4368	4303
	.	.
Leeftijd	.	.
15 tot 25 jaar	1520	1486
25 tot 45 jaar	3728	3651
45 tot 75 jaar	4008	3979
	.	.
Arbeidsrelatie	.	.
Werknemer	7810	7703
Zelfstandige	1445	1413
	.	.
Arbeidsduur	.	.
Minder dan 20 uur	1564	1568
20 tot 35 uur	2892	2795
35 uur of meer	4799	4753

Aanvullende statistiek: Arbeidsdeelname, kerncijfers 2013–2021.

Werkloosheid in 2021 afgenomen

In 2021 daalde het werkloosheidspercentage tot 4,2, nadat in het eerste coronajaar 2020 een periode van vijf jaar achtereenvolgende dalingen was onderbroken. In 2020 steeg het werkloosheidspercentage met 0,4 procentpunt.

Met 408 duizend lag het aantal werklozen in 2021 57 duizend lager dan in 2020. De afname van de werkloosheid was iets sterker voor vrouwen dan voor mannen en iets minder sterk voor de 15- tot 25‑jarigen dan voor de 25- tot 45‑jarigen en 45- tot 75‑jarigen.

Toon tabel3.16 Werkloze beroepsbevolking naar geslacht en leeftijd (x 1 000)Verberg tabel3.16 Werkloze beroepsbevolking naar geslacht en leeftijd (x 1 000)

3.16 Werkloze beroepsbevolking naar geslacht en leeftijd (x 1 000)

	2021	2011
Mannen	202	267
Vrouwen	206	276
	.	.
15 tot 25 jaar	156	179
25 tot 45 jaar	129	177
45 tot 75 jaar	123	188

StatLine: Werkloosheid, 2011, 2021, leeftijd, geslacht.

234 duizend mensen werden werkloos in 2021

Voortdurend komen er mensen bij op de arbeidsmarkt, anderen trekken zich terug. Tegenover degenen die hun werk kwijtraken, staan werklozen die betaald werk vinden. Mensen kunnen werkloos raken doordat ze hun werk verliezen, maar ook mensen die de arbeidsmarkt op komen en op zoek gaan naar werk, zoals schoolverlaters en herintreders, worden tot de werklozen gerekend.

In 2021 werden gemiddeld van het ene op het andere kwartaal 234 duizend mensen werkloos. Zij hadden betaald werk (101 duizend) of maakten geen deel uit van de beroepsbevolking (133 duizend). Tegelijkertijd waren gemiddeld van het ene op het andere kwartaal 264 duizend mensen niet langer werkloos. Zij hadden werk gekregen (155 duizend) of verlieten de beroepsbevolking (109 duizend), bijvoorbeeld vanwege pensionering.

In het tweede coronajaar werden gemiddeld van kwartaal op kwartaal minder mensen werkloos doordat zij werk verloren dan in het eerste coronajaar (101 tegenover 124 duizend) en vonden meer werklozen werk (155 duizend tegenover 149 duizend).

Toon tabel3.17 In- en uitstroom werkloosheid (x 1 000)Verberg tabel3.17 In- en uitstroom werkloosheid (x 1 000)

3.17 In- en uitstroom werkloosheid (x 1 000)

Jaar	Saldo in- en uitstroom werkloosheid	Instroom in werkloosheid (na drie maanden)	Uitstroom uit werkloosheid (na drie maanden)
2011	13	302	-288
2012	18	325	-307
2013	30	366	-336
2014	-8	349	-357
2015	-9	340	-349
2016	-26	312	-338
2017	-24	280	-304
2018	-17	250	-267
2019	-3	241	-245
2020	16	269	-253
2021	-30	234	-264

Onbenut arbeidspotentieel zonder werk

In 2021 waren er bijna 3,9 miljoen mensen van 15 tot 75 jaar die geen betaald werk hadden. Deze mensen zijn niet allemaal werkloos. Volgens de richtlijnen van de International Labour Organization (ILO) is iemand werkloos als hij of zij geen betaald werk heeft, recent naar werk heeft gezocht en daarvoor direct beschikbaar is.

Naast de 408 duizend werklozen in 2021 waren er mensen die of recent zochten (114 duizend) of direct beschikbaar waren voor werk (238 duizend). Deze twee groepen worden niet tot de werklozen gerekend, omdat ze niet aan beide voorwaarden van de ILO-definitie voldoen. Omdat zij in ieder geval aan een voorwaarde voldoen, worden zij aangeduid met de term semiwerklozen. Samen met de werklozen waren er in 2021 gemiddeld 760 duizend mensen die geen betaald werk hadden, maar wel beschikbaar waren voor werk en/of hiernaar hadden gezocht. Zij vormen het onbenut arbeidspotentieel zonder werk.

Sinds 2015 is de daling van het aantal werklozen sterker dan van het aantal semiwerklozen. In vier jaar daalde de werkloosheid met 301 duizend en het aantal semiwerklozen met 130 duizend. Daarna nam in het eerste coronajaar het aantal werklozen meer toe dan het aantal semiwerklozen (42 duizend tegenover 18 duizend). In het tweede coronajaar was de daling van het aantal werklozen weer groter dan de daling van het aantal semiwerklozen.

StatLine: Onbenut arbeidspotentieel zonder werk, 2021.

Onbenut arbeidspotentieel met werk

Ook onder werkenden is er onbenut potentieel. Het gaat dan om mensen die in deeltijd werken, maar het aantal uren zouden willen uitbreiden en daarvoor ook direct beschikbaar zijn. Zij worden ook wel onderbenutte deeltijdwerkers genoemd en vormen het onbenut arbeidspotentieel met werk. In 2021 ging het om 561 duizend mensen. Dat is ongeveer 6 procent van de werkzame beroepsbevolking.

Terwijl de werkzame beroepsbevolking sinds 2015 nagenoeg ieder jaar verder toenam, nam het aantal onderbenutte deeltijdwerkers steeds verder af (802 duizend in 2015). Net als het aantal semiwerklozen nam in het eerste coronajaar ook het aantal onderbenutte deeltijdwerkers toe.

Het totale onbenut arbeidspotentieel, dus met en zonder werk, kwam in 2021 uit op ongeveer 1,3 miljoen, een daling van 139 duizend ten opzichte van 2020.

StatLine: Onbenut arbeidspotentieel met werk, 2021.

StatLine: Binding met de arbeidsmarkt, 2021 en aanvullende statistiek: Arbeidsdeelname, kerncijfers 2020–2021.