De vraag naar arbeid

Recordaantal vacatures

Het aantal openstaande vacatures steeg in 2021 met 92 duizend tot gemiddeld 313 duizend. Daarmee werd wederom een nieuw jaarrecord gevestigd. In 2013 werd nog de laagste stand in twintig jaar tijd gemeten met gemiddeld 95 duizend vacatures. Sindsdien liep het aantal steeds verder op, tot het begin van de coronacrisis in 2020. In 2021 herstelde het aantal openstaande vacatures zich, waarbij de krimp van 2020 meer dan goed werd gemaakt.

Het aantal vacatures is sterk afhankelijk van de stand van de conjunctuur. Voordat in de loop van 2008 de financiële crisis begon, werd de hoogste stand van het aantal openstaande vacatures eind 2007 bereikt (249 duizend, gecorrigeerd voor seizoeninvloeden). Door de crisis was dat aantal anderhalf jaar later gehalveerd. Halverwege 2013 werd met 91 duizend vacatures de laagste stand bereikt. Vervolgens nam het aantal vacatures weer toe. Gedurende 26 kwartalen liep het aantal vacatures onafgebroken verder op, totdat eind 2019 met 286 duizend openstaande vacatures een hoogste punt werd bereikt.

Als gevolg van de coronacrisis en de daarmee gepaard gaande maatregelen liep het aantal vacatures in het eerste kwartaal van 2020 terug met 68 duizend. In het tweede kwartaal van 2020 verminderde het aantal openstaande vacatures met nog eens 19 duizend. In een half jaar tijd liep het aantal vacatures terug met een derde. Hierdoor waren er halverwege 2020 nog maar 198 duizend openstaande vacatures. Vervolgens werden de coronamaatregelen verruimd. Sindsdien loopt het aantal vacatures weer op. Vooral in het tweede kwartaal van 2021 kwamen er veel vacatures bij, met een recordstijging van 82 duizend. Vanaf dat moment overtreft het aantal openstaande vacatures de eerdere recordstanden. Eind 2021 waren er uiteindelijk 387 duizend openstaande vacatures. Dat is bijna een verdubbeling in vergelijking met halverwege 2020. Nooit eerder stonden er in Nederland zoveel vacatures open.

Toon tabel2.1 Openstaande vacatures, seizoengecorrigeerd (x 1 000)Verberg tabel2.1 Openstaande vacatures, seizoengecorrigeerd (x 1 000)

2.1 Openstaande vacatures, seizoengecorrigeerd (x 1 000)

Jaar	Kwartaal	Openstaande vacatures
'01	1e kwartaal, '01	209,7
'01	2e kwartaal, '01	202,4
'01	3e kwartaal, '01	187,8
'01	4e kwartaal, '01	173,7
'02	1e kwartaal, '02	172,3
'02	2e kwartaal, '02	148,0
'02	3e kwartaal, '02	129,8
'02	4e kwartaal, '02	129,8
'03	1e kwartaal, '03	117,9
'03	2e kwartaal, '03	112,1
'03	3e kwartaal, '03	94,0
'03	4e kwartaal, '03	102,4
'04	1e kwartaal, '04	115,8
'04	2e kwartaal, '04	122,9
'04	3e kwartaal, '04	120,9
'04	4e kwartaal, '04	128,4
'05	1e kwartaal, '05	148,8
'05	2e kwartaal, '05	141,3
'05	3e kwartaal, '05	163,7
'05	4e kwartaal, '05	165,3
'06	1e kwartaal, '06	187,3
'06	2e kwartaal, '06	209,7
'06	3e kwartaal, '06	230,1
'06	4e kwartaal, '06	230,3
'07	1e kwartaal, '07	234,9
'07	2e kwartaal, '07	238,3
'07	3e kwartaal, '07	246,8
'07	4e kwartaal, '07	249,3
'08	1e kwartaal, '08	247,0
'08	2e kwartaal, '08	244,9
'08	3e kwartaal, '08	246,7
'08	4e kwartaal, '08	197,4
'09	1e kwartaal, '09	153,9
'09	2e kwartaal, '09	128,4
'09	3e kwartaal, '09	130,7
'09	4e kwartaal, '09	125,4
'10	1e kwartaal, '10	115,6
'10	2e kwartaal, '10	117,5
'10	3e kwartaal, '10	125,3
'10	4e kwartaal, '10	128,3
'11	1e kwartaal, '11	135,1
'11	2e kwartaal, '11	134,7
'11	3e kwartaal, '11	134,1
'11	4e kwartaal, '11	122,7
'12	1e kwartaal, '12	117,4
'12	2e kwartaal, '12	109,3
'12	3e kwartaal, '12	106,6
'12	4e kwartaal, '12	101,7
'13	1e kwartaal, '13	96,3
'13	2e kwartaal, '13	91,3
'13	3e kwartaal, '13	95,1
'13	4e kwartaal, '13	96,5
'14	1e kwartaal, '14	104,1
'14	2e kwartaal, '14	107,5
'14	3e kwartaal, '14	113,4
'14	4e kwartaal, '14	118,8
'15	1e kwartaal, '15	124,9
'15	2e kwartaal, '15	130,3
'15	3e kwartaal, '15	132,9
'15	4e kwartaal, '15	142,7
'16	1e kwartaal, '16	149,5
'16	2e kwartaal, '16	154,8
'16	3e kwartaal, '16	162,0
'16	4e kwartaal, '16	171,2
'17	1e kwartaal, '17	185,7
'17	2e kwartaal, '17	204,7
'17	3e kwartaal, '17	213,7
'17	4e kwartaal, '17	226,5
'18	1e kwartaal, '18	236,3
'18	2e kwartaal, '18	250,8
'18	3e kwartaal, '18	260,8
'18	4e kwartaal, '18	264,0
'19	1e kwartaal, '19	280,9
'19	2e kwartaal, '19	282,3
'19	3e kwartaal, '19	284,4
'19	4e kwartaal, '19	285,7
'20	1e kwartaal, '20	217,6
'20	2e kwartaal, '20	198,2
'20	3e kwartaal, '20	216,8
'20	4e kwartaal, '20	218,7
'21	1e kwartaal, '21	244,8
'21	2e kwartaal, '21	326,5
'21	3e kwartaal, '21	371,1
'21	4e kwartaal, '21	387,3

StatLine: Vacatures, seizoengecorrigeerd.

Van 2020 op 2021 nam het aantal vacatures toe in alle bedrijfstakken. Het grootst was de stijging in de handel (18 duizend), de zakelijke dienstverlening (14 duizend) en de horeca (13 duizend). In bijna alle bedrijfstakken lag het gemiddeld aantal vacatures in 2021 ook hoger dan in 2019, het eerdere recordjaar. Alleen in de financiële dienstverlening en de kleine bedrijfstak verhuur en handel van onroerend goed kwam het aantal vacatures in 2021 iets lager uit dan in 2019. De toename was per saldo het grootst in de zorg (+8 duizend vacatures). In negen van de veertien onderscheiden bedrijfstakken was het aantal vacatures in 2021 zelfs hoger dan ooit. Daarentegen geeft de financiële dienstverlening een heel ander beeld; terwijl er in deze bedrijfstak in 2007 nog 16 duizend vacatures waren, was dat vorig jaar teruggelopen tot 9 duizend.

Toon tabel2.2 Ontwikkeling vacatures in 2020 en 2021 (x 1 000)Verberg tabel2.2 Ontwikkeling vacatures in 2020 en 2021 (x 1 000)

2.2 Ontwikkeling vacatures in 2020 en 2021 (x 1 000)

Bedrijfstak	2020 t.o.v. 2019	2021 t.o.v. 2020
Handel	-13,7	18,4
Zakelijke dienstverlening	-10,0	14,4
Horeca	-11,8	12,5
Industrie	-5,4	8,9
Zorg	-0,8	8,5
Informatie en communicatie	-3,8	7,0
Bouwnijverheid	-3,7	6,3
Vervoer en opslag	-4,8	5,3
Cultuur, recreatie, overige diensten	-2,5	3,4
Onderwijs	-1,3	2,6
Openbaar bestuur	0,6	1,8
Financiële dienstverlening	-1,5	1,2
Landbouw en visserij	-0,5	0,5
Verhuur/handel onroerend goed	-0,6	0,4

StatLine: Vacatures.

Het aantal vacatures is het grootst in de handel, de zakelijke dienstverlening en de zorg. Met respectievelijk 61 duizend, 51 duizend en 45 duizend vacatures waren deze drie bedrijfstakken samen goed voor precies de helft van alle openstaande vacatures in 2021.

Van alle vacatures in 2021 kwam 55 procent voor rekening van de grote bedrijven, waar minstens honderd mensen werken. Dat betekent dat bij deze grote bedrijven gemiddeld ruim 20 vacatures per bedrijf openstonden.

Toon tabel2.3 Gemiddeld aantal vacatures in 2021 (x 1 000)Verberg tabel2.3 Gemiddeld aantal vacatures in 2021 (x 1 000)

2.3 Gemiddeld aantal vacatures in 2021 (x 1 000)

Bedrijfstak	Vacatures
Handel	60,8
Zakelijke dienstverlening	50,7
Zorg	45,1
Industrie	26,8
Horeca	23,6
Informatie en communicatie	21,5
Bouwnijverheid	20,7
Openbaar bestuur	16,3
Vervoer en opslag	13,7
Onderwijs	9,0
Cultuur, recreatie, overige diensten	9,0
Financiële dienstverlening	8,5
Landbouw en visserij	2,7
Verhuur/handel onroerend goed	2,0

StatLine: Vacatures.

Naast het werkelijke aantal vacatures publiceert het CBS ook maandelijks een vacature-indicator. Deze geeft aan in welke richting de vacatures zich naar verwachting van de ondernemers zullen ontwikkelen. Deze indicator bereikte in juni 2020 een laagste punt en liep vervolgens snel weer op. Vanaf februari 2021 is de indicator weer positief (zie ook StatLine: Vacature-indicator).

Vacaturegraad

Hoe groot het aantal openstaande vacatures is, blijkt als dit getal wordt afgezet tegen het aantal bestaande banen van werknemers. Met de vacaturegraad wordt weergegeven hoeveel vacatures er zijn per duizend banen van werknemers. Volgens deze indicator was het tekort aan werknemers in eerste instantie halverwege 2019 op zijn grootst. De vacaturegraad kwam toen uit op 34. Daarmee kwam deze graadmeter uit boven de hoogste stand die eerder in 2007 en 2008 werd genoteerd. In de tussenliggende jaren was de vacaturegraad nog afgenomen tot 12.

Aan het begin van de coronacrisis zakte de vacaturegraad naar 26 vacatures per duizend banen. Op dat niveau bleef deze indicator de rest van 2020 ongeveer staan. In de loop van 2021 liep het aantal vacatures per duizend banen weer sterk op, tot niet eerder genoteerde hoogte. Eind 2021 waren er 43 openstaande vacatures per duizend banen van werknemers.

In alle bedrijfstakken liep de vacaturegraad in 2021 flink op. De sterkste toename werd gemeten in de horeca, waar de vacaturegraad eind 2020 was gezakt tot 18, om eind september 2021 uit te komen op 83. Doordat in december 2021 weer nieuwe coronamaatregelen van kracht werden die grote gevolgen hadden voor de horeca, liep de vacaturegraad in deze bedrijfstak eind 2021 weer terug naar 57. Het tekort aan werknemers was eind 2021 relatief het grootst in de bedrijfstakken informatie en communicatie (82 openstaande vacatures per duizend banen) en de bouwnijverheid (73). Het onderwijs kent de laagste vacaturegraad (19) (zie ook StatLine: Vacaturegraad).

1,4 miljoen nieuwe vacatures in 2021

Het aantal vacatures dat in de loop van een jaar ontstaat of vervuld wordt, ligt veel hoger dan het gemiddeld aantal openstaande vacatures. In de periode 2006–2008 ontstonden per jaar meer dan 1 miljoen vacatures en werden er ongeveer evenzoveel vervuld. Hierna zijn deze aantallen teruggelopen tot 622 duizend ontstane en 624 duizend vervulde vacatures in 2013. In 2017 werden voor het eerst weer de aantallen uit de jaren van het economische hoogtij van tien jaar eerder bereikt, waarna de aantallen nog verder opliepen. In 2020 viel het aantal ontstane vacatures met een vijfde terug, maar in 2021 volgde een sterk herstel met nieuwe recordcijfers: er ontstonden 1 407 duizend vacatures en er werden 1 244 duizend vacatures vervuld (inclusief vervallen vacatures). Het aantal vervallen vacatures was met ongeveer 110 duizend hoger dan wat gebruikelijk is, maar lager dan in 2020.

In 2021 werden er vier keer zoveel vacatures vervuld als er gemiddeld genomen openstonden. Tot en met 2019 werd dit verhoudingsgetal steeds kleiner, wat betekent dat vacatures minder snel vervuld werden. Met 6,6 maal zoveel vervulde als gemiddeld openstaande vacatures was het verhoudingscijfer het hoogst in 2013 en met een factor 4,4 het laagst in 2019. Deze dalende trend werd in 2020 onderbroken door de coronacrisis, waarbij de vacatures sneller vervuld werden en het verhoudingsgetal opliep tot 4,9. In 2021 steeg het totaal aantal vacatures echter weer snel en stonden vacatures langer open, zodat dit verhoudingsgetal zakte tot 4,0, de laagste stand in de cijferreeks vanaf 1998. In het onderwijs worden de vacatures het snelst vervuld; de vacatures in de bouwnijverheid staan het langst open.

In de loop van 2021 nam het aantal bedrijven dat naar eigen zeggen te maken heeft met een personeelstekort snel toe. Aan het begin van het jaar gaf 10 procent van de bedrijven aan dat een tekort aan arbeidskrachten de productie of activiteiten belemmerde. Aan het begin van het vierde kwartaal van 2021 was dat opgelopen tot 30 procent. Deze cijfers betreffen bedrijven met vijf of meer werkzame personen, met uitzondering van financiële instellingen en de overheid. Aan het begin van 2022 was de nood het hoogst in de zakelijke dienstverlening en in de informatie en communicatie (zie ook StatLine: Conjunctuurenquête Nederland).

Krappe arbeidsmarkt

Veranderingen in de situatie op de arbeidsmarkt komen scherp tot uiting in de verhouding tussen het aantal vacatures en het aantal werklozen. In de loop van 2008 naderden het aantal vacatures en het aantal werklozen elkaar het dichtst: er was sprake van een gespannen arbeidsmarkt. Door de financiële crisis daalde het aantal vacatures daarna snel, terwijl het aantal werklozen opliep. Halverwege 2013 waren er uiteindelijk ruim achtmaal zoveel werklozen als vacatures. Vervolgens daalde het aantal werklozen per vacature sterk. Hierdoor waren er in 2019 gemiddeld 1,5 werklozen per vacature beschikbaar.

Toon tabel2.5 Vacatures en werklozen (x 1 000)Verberg tabel2.5 Vacatures en werklozen (x 1 000)

2.5 Vacatures en werklozen (x 1 000)

Jaar	Kwartaal	Vacatures	Vacatures, seizoengecorrigeerd	Werkloze beroepsbevolking	Werkloze beroepsbevolking, seizoengecorrigeerd
2003	1e kwartaal, 2003	124,1	117,9	489	456
2003	2e kwartaal, 2003	125,7	112,1	490	493
2003	3e kwartaal, 2003	81,8	94,0	496	513
2003	4e kwartaal, 2003	94,8	102,4	526	538
2004	1e kwartaal, 2004	121,5	115,8	590	559
2004	2e kwartaal, 2004	136,3	122,9	588	590
2004	3e kwartaal, 2004	109,6	120,9	551	572
2004	4e kwartaal, 2004	120,7	128,4	575	586
2005	1e kwartaal, 2005	154,1	148,8	638	606
2005	2e kwartaal, 2005	154,4	141,3	609	608
2005	3e kwartaal, 2005	153,3	163,7	570	594
2005	4e kwartaal, 2005	157,3	165,3	573	587
2006	1e kwartaal, 2006	192,1	187,3	585	556
2006	2e kwartaal, 2006	223,0	209,7	526	526
2006	3e kwartaal, 2006	220,6	230,1	489	509
2006	4e kwartaal, 2006	221,7	230,3	499	508
2007	1e kwartaal, 2007	239,2	234,9	522	491
2007	2e kwartaal, 2007	251,2	238,3	463	464
2007	3e kwartaal, 2007	238,3	246,8	438	461
2007	4e kwartaal, 2007	240,6	249,3	439	447
2008	1e kwartaal, 2008	250,3	247,0	458	427
2008	2e kwartaal, 2008	256,7	244,9	431	431
2008	3e kwartaal, 2008	239,2	246,7	401	423
2008	4e kwartaal, 2008	189,9	197,4	417	424
2009	1e kwartaal, 2009	155,9	153,9	472	442
2009	2e kwartaal, 2009	138,4	128,4	475	474
2009	3e kwartaal, 2009	124,7	130,7	485	506
2009	4e kwartaal, 2009	119,4	125,4	523	532
2010	1e kwartaal, 2010	116,0	115,6	583	557
2010	2e kwartaal, 2010	124,9	117,5	550	550
2010	3e kwartaal, 2010	123,4	125,3	529	549
2010	4e kwartaal, 2010	124,4	128,3	524	534
2011	1e kwartaal, 2011	135,5	135,1	549	522
2011	2e kwartaal, 2011	143,6	134,7	518	516
2011	3e kwartaal, 2011	130,6	134,1	530	544
2011	4e kwartaal, 2011	116,6	122,7	578	587
2012	1e kwartaal, 2012	118,2	117,4	617	591
2012	2e kwartaal, 2012	116,1	109,3	609	612
2012	3e kwartaal, 2012	106,0	106,6	611	626
2012	4e kwartaal, 2012	94,9	101,7	652	658
2013	1e kwartaal, 2013	97,1	96,3	735	709
2013	2e kwartaal, 2013	96,8	91,3	747	749
2013	3e kwartaal, 2013	93,7	95,1	764	782
2013	4e kwartaal, 2013	91,0	96,5	768	778
2014	1e kwartaal, 2014	105,7	104,1	817	793
2014	2e kwartaal, 2014	112,9	107,5	770	773
2014	3e kwartaal, 2014	112,1	113,4	724	739
2014	4e kwartaal, 2014	112,9	118,8	738	744
2015	1e kwartaal, 2015	127,0	124,9	777	751
2015	2e kwartaal, 2015	136,5	130,3	730	733
2015	3e kwartaal, 2015	130,9	132,9	692	709
2015	4e kwartaal, 2015	136,3	142,7	698	707
2016	1e kwartaal, 2016	153,0	149,5	711	683
2016	2e kwartaal, 2016	161,8	154,8	665	668
2016	3e kwartaal, 2016	159,1	162,0	612	631
2016	4e kwartaal, 2016	163,4	171,2	595	602
2017	1e kwartaal, 2017	188,5	185,7	609	580
2017	2e kwartaal, 2017	212,8	204,7	559	561
2017	3e kwartaal, 2017	210,1	213,7	517	536
2017	4e kwartaal, 2017	218,6	226,5	498	506
2018	1e kwartaal, 2018	237,8	236,3	503	475
2018	2e kwartaal, 2018	260,6	250,8	462	462
2018	3e kwartaal, 2018	258,3	260,8	439	457
2018	4e kwartaal, 2018	254,9	264,0	431	438
2019	1e kwartaal, 2019	278,9	280,9	450	424
2019	2e kwartaal, 2019	293,8	282,3	415	414
2019	3e kwartaal, 2019	283,8	284,4	412	429
2019	4e kwartaal, 2019	281,2	285,7	416	425
2020	1e kwartaal, 2020	221,7	217,6	410	387
2020	2e kwartaal, 2020	200,4	198,2	460	460
2020	3e kwartaal, 2020	215,6	216,8	508	528
2020	4e kwartaal, 2020	213,7	218,7	481	490
2021	1e kwartaal, 2021	248,5	244,8	464	445
2021	2e kwartaal, 2021	333,6	326,5	416	416
2021	3e kwartaal, 2021	376,3	371,1	389	399
2021	4e kwartaal, 2021	376,4	387,3	364	370

StatLine: Vacatures, Vacatures, seizoengecorrigeerd en Werkloze beroepsbevolking.

In het eerste kwartaal van 2020 bereikte het aantal werklozen een laagste stand in de cijferreeks vanaf 2003. In februari 2020 waren er nog 383 duizend werklozen. Eind maart 2020 was het aantal openstaande vacatures echter met recordsnelheid teruggelopen, zodat het aantal werklozen per vacature opliep. In het derde kwartaal van 2020 was het aantal werklozen ruim een derde hoger dan in het eerste kwartaal; er waren toen 2,4 werklozen per vacature. Daarmee was de spanning op de arbeidsmarkt een stuk kleiner geworden. Tijdens de versoepelingen in de coronamaatregelen liep het aantal werklozen vervolgens elk kwartaal verder terug. In het vierde kwartaal van 2021 bereikte het aantal werklozen de laagste stand in de cijferreeks. Tegelijkertijd was het aantal openstaande vacatures gestegen tot recordhoogte. Daardoor waren er eind 2021, op basis van de nieuwe reeks werkloosheidcijfers, voor het eerst meer vacatures dan werklozen: 0,96 werklozen per vacature, oftewel 105 vacatures per 100 werklozen. Gemiddeld over 2021 kwam de verhouding werklozen/vacatures uit op 1,3. Dit betekent dat de arbeidsmarkt in 2021 nog meer gespannen was dan in 2008 en 2019. Op basis van de beschikbare cijfers lijkt het erop dat 1971 het laatste jaar was dat de arbeidsmarkt krapper was dan in 2021.

Toon tabel2.6 Werklozen per vacature ¹⁾Verberg tabel2.6 Werklozen per vacature ¹⁾

2.6 Werklozen per vacature ¹⁾

Jaar	Werklozen per vacature
'03	4,5
'04	4,8
'05	4,0
'06	2,5
'07	1,9
'08	1,8
'09	3,4
'10	4,5
'11	4,1
'12	5,6
'13	7,9
'14	7,0
'15	5,6
'16	4,1
'17	2,7
'18	1,8
'19	1,5
'20	2,1
'21	1,3
1)Gemiddeld aantal werklozen in een jaar gedeeld door het gemiddeld aantal openstaande vacatures in dat jaar.

Bij deze cijfers moet wel worden aangetekend dat dit een totaalcijfer is. Per bedrijfstak, beroepsgroep of regio kan de verhouding werklozen/vacatures variëren. Mede hierdoor kunnen er naast elkaar toch nog omvangrijke groepen werkloos zijn, terwijl bedrijven en instellingen nog steeds veel vacatures hebben uitstaan.

In deze werkloosheidscijfers tellen alleen de personen mee die geen betaald werk hebben maar daar wel direct voor beschikbaar zijn en er ook recent naar gezocht hebben (definitie van de International Labour Organization, ILO). Dat zijn niet alle personen zonder werk die binding met de arbeidsmarkt hebben. Daarnaast zijn er ook mensen met deeltijdwerk die meer uren zouden willen werken en daarvoor beschikbaar zijn. Ook de omvang van dit overige onbenut arbeidspotentieel is in 2021 afgenomen. Hoofdstuk 3 gaat verder in op de verschillende groepen die tezamen het onbenut arbeidspotentieel vormen.

In de Europese Unie behoren Nederland en Duitsland tot de groep landen met een relatief gespannen arbeidsmarkt. In 2021 waren er alleen in Tsjechië minder werklozen per vacature. Griekenland en Spanje hebben veel werklozen en relatief weinig openstaande vacatures, zodat daar de arbeidsmarkt veel ruimer is dan in Nederland (zie ook Eurostat: Werkloze beroepsbevolking EU en Vacatures EU; niet voor alle EU-landen zijn vacaturecijfers beschikbaar).

11 miljoen banen

Het aantal banen van werkzame personen steeg in 2021 met 203 duizend (1,9 procent). Hiermee kwam het gemiddeld aantal banen in 2021 uit op bijna 11 miljoen. In het eerste coronajaar gingen nog 29 duizend banen verloren, maar met de banengroei in 2021 is dat meer dan goedgemaakt. Per saldo is het aantal banen sinds het dieptepunt van 2013, tijdens de economische crisis, met 1,2 miljoen toegenomen. De afgelopen twintig jaar waren er vijf jaren waarin het aantal banen meer toenam dan in 2021, het meest in 2007 (+301 duizend banen).

Toon tabel2.9 Banen van werkzame personen (mln)Verberg tabel2.9 Banen van werkzame personen (mln)

2.9 Banen van werkzame personen (mln)

Jaar	Kwartaal	Banen	Banen seizoengecorrigeerd
'01	1e kwartaal, '01	9,007	9,115
'01	2e kwartaal, '01	9,178	9,14
'01	3e kwartaal, '01	9,25	9,17
'01	4e kwartaal, '01	9,169	9,188
'02	1e kwartaal, '02	9,103	9,202
'02	2e kwartaal, '02	9,252	9,208
'02	3e kwartaal, '02	9,279	9,211
'02	4e kwartaal, '02	9,182	9,211
'03	1e kwartaal, '03	9,103	9,176
'03	2e kwartaal, '03	9,181	9,147
'03	3e kwartaal, '03	9,188	9,122
'03	4e kwartaal, '03	9,09	9,12
'04	1e kwartaal, '04	9,006	9,082
'04	2e kwartaal, '04	9,127	9,09
'04	3e kwartaal, '04	9,163	9,103
'04	4e kwartaal, '04	9,061	9,098
'05	1e kwartaal, '05	9,084	9,139
'05	2e kwartaal, '05	9,208	9,168
'05	3e kwartaal, '05	9,244	9,193
'05	4e kwartaal, '05	9,164	9,21
'06	1e kwartaal, '06	9,248	9,298
'06	2e kwartaal, '06	9,379	9,339
'06	3e kwartaal, '06	9,457	9,41
'06	4e kwartaal, '06	9,493	9,531
'07	1e kwartaal, '07	9,536	9,581
'07	2e kwartaal, '07	9,705	9,672
'07	3e kwartaal, '07	9,785	9,737
'07	4e kwartaal, '07	9,755	9,783
'08	1e kwartaal, '08	9,792	9,84
'08	2e kwartaal, '08	9,901	9,869
'08	3e kwartaal, '08	9,933	9,892
'08	4e kwartaal, '08	9,877	9,89
'09	1e kwartaal, '09	9,823	9,874
'09	2e kwartaal, '09	9,843	9,807
'09	3e kwartaal, '09	9,815	9,783
'09	4e kwartaal, '09	9,777	9,786
'10	1e kwartaal, '10	9,672	9,726
'10	2e kwartaal, '10	9,824	9,785
'10	3e kwartaal, '10	9,827	9,797
'10	4e kwartaal, '10	9,804	9,816
'11	1e kwartaal, '11	9,834	9,871
'11	2e kwartaal, '11	9,947	9,917
'11	3e kwartaal, '11	9,959	9,928
'11	4e kwartaal, '11	9,929	9,925
'12	1e kwartaal, '12	9,844	9,921
'12	2e kwartaal, '12	9,955	9,905
'12	3e kwartaal, '12	9,894	9,874
'12	4e kwartaal, '12	9,865	9,836
'13	1e kwartaal, '13	9,697	9,783
'13	2e kwartaal, '13	9,799	9,761
'13	3e kwartaal, '13	9,789	9,75
'13	4e kwartaal, '13	9,737	9,739
'14	1e kwartaal, '14	9,639	9,726
'14	2e kwartaal, '14	9,799	9,744
'14	3e kwartaal, '14	9,769	9,767
'14	4e kwartaal, '14	9,819	9,796
'15	1e kwartaal, '15	9,736	9,831
'15	2e kwartaal, '15	9,912	9,864
'15	3e kwartaal, '15	9,934	9,902
'15	4e kwartaal, '15	9,938	9,943
'16	1e kwartaal, '16	9,893	9,956
'16	2e kwartaal, '16	10,054	10,01
'16	3e kwartaal, '16	10,07	10,056
'16	4e kwartaal, '16	10,125	10,112
'17	1e kwartaal, '17	10,097	10,173
'17	2e kwartaal, '17	10,295	10,24
'17	3e kwartaal, '17	10,328	10,314
'17	4e kwartaal, '17	10,403	10,387
'18	1e kwartaal, '18	10,4	10,468
'18	2e kwartaal, '18	10,565	10,539
'18	3e kwartaal, '18	10,63	10,604
'18	4e kwartaal, '18	10,651	10,65
'19	1e kwartaal, '19	10,648	10,708
'19	2e kwartaal, '19	10,791	10,747
'19	3e kwartaal, '19	10,778	10,782
'19	4e kwartaal, '19	10,874	10,836
'20	1e kwartaal, '20	10,816	10,884
'20	2e kwartaal, '20	10,635	10,595
'20	3e kwartaal, '20	10,753	10,759
'20	4e kwartaal, '20	10,773	10,732
'21	1e kwartaal, '21	10,658	10,735
'21	2e kwartaal, '21	10,931	10,883
'21	3e kwartaal, '21	11,044	11,053
'21	4e kwartaal, '21	11,15	11,112

StatLine: Banen van werkzame personen.

Voor zowel werknemers als zelfstandigen kwamen er meer banen bij. Het aantal banen van werknemers nam in 2021 toe met 168 duizend tot 8,6 miljoen, dat is een groei van 2,0 procent. Bij de zelfstandigen liep het aantal banen verder op met 35 duizend tot 2,4 miljoen (+1,5 procent).

In de afgelopen twintig jaar piekte het aantal banen van werknemers eerst in 2008 met ruim 8 miljoen. Uit de cijfers die voor seizoeninvloeden zijn gecorrigeerd blijkt dat er vervolgens in anderhalf jaar tijd in totaal bijna 200 duizend werknemersbanen verloren gingen. In 2010 keerde de groei terug. Tot medio 2011 nam het aantal werknemersbanen weer toe met bijna 140 duizend, maar het bleef onder de 8 miljoen. Daarna volgden drie jaren van krimp, waarbij meer banen verloren gingen dan direct na het begin van de financiële crisis.

Vervolgens bereikte het aantal werknemersbanen in het eerste kwartaal van 2014 een dieptepunt. Werknemers hadden toen 319 duizend banen minder dan op het hoogtepunt in 2008 (oftewel ­–‍4,0 procent). Daarna brak een periode aan waarin het aantal werknemersbanen fors groeide. Die duurde voort tot en met het eerste kwartaal van 2020. In de 24 kwartalen tot en met het eerste kwartaal van 2020 kwamen er in totaal 873 duizend werknemersbanen bij. In het tweede kwartaal van 2020 gingen in een klap 301 duizend banen verloren (–‍3,5 procent), waarna er in het derde kwartaal van 2020 weer 158 duizend banen bij kwamen. Niet eerder werden kwartaalcijfers van een dergelijke omvang gemeten. In de cijferreeks over de afgelopen twintig jaar was de afname van kwartaal op kwartaal tot en met 2019 nooit groter dan 70 duizend banen (eerste kwartaal 2010) en de toename nooit groter dan 93 duizend (vierde kwartaal 2006).

Ook in het vierde kwartaal van 2020 daalde het aantal banen nog met 26 duizend. In het eerste kwartaal van 2021 bleef het aantal banen van werknemers gelijk. Daarna volgden twee kwartalen met een flinke groei van 130 duizend en 147 duizend banen. Daarmee was het verlies aan werknemersbanen uit 2020 weer goedgemaakt. Sinds het derde kwartaal van 2021 zijn er meer banen van werknemers dan ooit tevoren. In het vierde kwartaal van 2021 kwamen daar nog 38 duizend banen bij. Per saldo waren er toen 147 duizend werknemersbanen meer dan in het eerste kwartaal van 2020, bij het begin van de coronacrisis.

Zoals hierboven al beschreven, bleef het aantal banen van zelfstandigen in 2021 stijgen. Rond de eeuwwisseling gingen nog veel banen van zelfstandigen verloren. Na een dieptepunt van 1,6 miljoen in 2003 nam het aantal zelfstandigenbanen vanaf 2004 jaarlijks toe. In 2020 en 2021 zette de banengroei zelfs elk kwartaal door, behalve in het laatste kwartaal van 2020, toen duizend zelfstandigenbanen verloren gingen. Hierdoor komt het gemiddeld aantal zelfstandigenbanen in 2021 750 duizend hoger uit dan in 2003 (+47 procent). Daarmee is het aandeel zelfstandigenbanen opgelopen van 17,6 procent van alle banen in 2003 naar 21,5 procent in 2021.

Gekeken naar het totaal van de banen van werknemers en van zelfstandigen, blijkt eerst in 2011 het aantal banen van 2008 overtroffen te worden. Daarna daalt het aantal stevig tot begin 2014 en loopt vervolgens weer op. In het eerste kwartaal van 2020 waren er 10 884 duizend banen. Dat zijn er 992 duizend meer dan in het derde kwartaal van 2008, aan het begin van de economische crisis. In 2020 en 2021 verandert het totaal aantal banen van kwartaal op kwartaal volgens hetzelfde patroon als bij de banen van werknemers: –‍289 duizend banen in het tweede kwartaal van 2020, gevolgd door +164 duizend in het derde kwartaal van 2020. In het tweede en derde kwartaal van 2021 komt de totale banengroei uit op respectievelijk +147 duizend en +170 duizend banen. Hierdoor zijn er in het derde kwartaal van 2021 voor het eerst meer dan 11 miljoen banen. In het vierde kwartaal van 2021 komt het totaal aantal banen uit op 11 112 duizend, 228 duizend meer dan in het eerste kwartaal 2020, bij het begin van de coronacrisis.

Toon tabel2.10 Ontwikkeling banen van werknemers en zelfstandigen (verandering t.o.v. een jaar eerder (x 1 000))Verberg tabel2.10 Ontwikkeling banen van werknemers en zelfstandigen (verandering t.o.v. een jaar eerder (x 1 000))

2.10 Ontwikkeling banen van werknemers en zelfstandigen (verandering t.o.v. een jaar eerder (x 1 000))

Jaar	Banen van werknemers	Banen van zelfstandigen
'01	161	-36
'02	52	1
'03	-46	-18
'04	-79	27
'05	42	44
'06	147	73
'07	225	75
'08	143	37
'09	-77	15
'10	-57	25
'11	72	63
'12	-54	26
'13	-139	5
'14	-40	41
'15	77	46
'16	113	43
'17	206	40
'18	230	51
'19	180	31
'20	-103	74
'21	168	35

StatLine: Banen van werkzame personen.

In 2021 was in het merendeel van de bedrijfstakken sprake van banengroei. Het aantal banen nam het meest toe in de zorg (+48 duizend) en bij de uitzendbureaus (+43 duizend). Ook in de zakelijke dienstverlening (exclusief uitzendbureaus) en de handel kwamen er elk 31 duizend banen bij. Een stevige banengroei was er ook in het onderwijs, het openbaar bestuur, de informatie en communicatie en de bouwnijverheid. Bij vier bedrijfstakken nam het aantal banen echter af, het meest in de horeca (–‍12 duizend) en verder in de landbouw en visserij, de industrie en in de cultuur, recreatie en overige diensten.

Hoewel het totaal aantal banen in 2021 met 203 duizend toenam, terwijl er in 2020 nog 29 duizend verloren gingen, ontwikkelde de werkgelegenheid in de meeste bedrijfstakken zich in beide jaren in dezelfde richting. Zo kwamen er in de zorg zowel in 2020 als in 2021 meer dan 40 duizend banen bij. En de horeca verloor in beide jaren juist banen. Bij de uitzendbureaus is het beeld echter anders: tegenover het enorme banenverlies in 2020 staat een forse groei in 2021 (zie grafiek 2.11; de bedrijfstakken zijn daarin gesorteerd op basis van de totale verandering in het aantal banen van 2021 ten opzichte van 2019).

Toon tabel2.11 Ontwikkeling banen van werkzame personen in 2020 en 2021 (x 1 000)Verberg tabel2.11 Ontwikkeling banen van werkzame personen in 2020 en 2021 (x 1 000)

2.11 Ontwikkeling banen van werkzame personen in 2020 en 2021 (x 1 000)

Bedrijfstak	2020 t.o.v. 2019	2021 t.o.v. 2020
Zorg	44	48
Handel	20	31
Zakelijke dienstverlening (excl. uitzendbureaus)	16	31
Onderwijs	14	27
Openbaar bestuur	15	17
Bouwnijverheid	17	12
Informatie en communicatie	12	17
Financiële dienstverlening	7	5
Verhuur/handel onroerend goed	1	0
Cultuur, recreatie, overige diensten	-1	-2
Vervoer en opslag	-5	1
Landbouw en visserij	3	-8
Industrie	-4	-6
Horeca	-43	-12
Uitzendbureaus	-126	43

StatLine: Banen van werkzame personen.

In vergelijking met tien jaar eerder lag het gemiddeld aantal banen van werknemers en zelfstandigen in 2021 per saldo 1 030 duizend hoger (+10,4 procent). In bijna alle bedrijfstakken groeide de werkgelegenheid, het meest in de zakelijke dienstverlening, de zorg, de handel en de uitzendbureaus. In de informatie en communicatie was de banengroei relatief het grootst (+33 procent). Alleen in de financiële dienstverlening (–‍37 duizend), de landbouw en visserij (–‍6 duizend) en de verhuur en handel van onroerend goed (–‍4 duizend) gingen banen verloren.

Toon tabel2.13 Ontwikkeling banen van werkzame personen, 2021 t.o.v. 2011 (x 1 000)Verberg tabel2.13 Ontwikkeling banen van werkzame personen, 2021 t.o.v. 2011 (x 1 000)

2.13 Ontwikkeling banen van werkzame personen, 2021 t.o.v. 2011 (x 1 000)

Bedrijfstak	Verandering
Zakelijke dienstverlening (excl. uitzendbureaus)	215
Zorg	167
Handel	162
Uitzendbureaus	156
Informatie en communicatie	95
Onderwijs	84
Horeca	58
Cultuur, recreatie, overige diensten	41
Bouwnijverheid	35
Openbaar bestuur	33
Vervoer en opslag	19
Industrie	9
Verhuur/handel onroerend goed	-4
Landbouw en visserij	-6
Financiële dienstverlening	-37

StatLine: Banen van werkzame personen.

Steeds meer vrouwen

De toename van het aantal banen van werknemers en zelfstandigen in 2021 kwam voor twee derde voor rekening van vrouwen. Hierdoor wordt het aandeel vrouwen steeds groter. Nog steeds zijn de meeste banen in handen van mannen, maar het verschil is nog maar klein. In 1995 was het mannenaandeel nog 57 procent, in 2021 was dat 51 procent. Bij de werknemers is het aandeel mannenbanen iets hoger (52 procent) dan bij zelfstandigen (50 procent) (zie ook StatLine: Banen en Banen (jaarcijfers).

In de afgelopen tien jaar steeg het aantal banen van mannen met 421 duizend, terwijl het aantal banen van vrouwen toenam met 610 duizend. Deze ontwikkeling hangt voor een deel samen met de banengroei per bedrijfstak: vrouwen zijn sterk vertegenwoordigd in de zorg, waar het aantal banen jarenlang toenam. Ook in de zakelijke dienstverlening, de handel en het onderwijs kwamen er vooral vrouwen bij. Mannen profiteerden sterker van de banengroei bij uitzendbureaus en de informatie en communicatie.

Toon tabel2.15 Ontwikkeling banen van mannen en vrouwen (verandering t.o.v. een jaar eerder (x 1 000))Verberg tabel2.15 Ontwikkeling banen van mannen en vrouwen (verandering t.o.v. een jaar eerder (x 1 000))

2.15 Ontwikkeling banen van mannen en vrouwen (verandering t.o.v. een jaar eerder (x 1 000))

Jaar	Mannen	Vrouwen
'01	32	92
'02	-26	80
'03	-63	-1
'04	-56	5
'05	19	66
'06	132	89
'07	156	144
'08	63	117
'09	-95	34
'10	-81	48
'11	62	73
'12	-34	6
'13	-93	-40
'14	4	-3
'15	72	52
'16	83	72
'17	124	122
'18	141	139
'19	95	117
'20	-36	7
'21	65	138

StatLine: Banen van werkzame personen (jaarcijfers) en Banen van werkzame personen.

Opvallend aan de banenontwikkeling naar geslacht is dat bij vrouwen voortdurend sprake is van groei. Alleen in 2013 daalde het aantal banen van vrouwen substantieel. Daarentegen daalde het aantal banen van mannen in de jaarcijfers sinds 2001 acht keer (zie grafiek 2.15).

In de zorg werd in 2020 inmiddels 81 procent van alle banen bezet door vrouwen. Ook in het onderwijs, de cultuur, recreatie en overige diensten en de zakelijke dienstverlening (exclusief uitzendbureaus) zijn vrouwen in de meerderheid. In de horeca zijn de banen vrijwel gelijk verdeeld over de seksen. Bij de overige bedrijfstakken zijn mannen in de meerderheid, het sterkst in de bouwnijverheid, waar maar 12 procent van de banen voor vrouwen is. In vergelijking met 2010 is het aandeel vrouwen het sterkst toegenomen in het openbaar bestuur en het onderwijs.

Toon tabel2.16 Aandeel vrouwen in het aantal banen, 2020 (% van het aantal banen per bedrijfstak)Verberg tabel2.16 Aandeel vrouwen in het aantal banen, 2020 (% van het aantal banen per bedrijfstak)

2.16 Aandeel vrouwen in het aantal banen, 2020 (% van het aantal banen per bedrijfstak)

Bedrijfstak	Banen van vrouwen
Zorg	80,9
Onderwijs	63,5
Cultuur, recreatie, overige diensten	62,1
Zakelijke dienstverlening (excl. uitzendbureaus)	53,7
Horeca	48,5
Verhuur/handel onroerend goed	45,3
Handel	45
Financiële dienstverlening	43,2
Openbaar bestuur	42,9
Uitzendbureaus	39,3
Landbouw en visserij	33,3
Informatie en communicatie	25,5
Vervoer en opslag	23,9
Industrie	23,3
Bouwnijverheid	11,7

StatLine: Banen van werkzame personen.

Deeltijdwerk in ruim de helft van alle werknemersbanen

De afgelopen decennia is het aantal deeltijdbanen in Nederland sterk gestegen. Hierdoor zijn er sinds ongeveer 2007 meer deeltijdbanen dan voltijdbanen voor werknemers. In 2021 was het aandeel deeltijdbanen voor werknemers opgelopen tot 55 procent. In deeltijdbanen ligt de overeengekomen arbeidsduur onder het aantal uren dat hoort bij een volledige dag- en weektaak.

De percentages verschillen sterk bij mannen en vrouwen. Van de werknemersbanen die door vrouwen worden vervuld, is ruim drie kwart een deeltijdbaan. Het aandeel deeltijdbanen van mannen is met 34 procent aanzienlijk kleiner.

Het aandeel deeltijders varieert ook sterk per bedrijfstak. In de zorg is 82 procent van de werknemersbanen een deeltijdbaan. Ook de werknemers in de horeca en de cultuur, recreatie en overige diensten hebben vooral deeltijdbanen. Onderaan de ranglijst staat de bouwnijverheid met 22 procent deeltijdbanen. In alle bedrijfstakken zijn de werknemersbanen van vrouwen voor het merendeel deeltijdbanen, zelfs in de bouwnijverheid heeft drie kwart van de vrouwen een deeltijdbaan. Dit in tegenstelling tot de werknemersbanen van mannen, die in de meeste bedrijfstakken voor het merendeel door voltijders worden bezet. Alleen in de bedrijfstakken horeca, cultuur, recreatie en overige diensten, de uitzendbureaus en de zorg werkt ook het merendeel van de mannen in deeltijd (zie ook StatLine: Banen van werknemers).

Weer meer gewerkte uren

In de cijfers over de baanontwikkeling komt niet tot uiting dat een deel van de werkenden als gevolg van de coronamaatregelen niet volledig aan het werk was of gedwongen thuiszat. Zij hadden nog steeds werk, de werknemers kregen ook hun loon uitbetaald en de zelfstandigen hadden misschien recht op een uitkering, maar zij waren niet daadwerkelijk aan het werk. Daarom is het zinvol om ook te kijken naar de cijfers over het volume aan gewerkte uren. In die cijfers zijn de niet-gewerkte uren als gevolg van coronamaatregelen op het totaal in mindering gebracht. Uit de ontwikkeling van het aantal gewerkte uren blijkt zowel de verandering in het aantal banen als het effect van de coronamaatregelen.

Van 2013 op 2019 was het totaal aantal gewerkte uren in Nederland toegenomen met 12 procent tot 13 798 miljoen uur. Door de coronacrisis werd er in 2020 371 miljoen uur minder gewerkt dan in 2019. Dat is een afname met 2,7 procent, de grootste daling na 1975. Ook in 2021 waren gedurende het jaar een aantal perioden strenge coronamaatregelen van kracht, maar steeg het totaal aantal gewerkte uren weer met 335 miljoen (+2,5 procent). Per saldo lag het totaal aantal gewerkte uren in 2021 daardoor 0,3 procent onder dat van 2019.

Vooral in 2020 was het verschil tussen de ontwikkeling in het aantal banen (–‍0,3 procent) en het totaal aantal gewerkte uren (–‍2,7 procent) groot. In 2021 steeg het totaal aantal gewerkte uren (+2,5 procent) meer dan het aantal banen (+1,9 procent), maar terwijl er eind 2021 inmiddels weer meer banen zijn dan vlak voor het begin van de coronacrisis, lag het aantal gewerkte uren in het vierde kwartaal van 2021 nog net 0,1 procent onder dat van het vierde kwartaal van 2019.

Bij de cijfers over de ontwikkeling van het aantal gewerkte uren is er een groot verschil tussen werknemers en zelfstandigen. Bij werknemers daalde het totaal aantal gewerkte uren in 2020 met 3,4 procent, maar volgde in 2021 een stijging van 4,0 procent. Bij zelfstandigen bleef het totaal aantal gewerkte uren in 2020 vrijwel gelijk, maar trad in 2021 een daling op van 3,1 procent. Terwijl de werknemers in het vierde kwartaal van 2021 al weer meer uren maakten dan twee jaar eerder (+1,7 procent), werkten zelfstandigen 7 procent minder dan twee jaar eerder (gecorrigeerd voor seizoeninvloeden). Overigens is de onzekerheidsmarge op de voorlopige cijfers over het aantal gewerkte uren relatief groot, zodat deze cijfers wellicht later worden bijgesteld. Dit komt mede door de herziening van de Enquête beroepsbevolking, de voornaamste bron voor de voorlopige cijfers over het aantal gewerkte uren van zelfstandigen.

In 2021 steeg het aantal gewerkte uren in bijna alle bedrijfstakken. Alleen in de landbouw en visserij werden aanzienlijk minder uren gemaakt. In vergelijking met 2019 werden er in 2021 vooral minder uren gewerkt in de horeca (–‍94 miljoen uur) en bij de uitzendbureaus (–‍67 miljoen uur). Voor de horeca komt dat neer op 16 procent minder uren, bij de uitzendbureaus was de teruggang per saldo 7 procent. In de zorg, het openbaar bestuur en het onderwijs werd juist fors meer gewerkt. In grafiek 2.21 wordt de verandering in het totaal aantal gewerkte uren per bedrijfstak voor beide jaren afzonderlijk weergegeven. De bedrijfstakken zijn gesorteerd op basis van de totale verandering van 2021 ten opzichte van 2019: in de zorg kwamen er de meeste gewerkte uren bij, in de horeca daalde het aantal per saldo het meest. Bij de handel wordt de teruggang in het aantal gewerkte uren in 2020 vrijwel gecompenseerd door de toename in 2021; per saldo een verandering van –‍3 miljoen uur (–‍0,1 procent).

Toon tabel2.21 Ontwikkeling gewerkte uren in 2020 en 2021 (mln uren)Verberg tabel2.21 Ontwikkeling gewerkte uren in 2020 en 2021 (mln uren)

2.21 Ontwikkeling gewerkte uren in 2020 en 2021 (mln uren)

Bedrijfstak	2020 t.o.v 2019	2021 t.o.v. 2020
Zorg	14	73
Openbaar bestuur	24	28
Onderwijs	1	39
Informatie en communicatie	15	15
Zakelijke dienstverlening (excl. uitzendbureaus)	-22	43
Financiële dienstverlening	11	9
Verhuur/handel onroerend goed	1	0
Handel	-55	52
Vervoer en opslag	-40	28
Cultuur, recreatie, overige diensten	-26	9
Bouwnijverheid	-23	-2
Landbouw en visserij	3	-36
Industrie	-49	13
Uitzendbureaus	-116	48
Horeca	-108	15

StatLine: Gewerkte uren.

Toon tabel2.23 Gewerkte uren per werkende in de Europese Unie, 2021 (uren)Verberg tabel2.23 Gewerkte uren per werkende in de Europese Unie, 2021 (uren)

2.23 Gewerkte uren per werkende in de Europese Unie, 2021 (uren)

Land	Gewerkte uren
Polen	2050
Griekenland	1975
Malta	1882
Estland	1856
Roemenië	1838
Kroatië	1835
Litouwen	1835
Letland	1831
Portugal	1789
Ierland	1775
Tsjechië	1753
Cyprus	1745
Hongarije	1697
Italië	1668
Spanje	1641
Bulgarije	1619
EU-27	1602
Slovenië	1596
Zweden	1595
Slowakije	1583
Finland	1569
Oostenrijk	1548
Frankrijk	1490
België 1)	1443
Nederland	1417
Luxemburg	1382
Denemarken	1363
Duitsland	1349
1) Cijfer van 2020.

Eurostat: Gewerkte uren en werkzame personen, EU.

Doordat in Nederland veel in deeltijd wordt gewerkt, is het aantal gewerkte uren per werkende lager dan in veel andere landen van de Europese Unie. Alleen in Duitsland, Denemarken en Luxemburg was het gemiddeld aantal gewerkte uren in 2021 nog iets lager dan in Nederland. In vergelijking met 2020 is het aantal gewerkte uren per werkende weer flink toegenomen; het gemiddelde in de EU komt 4 procent hoger uit. In 2020 nam het gemiddeld aantal werkuren nog met 5 procent af als gevolg van de coronacrisis.

Qua omvang van de economie neemt Nederland de vijfde plaats in binnen de EU, achter Duitsland, Frankrijk, Italië en Spanje. Het Nederlandse bruto binnenlands product (bbp) beslaat 6 procent van de totale productie bij de EU. Maar wat betreft het totaal aantal gewerkte uren moet Nederland ook Polen en Roemenië voor zich laten. Van alle gewerkte uren in de EU wordt 4 procent in Nederland gewerkt.

In de Europese Unie is de bedrijfstak nijverheid (exclusief bouw) en energie goed voor 16 procent van alle gewerkte uren van werknemers en zelfstandigen. Dit loopt uiteen van 8 procent in Luxemburg tot 27 procent in Tsjechië. In Nederland omvat deze bedrijfstak 10 procent van de gewerkte uren. Nederland is relatief goed vertegenwoordigd in de zakelijke dienstverlening, terwijl het aandeel van de nijverheid relatief klein is.

Toon tabel2.24 Samenstelling werkgelegenheid ¹⁾ naar bedrijfstak in de Europese Unie, 2021 (%)Verberg tabel2.24 Samenstelling werkgelegenheid ¹⁾ naar bedrijfstak in de Europese Unie, 2021 (%)

2.24 Samenstelling werkgelegenheid ¹⁾ naar bedrijfstak in de Europese Unie, 2021 (%)

	Landbouw en visserij	Nijverheid (geen bouw) en energie	Bouwnijverheid	Handel, vervoer en horeca	Informatie en communicatie	Financiële dienstverlening	Verhuur en handel van onroerend goed	Zakelijke dienstverlening	Overheid en zorg	Cultuur, recreatie, overige diensten
Luxemburg	0,8	8,0	10,9	19,7	4,8	11,6	1,1	17,5	21,9	3,7
België	2,2	11,7	6,5	19,8	3,0	2,4	0,6	21,8	28,6	3,4
Nederland	2,6	10,2	6,6	23,2	4,1	2,5	0,8	20,5	24,9	4,6
Zweden	2,4	13,1	7,8	20,3	4,4	1,8	2,1	11,3	32,6	4,2
Denemarken	2,5	11,7	7,8	22,9	4,0	2,8	1,6	12,0	30,2	4,5
Frankrijk	3,9	10,6	7,7	22,9	3,6	2,9	1,4	16,3	26,2	4,5
Finland	4,7	13,7	9,6	19,1	4,4	1,6	1,1	12,3	28,7	4,8
Duitsland	1,5	19,2	6,7	21,0	3,6	2,6	1,0	13,5	25,8	5,1
Ierland	6,1	13,2	7,3	23,8	5,1	4,7	0,7	11,1	25,0	3,0
Spanje	4,3	10,8	7,5	29,8	3,0	1,8	1,3	13,3	20,8	7,4
EU-27	5,4	16,5	7,5	24,1	3,3	2,4	1,1	12,4	22,1	5,2
Cyprus	5,5	9,9	9,0	29,5	3,4	4,1	0,6	10,5	17,4	10,1
Oostenrijk	5,7	16,3	7,7	24,3	3,3	2,7	1,6	12,7	22,0	3,7
Portugal	6,0	16,3	7,1	25,4	2,9	1,8	1,3	13,2	21,2	4,8
Estland	2,5	21,6	7,8	22,9	5,2	2,4	1,3	7,8	23,3	5,2
Hongarije	5,2	19,9	8,8	22,6	3,9	1,8	1,5	11,5	20,2	4,6
Italië	5,8	17,5	7,3	26,0	2,8	2,6	0,8	12,3	16,0	8,9
Slovenië	8,7	22,9	7,4	19,9	3,3	1,9	0,7	12,3	19,3	3,6
Letland	8,4	17,1	7,8	25,8	4,6	1,7	2,2	8,0	21,1	3,3
Litouwen	5,8	19,4	8,0	25,9	3,9	2,0	0,9	8,7	21,5	3,9
Slowakije	3,1	23,5	8,5	25,6	3,6	2,0	1,1	10,6	19,2	2,8
Tsjechië	3,3	26,6	8,4	22,6	3,5	1,6	2,2	8,8	19,7	3,3
Polen	8,8	22,7	8,2	23,1	3,0	2,4	0,9	6,9	20,1	3,9
Griekenland	13,0	9,7	4,0	36,2	2,2	1,6	0,5	9,3	19,2	4,3
Kroatië	7,2	20,4	9,0	27,5	3,0	2,2	0,3	6,7	20,1	3,6
Bulgarije	14,7	20,0	5,9	25,6	3,7	1,9	0,7	7,1	17,2	3,2
Roemenië	10,3	23,3	10,4	28,5	2,5	1,3	0,4	5,2	15,3	2,8
1) Op basis van het aantal gewerkte uren. Exclusief Malta. Voor België cijfers over 2020.

Eurostat: Gewerkte uren per bedrijfstak, EU.

Meer mensen aan het werk dan ooit

In 2021 waren er 171 duizend mensen meer aan het werk dan een jaar eerder. Daarmee is het verlies aan werkgelegenheid in 2020 (–‍48 duizend) weer gecompenseerd. Ook in de voorgaande jaren gingen steeds meer mensen aan het werk. Sinds 2014 is het aantal mensen met betaald werk met bijna 1 miljoen toegenomen, tot gemiddeld 9,7 miljoen in 2021. Er zijn nu meer werkenden dan ooit tevoren.

In 2021 steeg het aantal werknemers met 157 duizend naar 8,1 miljoen. Het aantal zelfstandigen nam toe met 14 duizend tot 1,6 miljoen. Deze ontwikkelingen komen in grote lijnen overeen met die van het aantal banen. Van de werknemers is 52 procent man. Maar bij de zelfstandigen zijn vrouwen nu voor het eerst in de meerderheid: 820 duizend mannen tegen 825 duizend vrouwen. Een kwart van deze vrouwelijke zelfstandigen werkt als huishoudelijke hulp.

Tot de werkzame personen wordt iedereen gerekend die betaald werk doet bij een bedrijf, instelling of particulier huishouden in Nederland, ongeacht het aantal uren dat daarmee gemoeid is. Overigens is het aantal mensen dat in de loop van het jaar gewerkt heeft veel groter dan het aantal mensen dat gemiddeld in het jaar gewerkt heeft. Alle cijfers over banen en werkzame personen in dit hoofdstuk zijn jaar- of kwartaalgemiddelden. Iemand die maar een half jaar gewerkt heeft, telt voor het gemiddelde als een halve werkzame persoon. Veel mensen werken maar een deel van het jaar. Denk bijvoorbeeld aan schoolverlaters of mensen die met pensioen gaan. Ook mensen die ontslagen worden of van wie het contract niet verlengd wordt, moeten op zoek naar ander werk, wat vaak enige tijd kost.

De 9,7 miljoen werkzame personen die Nederland in 2021 telde, bezetten gemiddeld 10,9 miljoen banen. Zowel voltijdbanen als deeltijdbanen tellen mee. Gemiddeld heeft een baan een arbeidsduur die gelijk is aan 72 procent van een voltijdbaan. Anders gezegd: de gemiddelde baan is een baan van 0,72 vte. Hierdoor komt het arbeidsvolume uit op circa 7,9 miljoen arbeidsjaren.

De vierde maatstaf om de werkgelegenheid te meten, is het aantal feitelijk gewerkte uren. Niet-gewerkte uren als gevolg van vakantie, arbeidsduurverkorting, ziekte en dergelijke tellen hierbij niet mee, overwerkuren wel. In totaal werd vorig jaar bijna 14 miljard uur gewerkt. Dat is gemiddeld 1 257 uur per baan. Doordat een aanzienlijke groep mensen in twee of meer banen werkzaam is, zijn werkenden gemiddeld 1 416 uur per jaar aan het werk. Mannen met betaald werk werken gemiddeld 1 626 uur per jaar, vrouwen 27 procent minder. En omdat er ook nog steeds meer mannen dan vrouwen betaald werk hebben, wordt uiteindelijk 60 procent van het totaal aantal gewerkte uren gemaakt door mannen en 40 procent door vrouwen (zie ook StatLine: Gewerkte uren).

Toon tabel2.25 Werkgelegenheid sinds 1970Verberg tabel2.25 Werkgelegenheid sinds 1970

2.25 Werkgelegenheid sinds 1970

Jaar	Gewerkte uren (mld)	Gewerkte uren, nieuwe reeks (mld)	Banen (mln)	Banen, nieuwe reeks (mln)	Werkzame personen (mln)	Werkzame personen, nieuwe reeks (mln)	Arbeidsjaren (mln)	Arbeidsjaren, nieuwe reeks (mln)
1970	9,964	.	5,936	.	5,447	.	4,939	.
1971	9,932	.	6,015	.	5,515	.	4,984	.
1972	9,833	.	6,014	.	5,505	.	4,962	.
1973	9,828	.	6,106	.	5,576	.	5,01	.
1974	9,625	.	6,172	.	5,629	.	5,041	.
1975	9,343	.	6,183	.	5,636	.	5,024	.
1976	9,45	.	6,268	.	5,705	.	5,052	.
1977	9,359	.	6,29	.	5,734	.	5,078	.
1978	9,283	.	6,363	.	5,8	.	5,124	.
1979	9,368	.	6,509	.	5,931	.	5,215	.
1980	9,514	.	6,633	.	6,033	.	5,28	.
1981	9,499	.	6,62	.	6,011	.	5,23	.
1982	9,311	.	6,545	.	5,931	.	5,118	.
1983	9,109	.	6,491	.	5,876	.	5,035	.
1984	9,142	.	6,559	.	5,932	.	5,05	.
1985	9,186	.	6,684	.	6,046	.	5,141	.
1986	9,341	.	6,878	.	6,214	.	5,258	.
1987	9,43	.	7,027	.	6,35	.	5,345	.
1988	9,585	.	7,157	.	6,465	.	5,428	.
1989	9,789	.	7,345	.	6,64	.	5,55	.
1990	10,046	.	7,55	.	6,829	.	5,695	.
1991	10,176	.	7,671	.	6,945	.	5,77	.
1992	10,427	.	7,79	.	7,035	.	5,845	.
1993	10,408	.	7,838	.	7,072	.	5,852	.
1994	10,515	.	7,907	.	7,127	.	5,853	.
1995	10,763	10,768	8,066	8,021	7,276	7,268	5,959	5,935
1996	.	11,104	.	8,206	.	7,42	.	6,073
1997	.	11,334	.	8,421	.	7,648	.	6,259
1998	.	11,578	.	8,645	.	7,83	.	6,44
1999	.	11,899	.	8,888	.	8,055	.	6,602
2000	.	12,01	.	9,027	.	8,203	.	6,703
2001	.	12,166	.	9,152	.	8,367	.	6,809
2002	.	12,104	.	9,204	.	8,427	.	6,797
2003	.	11,965	.	9,141	.	8,38	.	6,717
2004	.	11,996	.	9,089	.	8,285	.	6,668
2005	.	11,956	.	9,175	.	8,34	.	6,685
2006	.	12,189	.	9,395	.	8,521	.	6,833
2007	.	12,537	.	9,696	.	8,772	.	7,022
2008	.	12,736	.	9,876	.	8,915	.	7,148
2009	.	12,552	.	9,814	.	8,839	.	7,066
2010	.	12,463	.	9,782	.	8,779	.	7,025
2011	.	12,576	.	9,918	.	8,855	.	7,066
2012	.	12,465	.	9,889	.	8,837	.	7,023
2013	.	12,355	.	9,756	.	8,733	.	6,937
2014	.	12,438	.	9,757	.	8,725	.	6,927
2015	.	12,559	.	9,881	.	8,808	.	7,015
2016	.	12,854	.	10,036	.	8,943	.	7,159
2017	.	13,156	.	10,282	.	9,157	.	7,34
2018	.	13,51	.	10,562	.	9,408	.	7,561
2019	.	13,798	.	10,773	.	9,592	.	7,726
2020	.	13,427	.	10,744	.	9,544	.	7,776
2021	.	13,762	.	10,947	.	9,715	.	.

StatLine: Werkgelegenheid (vanaf 1995) en Werkgelegenheid (oude reeks).

In vergelijking met 1970 is het aantal banen met ongeveer 85 procent toegenomen en zijn er 79 procent meer mensen aan het werk. Doordat deeltijdwerk een hoge vlucht heeft genomen, de voltijdwerkweek is verkort en werkenden tegenwoordig meer vakantiedagen hebben, is het totaal aantal gewerkte uren in Nederland echter beduidend minder toegenomen, namelijk met 38 procent. Terwijl werkenden in 1970 nog gemiddeld 1 829 uur per jaar werkten, was dat in 2021 bijna een kwart minder.