De vraag naar arbeid

Fors minder vacatures

Het aantal openstaande vacatures daalde in 2020 met 60 duizend tot gemiddeld 221 duizend. Deze daling volgt op zes jaren waarin het aantal vacatures steeds verder opliep. In 2013 werd nog de laagste stand in twintig jaar tijd gemeten met gemiddeld 95 duizend vacatures. Sindsdien verdrievoudigde het aantal openstaande vacatures tot een recordstand van gemiddeld 281 duizend vacatures in 2019. Het aantal vacatures is sterk afhankelijk van de stand van de conjunctuur.

De forse afname in 2020 is geen recorddaling. In 2009, na het begin van de financiële crisis, viel het jaarcijfer met 97 duizend terug. Het gemiddelde aantal vacatures lag in 2020 nog steeds een derde hoger dan het langjarig gemiddelde.

Voor de financiële crisis werd de hoogste stand van het aantal openstaande vacatures eind 2007 bereikt (249 duizend, gecorrigeerd voor seizoeninvloeden). Door de crisis was dat aantal anderhalf jaar later gehalveerd. Sinds de tweede helft van 2013 liep het weer op. Eind 2019 werd een recordstand van 291 duizend openstaande vacatures bereikt. In het eerste kwartaal van 2020 liep het aantal vacatures terug met 60 duizend. Daarmee kwam een einde aan een reeks van 26 kwartalen waarin het aantal openstaande vacatures voortdurend verder opliep. In het tweede kwartaal verminderde het aantal openstaande vacatures met nog eens 26 duizend. In het derde kwartaal werden coronamaatregelen verruimd, waarna het aantal vacatures opliep met 16 duizend en vervolgens, met de harde lockdown aan het einde van het vierde kwartaal, weer iets terugliep. Eind 2020 waren er 210 duizend openstaande vacatures, een kwart minder dan een jaar eerder.

Toon tabel2.1 Openstaande vacatures, seizoengecorrigeerd (x 1 000)Verberg tabel2.1 Openstaande vacatures, seizoengecorrigeerd (x 1 000)

2.1 Openstaande vacatures, seizoengecorrigeerd (x 1 000)

Jaar	Kwartaal	Openstaande vacatures
'00	1e kwartaal, '00	209,3
'00	2e kwartaal, '00	201,0
'00	3e kwartaal, '00	201,2
'00	4e kwartaal, '00	213,9
'01	1e kwartaal, '01	209,7
'01	2e kwartaal, '01	202,4
'01	3e kwartaal, '01	187,8
'01	4e kwartaal, '01	173,7
'02	1e kwartaal, '02	172,3
'02	2e kwartaal, '02	148,0
'02	3e kwartaal, '02	129,8
'02	4e kwartaal, '02	129,8
'03	1e kwartaal, '03	117,9
'03	2e kwartaal, '03	112,1
'03	3e kwartaal, '03	94,0
'03	4e kwartaal, '03	102,4
'04	1e kwartaal, '04	115,8
'04	2e kwartaal, '04	122,9
'04	3e kwartaal, '04	120,9
'04	4e kwartaal, '04	128,4
'05	1e kwartaal, '05	148,8
'05	2e kwartaal, '05	141,3
'05	3e kwartaal, '05	163,7
'05	4e kwartaal, '05	165,3
'06	1e kwartaal, '06	187,3
'06	2e kwartaal, '06	209,7
'06	3e kwartaal, '06	230,1
'06	4e kwartaal, '06	230,3
'07	1e kwartaal, '07	234,9
'07	2e kwartaal, '07	238,3
'07	3e kwartaal, '07	246,8
'07	4e kwartaal, '07	249,3
'08	1e kwartaal, '08	247,0
'08	2e kwartaal, '08	244,9
'08	3e kwartaal, '08	246,7
'08	4e kwartaal, '08	197,4
'09	1e kwartaal, '09	153,9
'09	2e kwartaal, '09	128,4
'09	3e kwartaal, '09	130,7
'09	4e kwartaal, '09	125,4
'10	1e kwartaal, '10	115,6
'10	2e kwartaal, '10	117,5
'10	3e kwartaal, '10	125,3
'10	4e kwartaal, '10	128,3
'11	1e kwartaal, '11	135,1
'11	2e kwartaal, '11	134,7
'11	3e kwartaal, '11	134,1
'11	4e kwartaal, '11	122,7
'12	1e kwartaal, '12	117,4
'12	2e kwartaal, '12	109,3
'12	3e kwartaal, '12	106,6
'12	4e kwartaal, '12	101,7
'13	1e kwartaal, '13	96,3
'13	2e kwartaal, '13	91,3
'13	3e kwartaal, '13	95,1
'13	4e kwartaal, '13	96,5
'14	1e kwartaal, '14	104,1
'14	2e kwartaal, '14	107,5
'14	3e kwartaal, '14	113,4
'14	4e kwartaal, '14	118,8
'15	1e kwartaal, '15	124,9
'15	2e kwartaal, '15	130,3
'15	3e kwartaal, '15	132,9
'15	4e kwartaal, '15	142,7
'16	1e kwartaal, '16	149,5
'16	2e kwartaal, '16	154,8
'16	3e kwartaal, '16	162,0
'16	4e kwartaal, '16	171,2
'17	1e kwartaal, '17	185,7
'17	2e kwartaal, '17	204,7
'17	3e kwartaal, '17	213,7
'17	4e kwartaal, '17	226,5
'18	1e kwartaal, '18	236,3
'18	2e kwartaal, '18	250,8
'18	3e kwartaal, '18	260,8
'18	4e kwartaal, '18	264,0
'19	1e kwartaal, '19	280,9
'19	2e kwartaal, '19	282,3
'19	3e kwartaal, '19	284,4
'19	4e kwartaal, '19	285,7
'20	1e kwartaal, '20	225,6
'20	2e kwartaal, '20	199,7
'20	3e kwartaal, '20	215,7
'20	4e kwartaal, '20	210,0

StatLine: Vacatures, seizoengecorrigeerd.

Van 2019 op 2020 nam het aantal vacatures af in bijna alle bedrijfstakken. Het grootst was de daling in de handel (–‍14 duizend), de horeca (–‍12 duizend) en de zakelijke dienstverlening (–‍10 duizend). Voor de horeca betekende dit een halvering. Alleen bij het openbaar bestuur steeg het aantal openstaande vacatures vorig jaar iets.

Toon tabel2.2 Ontwikkeling vacatures, 2020 t.o.v. 2019 (x 1 000)Verberg tabel2.2 Ontwikkeling vacatures, 2020 t.o.v. 2019 (x 1 000)

2.2 Ontwikkeling vacatures, 2020 t.o.v. 2019 (x 1 000)

Bedrijfstak	Verandering
Openbaar bestuur	0,6
Landbouw en visserij	-0,5
Verhuur/handel onroerend goed	-0,6
Zorg	-0,8
Onderwijs	-1,3
Financiële dienstverlening	-1,5
Cultuur, recreatie, overige diensten	-2,5
Bouwnijverheid	-3,7
Informatie en communicatie	-3,8
Vervoer en opslag	-4,8
Industrie	-5,4
Zakelijke dienstverlening	-10,0
Horeca	-11,8
Handel	-13,7

StatLine: Vacatures.

Het aantal vacatures is het grootst in de handel, de zorg en de zakelijke dienstverlening. Met respectievelijk 42 duizend, 37 duizend en 36 duizend vacatures waren deze drie bedrijfstakken samen goed voor de helft van alle openstaande vacatures in 2020.

Naast het werkelijke aantal vacatures publiceert het CBS ook maandelijks een vacature-indicator. Deze geeft aan in welke richting de vacatures zich naar verwachting van de ondernemers zullen ontwikkelen. Vanaf februari 2020 is deze indicator negatief. Wel waren ondernemers in 2020 aanmerkelijk minder negatief dan in 2009. In maart 2021 is de indicator voor het eerst weer positief (zie ook StatLine: Vacature-indicator).

Het aantal vacatures dat in de loop van een jaar ontstaat of vervuld wordt, ligt veel hoger dan het gemiddeld aantal openstaande vacatures. In de periode 2006–2008 ontstonden per jaar meer dan 1 miljoen vacatures en werden er ongeveer evenzoveel vervuld. Hierna zijn deze aantallen teruggelopen tot 622 duizend ontstane en 624 duizend vervulde vacatures in 2013. In 2017 werden voor het eerst weer de aantallen uit de jaren van het economische hoogtij van tien jaar eerder bereikt, waarna de aantallen opliepen tot nieuwe recordcijfers: in 2019 ontstonden 1 258 duizend vacatures en werden er 1 232 duizend vervuld. In 2020 viel het aantal ontstane vacatures met een vijfde terug tot 1 017 duizend en werden er 1 085 duizend vervuld (inclusief vervallen vacatures). Het aantal vervallen vacatures was met ongeveer 140 duizend ruim het dubbele van wat gebruikelijk is.

In 2020 werden er bijna vijf keer zoveel vacatures vervuld als er gemiddeld genomen open stonden. Tot en met 2019 werd dit verhoudingsgetal steeds kleiner, wat betekent dat vacatures minder snel vervuld werden. Dit verhoudingscijfer was met een factor 6,6 het hoogst in 2013 en bereikte in 2019 met 4,4 het laagste niveau van de afgelopen twee decennia. In 2020 werden vacatures echter weer sneller vervuld en liep het verhoudingsgetal op tot 4,9. In het onderwijs worden de vacatures het snelst vervuld; de vacatures in de bouwnijverheid staan het langst open.

Als gevolg van de coronacrisis nam het aantal bedrijven dat een personeelstekort ervaart snel af. Begin 2020 gaf nog 22 procent van de bedrijven aan dat een tekort aan arbeidskrachten de productie of activiteiten belemmerde. Aan het begin van het tweede kwartaal van 2020 was dat teruggevallen naar 9 procent. Ook de rest van het jaar gaf een tiende van de bedrijven aan een personeelstekort te ervaren. Deze cijfers betreffen bedrijven met vijf of meer werkzame personen, met uitzondering van financiële instellingen en de overheid. Aan het begin van 2021 was de nood het hoogst in de bedrijfstakken informatie en communicatie en de zakelijke dienstverlening. In de cultuur, recreatie, overige diensten en de horeca werden toen het minst vaak personeelstekorten ervaren (zie ook StatLine: Conjunctuurenquête Nederland).

Toon tabel2.3 Vacatures en werklozen (x 1 000)Verberg tabel2.3 Vacatures en werklozen (x 1 000)

2.3 Vacatures en werklozen (x 1 000)

Jaar	Kwartaal	Vacatures	Vacatures, seizoengecorrigeerd	Werkloze beroepsbevolking	Werkloze beroepsbevolking, seizoengecorrigeerd
2003	1e kwartaal, 2003	124,1	117,9	389	357
2003	2e kwartaal, 2003	125,7	112,1	385	387
2003	3e kwartaal, 2003	81,8	94,0	389	408
2003	4e kwartaal, 2003	94,8	102,4	418	430
2004	1e kwartaal, 2004	121,5	115,8	480	448
2004	2e kwartaal, 2004	136,3	122,9	474	475
2004	3e kwartaal, 2004	109,6	120,9	444	465
2004	4e kwartaal, 2004	120,7	128,4	466	477
2005	1e kwartaal, 2005	154,1	148,8	528	495
2005	2e kwartaal, 2005	154,4	141,3	497	497
2005	3e kwartaal, 2005	153,3	163,7	463	486
2005	4e kwartaal, 2005	157,3	165,3	466	480
2006	1e kwartaal, 2006	192,1	187,3	483	453
2006	2e kwartaal, 2006	223,0	209,7	425	425
2006	3e kwartaal, 2006	220,6	230,1	383	404
2006	4e kwartaal, 2006	221,7	230,3	386	394
2007	1e kwartaal, 2007	239,2	234,9	408	375
2007	2e kwartaal, 2007	251,2	238,3	352	353
2007	3e kwartaal, 2007	238,3	246,8	329	351
2007	4e kwartaal, 2007	240,6	249,3	330	339
2008	1e kwartaal, 2008	250,3	247,0	351	319
2008	2e kwartaal, 2008	256,7	244,9	320	319
2008	3e kwartaal, 2008	239,2	246,7	292	313
2008	4e kwartaal, 2008	189,9	197,4	309	317
2009	1e kwartaal, 2009	155,9	153,9	364	334
2009	2e kwartaal, 2009	138,4	128,4	368	367
2009	3e kwartaal, 2009	124,7	130,7	378	399
2009	4e kwartaal, 2009	119,4	125,4	414	423
2010	1e kwartaal, 2010	116,0	115,6	471	442
2010	2e kwartaal, 2010	124,9	117,5	434	433
2010	3e kwartaal, 2010	123,4	125,3	415	436
2010	4e kwartaal, 2010	124,4	128,3	421	431
2011	1e kwartaal, 2011	135,5	135,1	451	423
2011	2e kwartaal, 2011	143,6	134,7	412	412
2011	3e kwartaal, 2011	130,6	134,1	414	431
2011	4e kwartaal, 2011	116,6	122,7	460	468
2012	1e kwartaal, 2012	118,2	117,4	512	485
2012	2e kwartaal, 2012	116,1	109,3	500	502
2012	3e kwartaal, 2012	106,0	106,6	504	522
2012	4e kwartaal, 2012	94,9	101,7	547	555
2013	1e kwartaal, 2013	97,1	96,3	631	603
2013	2e kwartaal, 2013	96,8	91,3	633	635
2013	3e kwartaal, 2013	93,7	95,1	651	670
2013	4e kwartaal, 2013	91,0	96,5	672	681
2014	1e kwartaal, 2014	105,7	104,1	721	694
2014	2e kwartaal, 2014	112,9	107,5	668	671
2014	3e kwartaal, 2014	112,1	113,4	620	638
2014	4e kwartaal, 2014	112,9	118,8	630	637
2015	1e kwartaal, 2015	127,0	124,9	664	635
2015	2e kwartaal, 2015	136,5	130,3	615	617
2015	3e kwartaal, 2015	130,9	132,9	586	605
2015	4e kwartaal, 2015	136,3	142,7	591	600
2016	1e kwartaal, 2016	153,0	149,5	604	576
2016	2e kwartaal, 2016	161,8	154,8	557	561
2016	3e kwartaal, 2016	159,1	162,0	505	524
2016	4e kwartaal, 2016	163,4	171,2	487	495
2017	1e kwartaal, 2017	188,5	185,7	500	472
2017	2e kwartaal, 2017	212,8	204,7	451	452
2017	3e kwartaal, 2017	210,1	213,7	408	428
2017	4e kwartaal, 2017	218,6	226,5	391	398
2018	1e kwartaal, 2018	237,8	236,3	396	368
2018	2e kwartaal, 2018	260,6	250,8	354	354
2018	3e kwartaal, 2018	258,3	260,8	329	348
2018	4e kwartaal, 2018	254,9	264,0	323	330
2019	1e kwartaal, 2019	278,9	280,9	343	316
2019	2e kwartaal, 2019	293,8	282,3	305	305
2019	3e kwartaal, 2019	283,8	284,4	301	319
2019	4e kwartaal, 2019	281,2	285,7	308	316
2020	1e kwartaal, 2020	221,7	225,6	303	277
2020	2e kwartaal, 2020	200,4	199,7	349	349
2020	3e kwartaal, 2020	215,6	215,7	400	419
2020	4e kwartaal, 2020	213,7	210,0	374	384

StatLine: Vacatures, Vacatures, seizoengecorrigeerd en Werkloze beroepsbevolking.

Nog steeds krapte op de arbeidsmarkt

Veranderingen in de situatie op de arbeidsmarkt komen scherp tot uiting in de verhouding tussen het aantal vacatures en het aantal werklozen. Halverwege 2008 waren het aantal vacatures en het aantal werklozen bijna met elkaar in evenwicht: er was sprake van een gespannen arbeidsmarkt. Door de financiële crisis daalde het aantal vacatures daarna snel, terwijl het aantal werklozen opliep. Eind 2013 waren er uiteindelijk ruim zevenmaal zoveel werklozen als vacatures.

Vervolgens daalde het aantal werklozen per vacature sterk. Hierdoor waren er in 2019 gemiddeld 1,1 werklozen per vacature beschikbaar. Dit betekent dat de arbeidsmarkt in 2019 nog meer gespannen was dan in 2000–2001 en 2008. Op basis van de beschikbare cijfers lijkt het erop dat 1971 het laatste jaar was dat de arbeidsmarkt krapper was dan in 2019.

In het eerste kwartaal van 2020 bereikte het aantal werklozen de laagste stand in de cijferreeks vanaf 2003. In maart 2020 was het aantal werklozen teruggelopen tot 273 duizend. Eind maart 2020 was het aantal openstaande vacatures echter met recordsnelheid teruggelopen, zodat het aantal werklozen per vacature verder opliep. Gemiddeld over 2020 kwam de verhouding werklozen/vacatures uit op 1,6, waarmee de arbeidsmarkt minder krap was dan in 2018 en 2019. Sinds eind 2017 heeft de verhouding werklozen/vacatures onder de 2,0 gelegen. Eind 2020 waren er 1,8 werklozen per vacature, oftewel 55 vacatures per 100 werklozen.

Toon tabel2.4 Werklozen per vacature ¹⁾Verberg tabel2.4 Werklozen per vacature ¹⁾

2.4 Werklozen per vacature ¹⁾

Jaar	Werklozen per vacature
'00	1,4
'01	1,4
'02	2,1
'03	3,6
'04	3,9
'05	3,3
'06	2,0
'07	1,5
'08	1,3
'09	2,7
'10	3,6
'11	3,3
'12	4,6
'13	6,8
'14	6,1
'15	4,7
'16	3,5
'17	2,2
'18	1,4
'19	1,1
'20	1,6
1)Gemiddeld aantal werklozen in een jaar gedeeld door het gemiddeld aantal openstaande vacatures in dat jaar.

Sinds het vierde kwartaal van 2017 was de Nederlandse arbeidsmarkt gespannen. Dit betekent dat de vraag naar arbeid bovengemiddeld is en het beschikbare aanbod van arbeid relatief laag. Bij deze cijfers moet wel worden aangetekend dat dit een totaalcijfer is. Per bedrijfstak, beroepsgroep of regio kan de verhouding werklozen/vacatures variëren. Mede hierdoor kunnen er naast elkaar toch nog omvangrijke groepen werkloos zijn, terwijl bedrijven en instellingen nog steeds veel vacatures hebben uitstaan.

In deze werkloosheidscijfers tellen alleen de personen mee die geen betaald werk hebben maar daar wel direct voor beschikbaar zijn en er ook recent naar gezocht hebben (definitie van de International Labour Organization, ILO). Dat zijn niet alle personen zonder werk die zouden willen werken. Daarnaast zijn er ook mensen met deeltijdwerk, die meer uren zouden willen werken. Ook de omvang van dit overige onbenut arbeidspotentieel is in 2020 toegenomen. Hoofdstuk 3 gaat verder in op de verschillende groepen die tezamen het onbenut arbeidspotentieel vormen.

In Europa behoren Nederland en Duitsland tot de groep landen met een relatief gespannen arbeidsmarkt. In 2020 waren er alleen in Tsjechië minder werklozen per vacature. Griekenland en Spanje hebben veel werklozen en relatief weinig openstaande vacatures, zodat daar de arbeidsmarkt veel ruimer is dan in Nederland (zie ook Eurostat: Werkloze beroepsbevolking EU en Vacatures EU; niet voor alle EU-landen zijn vacaturecijfers beschikbaar).

In een schematische voorstelling is te zien hoe de spanning op de arbeidsmarkt zich vanaf het vierde kwartaal van 2012 heeft ontwikkeld. De figuur is een grafische weergave van de spanning tussen de vraag naar extra arbeid en het beschikbare aanbod hiervan, per kwartaal gemeten. In het laatste kwartaal van 2017 bereikte de spanning voor het eerst het kwadrant van de ‘gespannen arbeidsmarkt’. Daarna is de krapte op de arbeidsmarkt verder toegenomen, tot eind 2019. In de loop van 2020 veranderen de aantallen vacatures en werklozen per kwartaal sterk, waardoor de lijn in de grafiek steeds van richting verandert. Vanwege de bijzondere omstandigheden in 2020 zijn de marges op deze cijfers groter dan anders. Per saldo lijkt de arbeidsmarkt op grond van deze indicator nog heel 2020 als ‘gespannen’ getypeerd te kunnen worden, al werden de grenzen van de andere kwadranten dicht genaderd.

Een andere manier om de spanning op de arbeidsmarkt weer te geven, is de verhouding tussen het aantal vacatures en het aantal banen van werknemers: de vacaturegraad. Volgens deze indicator bereikte de spanning op de arbeidsmarkt halverwege 2019 zijn hoogtepunt. De vacaturegraad, het aantal openstaande vacatures per duizend banen van werknemers, kwam toen uit op 34. Daarmee kwam ook deze graadmeter uit boven de hoogste stand die eerder in 2007 en 2008 werd genoteerd. In de tussenliggende jaren was de vacaturegraad gezakt tot 12.

Eind 2020 waren er gemiddeld 25 vacatures per duizend banen van werknemers, 8 minder dan een jaar eerder. In alle bedrijfstakken liep de vacaturegraad terug. De sterkste afname was voor de twee bedrijfstakken horeca en cultuur, sport en recreatie. De spanning was eind 2020 relatief het hoogst in de bedrijfstakken informatie en communicatie (54 openstaande vacatures per duizend banen) en de bouwnijverheid (46). Het onderwijs kent de laagste vacaturegraad (11) (zie ook StatLine: Vacaturegraad).

Na zes jaar groei nu minder banen

Het aantal banen van werkzame personen daalde in 2020 met 48 duizend (–‍0,4 procent). Hiermee kwam het gemiddelde aantal banen in 2020 uit op 10,7 miljoen. Dit baanverlies volgt op een periode van zes jaar waarin er in het totaal 1 017 duizend banen bijkwamen. Sinds 1995 zijn er vier jaren waarin het baanverlies groter was dan in 2020; het meest in 2013 (–‍134 duizend banen).

Het verlies aan banen betrof alleen de werknemers. Het aantal banen van werknemers nam in 2020 af met 104 duizend tot 8,4 miljoen. Bij de zelfstandigen liep het aantal banen verder op met 56 duizend tot 2,3 miljoen.

Het aantal banen van werknemers piekte eerst in 2008 met ruim 8 miljoen. Uit de cijfers die voor seizoeninvloeden zijn gecorrigeerd blijkt dat er vervolgens in anderhalf jaar tijd in totaal bijna 200 duizend werknemersbanen verloren gingen. In 2010 keerde de groei terug. Tot medio 2011 nam het aantal werknemersbanen weer toe met bijna 140 duizend, maar het bleef onder de 8 miljoen. Daarna volgden drie jaren van krimp, waarbij meer banen verloren gingen dan direct na het begin van de financiële crisis.

In het eerste kwartaal van 2014 bereikte het aantal werknemersbanen een dieptepunt, met 319 duizend minder dan op het hoogtepunt in 2008 (oftewel –‍4,0 procent). Vervolgens brak een periode aan waarin het aantal werknemersbanen fors groeide. Die duurde voort tot en met het eerste kwartaal van 2020. In de 24 kwartalen tot en met het eerste kwartaal van 2020 kwamen er in totaal 865 duizend werknemersbanen bij. Vervolgens gingen in het tweede kwartaal 305 duizend banen verloren (–‍3,6 procent), waarna er in het derde kwartaal weer 159 duizend banen bijkwamen. Niet eerder werden uitkomsten met een dergelijke omvang gemeten. In de cijferreeks over de afgelopen 25 jaar was de afname van kwartaal op kwartaal tot en met 2019 nooit groter dan 70 duizend banen (eerste kwartaal 2020) en de toename nooit groter dan 93 duizend (vierde kwartaal 2006).

Ook in het vierde kwartaal van 2020 daalde het aantal banen nog met 5 duizend. Hierdoor waren er in het vierde kwartaal van 2020 144 duizend werknemersbanen minder dan een jaar eerder (–‍1,7 procent). Daarmee is het verlies aan werknemersbanen ten opzichte van een jaar eerder minder groot dan in 2009 en 2013: tussen het vierde kwartaal van 2008 en het vierde kwartaal van 2009 gingen 175 duizend werknemersbanen verloren en tussen het derde kwartaal van 2012 en het derde kwartaal van 2013 155 duizend werknemersbanen.

Zoals hierboven al is gemeld, bleef het aantal banen van zelfstandigen in 2020 stijgen. Rond de eeuwwisseling gingen veel banen van zelfstandigen verloren. In de periode 1997–2003 liep het aantal banen van zelfstandigen terug met 130 duizend (–‍8 procent). Vanaf 2004 stijgt het aantal zelfstandigenbanen elk jaar. In 2020 zette de banengroei elk kwartaal door. Hierdoor komt het gemiddeld aantal zelfstandigenbanen in 2020 ruim 700 duizend hoger uit dan in 2003 (+44 procent). Daarmee is het aandeel zelfstandigen in het totaal aantal banen opgelopen tot 21,5 procent, net iets meer dan de 21,3 procent uit 1995.

Bij optelling van de banen van werknemers en zelfstandigen blijkt eerst in 2011 het aantal banen van 2008 overtroffen te worden. Daarna daalt het aantal stevig tot begin 2014 en gaat vervolgens weer groeien. In het eerste kwartaal van 2020 waren er 10 861 duizend banen. Dat zijn er 970 duizend meer dan in het derde kwartaal van 2008, aan het begin van de economische crisis. In de laatste drie kwartalen van 2020 loopt het totaal aantal banen per saldo terug met 122 duizend.

Toon tabel2.9 Banen van werkzame personen (mln)Verberg tabel2.9 Banen van werkzame personen (mln)

2.9 Banen van werkzame personen (mln)

Jaar	Kwartaal	Banen	Banen seizoengecorrigeerd
'00	1e kwartaal, '00	8,846	8,955
'00	2e kwartaal, '00	9,046	9,007
'00	3e kwartaal, '00	9,135	9,053
'00	4e kwartaal, '00	9,078	9,09
'01	1e kwartaal, '01	9,007	9,115
'01	2e kwartaal, '01	9,178	9,14
'01	3e kwartaal, '01	9,25	9,17
'01	4e kwartaal, '01	9,169	9,188
'02	1e kwartaal, '02	9,103	9,202
'02	2e kwartaal, '02	9,252	9,208
'02	3e kwartaal, '02	9,279	9,211
'02	4e kwartaal, '02	9,182	9,211
'03	1e kwartaal, '03	9,103	9,176
'03	2e kwartaal, '03	9,181	9,147
'03	3e kwartaal, '03	9,188	9,122
'03	4e kwartaal, '03	9,09	9,12
'04	1e kwartaal, '04	9,006	9,082
'04	2e kwartaal, '04	9,127	9,09
'04	3e kwartaal, '04	9,163	9,103
'04	4e kwartaal, '04	9,061	9,098
'05	1e kwartaal, '05	9,084	9,139
'05	2e kwartaal, '05	9,208	9,168
'05	3e kwartaal, '05	9,244	9,193
'05	4e kwartaal, '05	9,164	9,21
'06	1e kwartaal, '06	9,248	9,298
'06	2e kwartaal, '06	9,379	9,339
'06	3e kwartaal, '06	9,457	9,41
'06	4e kwartaal, '06	9,493	9,531
'07	1e kwartaal, '07	9,536	9,581
'07	2e kwartaal, '07	9,705	9,672
'07	3e kwartaal, '07	9,785	9,737
'07	4e kwartaal, '07	9,755	9,783
'08	1e kwartaal, '08	9,792	9,84
'08	2e kwartaal, '08	9,901	9,869
'08	3e kwartaal, '08	9,933	9,892
'08	4e kwartaal, '08	9,877	9,89
'09	1e kwartaal, '09	9,823	9,874
'09	2e kwartaal, '09	9,843	9,807
'09	3e kwartaal, '09	9,815	9,783
'09	4e kwartaal, '09	9,777	9,786
'10	1e kwartaal, '10	9,672	9,726
'10	2e kwartaal, '10	9,824	9,785
'10	3e kwartaal, '10	9,827	9,797
'10	4e kwartaal, '10	9,804	9,817
'11	1e kwartaal, '11	9,834	9,871
'11	2e kwartaal, '11	9,947	9,917
'11	3e kwartaal, '11	9,959	9,928
'11	4e kwartaal, '11	9,929	9,925
'12	1e kwartaal, '12	9,844	9,921
'12	2e kwartaal, '12	9,955	9,905
'12	3e kwartaal, '12	9,894	9,874
'12	4e kwartaal, '12	9,865	9,836
'13	1e kwartaal, '13	9,697	9,783
'13	2e kwartaal, '13	9,799	9,761
'13	3e kwartaal, '13	9,789	9,75
'13	4e kwartaal, '13	9,737	9,739
'14	1e kwartaal, '14	9,639	9,726
'14	2e kwartaal, '14	9,799	9,744
'14	3e kwartaal, '14	9,769	9,767
'14	4e kwartaal, '14	9,819	9,796
'15	1e kwartaal, '15	9,736	9,832
'15	2e kwartaal, '15	9,912	9,865
'15	3e kwartaal, '15	9,934	9,901
'15	4e kwartaal, '15	9,938	9,943
'16	1e kwartaal, '16	9,893	9,956
'16	2e kwartaal, '16	10,054	10,01
'16	3e kwartaal, '16	10,07	10,057
'16	4e kwartaal, '16	10,125	10,111
'17	1e kwartaal, '17	10,097	10,174
'17	2e kwartaal, '17	10,295	10,24
'17	3e kwartaal, '17	10,328	10,318
'17	4e kwartaal, '17	10,403	10,393
'18	1e kwartaal, '18	10,404	10,473
'18	2e kwartaal, '18	10,569	10,539
'18	3e kwartaal, '18	10,634	10,606
'18	4e kwartaal, '18	10,655	10,653
'19	1e kwartaal, '19	10,647	10,708
'19	2e kwartaal, '19	10,791	10,747
'19	3e kwartaal, '19	10,773	10,781
'19	4e kwartaal, '19	10,878	10,837
'20	1e kwartaal, '20	10,787	10,861
'20	2e kwartaal, '20	10,614	10,565
'20	3e kwartaal, '20	10,728	10,734
'20	4e kwartaal, '20	10,77	10,739

StatLine: Banen van werkzame personen.

Toon tabel2.10 Ontwikkeling banen van werknemers en zelfstandigen (x 1 000)Verberg tabel2.10 Ontwikkeling banen van werknemers en zelfstandigen (x 1 000)

2.10 Ontwikkeling banen van werknemers en zelfstandigen (x 1 000)

Jaar	Banen van werknemers	Banen van zelfstandigen
'00	185	-46
'01	161	-36
'02	52	1
'03	-46	-18
'04	-79	27
'05	42	44
'06	147	73
'07	225	75
'08	143	37
'09	-77	15
'10	-57	25
'11	72	63
'12	-54	26
'13	-139	5
'14	-40	41
'15	77	46
'16	113	43
'17	206	40
'18	230	55
'19	175	31
'20	-104	56

StatLine: Banen van werkzame personen.

Hoewel het gemiddeld aantal banen in 2020 met 48 duizend afnam, was in het merendeel van de bedrijfstakken nog sprake van banengroei. Het aantal banen nam het meest toe in de zorg, waar er 45 duizend banen bij kwamen (2,7 procent). Nog iets hogere groeicijfers waren er voor de informatie en communicatie (4,7 procent) en het openbaar bestuur (2,8 procent). Ook in de financiële dienstverlening kwamen er 4 duizend banen bij, dat is voor het eerst na 2007. Aan de andere kant gingen echter veel banen verloren bij de uitzendbureaus (–‍126 duizend), de horeca (–‍42 duizend) en vervoer en opslag (–‍8 duizend).

Toon tabel2.11 Banengroei ¹⁾, 2020 (x 1 000)Verberg tabel2.11 Banengroei ¹⁾, 2020 (x 1 000)

2.11 Banengroei ¹⁾, 2020 (x 1 000)

Bedrijfstak	Banengroei
Zorg	45
Informatie en communicatie	16
Openbaar bestuur	15
Zakelijke dienstverlening (excl. uitzendbureaus)	14
Cultuur, recreatie, overige diensten	12
Handel	12
Onderwijs	11
Financiële dienstverlening	4
Bouwnijverheid	2
Verhuur/handel onroerend goed	1
Landbouw en visserij	-2
Industrie	-4
Vervoer en opslag	-8
Horeca	-42
Uitzendbureaus	-126
1)Jaargemiddelde t.o.v. een jaar eerder.

StatLine: Banen van werkzame personen.

In vergelijking met 2010 lag het gemiddeld aantal banen van werknemers en zelfstandigen in 2020 per saldo 943 duizend boven dat van 2010 (+9,6 procent). In bijna alle bedrijfstakken groeide de werkgelegenheid, het meest in de zakelijke dienstverlening (exclusief uitzendbureaus), de zorg, de handel en de uitzendbureaus. In de informatie en communicatie was de banengroei relatief het grootst (+32 procent). Alleen in de financiële dienstverlening (–‍49 duizend) en de verhuur en handel van onroerend goed (–‍4 duizend) gingen banen verloren.

Toon tabel2.13 Ontwikkeling banen van werkzame personen, 2020 t.o.v. 2010 (x 1 000)Verberg tabel2.13 Ontwikkeling banen van werkzame personen, 2020 t.o.v. 2010 (x 1 000)

2.13 Ontwikkeling banen van werkzame personen, 2020 t.o.v. 2010 (x 1 000)

Bedrijfstak	Verandering
Zakelijke dienstverlening (excl. uitzendbureaus)	201
Zorg	157
Handel	152
Uitzendbureaus	138
Informatie en communicatie	89
Horeca	85
Cultuur, recreatie, overige diensten	74
Onderwijs	60
Vervoer en opslag	21
Industrie	10
Bouwnijverheid	3
Landbouw en visserij	1
Openbaar bestuur	0
Verhuur/handel onroerend goed	-2
Financiële dienstverlening	-49

StatLine: Banen van werkzame personen.

Gewerkte uren dalen sterker

In de cijfers over de baanontwikkeling komt niet tot uiting dat een deel van de werkenden als gevolg van de coronamaatregelen niet volledig aan het werk is of gedwongen thuiszit. Zij hebben nog steeds werk, de werknemers krijgen ook hun loon uitbetaald en de zelfstandigen hebben misschien recht op een uitkering, maar zij zijn niet daadwerkelijk aan het werk. Daarom is het zinvol om ook te kijken naar de cijfers over het volume aan gewerkte uren. In die cijfers zijn de niet-gewerkte uren als gevolg van coronamaatregelen op het totaal in mindering gebracht. Uit de ontwikkeling van het aantal gewerkte uren blijkt zowel de verandering in het aantal banen als het effect van de coronamaatregelen.

Het totaal aantal gewerkte uren lag, gecorrigeerd voor seizoenseffecten, al in het eerste kwartaal van 2020 2,1 procent onder dat van het vierde kwartaal van 2019. In het tweede kwartaal daalde het aantal gewerkte uren nog eens met 5,4 procent. In het derde kwartaal was er weliswaar fors herstel (+4,9 procent), maar ook in het vierde kwartaal was er weer een daling van 1,2 procent. In 2020 werd in totaal 470 miljoen uur minder gewerkt dan in 2019. Dat is een afname van 3,4 procent.

Deze cijfers over het aantal gewerkte uren wijzen op een grotere afname van economische activiteit dan op grond van de banencijfers het geval lijkt te zijn. De banenkrimp was beperkt tot 0,4 procent, hetgeen het saldo was van 1,2 procent minder werknemersbanen en een groei van 2,5 procent bij de banen van zelfstandigen. Het totale volume aan gewerkte uren nam zowel bij de werknemers als bij de zelfstandigen met 3,4 procent af. Hierdoor bereikte ook het aantal gewerkte uren per werkende een nieuwe laagste stand: 1 399 uren per werkende. Vooral zelfstandigen werkten minder uren: gemiddeld 97 uur per werkende minder dan in 2019 (–‍5,4 procent). Bij de werknemers was dat gemiddeld –‍31 uur per werkende (–‍2,3 procent).

In de horeca liep in 2020 het totaal aantal gewerkte uren het meest terug, namelijk met 21 procent. Daarmee was deze bedrijfstak goed voor een kwart van de totale teruggang in het totaal aantal gewerkte uren. Het verlies aan gewerkte uren bij de uitzendbureaus was bijna net zo groot.

Toon tabel2.15 Ontwikkeling gewerkte uren, 2020 t.o.v. 2019 (%)Verberg tabel2.15 Ontwikkeling gewerkte uren, 2020 t.o.v. 2019 (%)

2.15 Ontwikkeling gewerkte uren, 2020 t.o.v. 2019 (%)

Bedrijfstak	Verandering gewerkte uren
Informatie en communicatie	4,1
Openbaar bestuur	3,3
Financiële dienstverlening	1,9
Verhuur/handel onroerend goed	0,7
Zorg	0,3
Onderwijs	-1,0
Landbouw en visserij	-1,4
Zakelijke dienstverlening (excl. uitzendbureaus)	-2,2
Handel	-3,2
Bouwnijverheid	-3,4
Industrie	-4,3
Cultuur, recreatie, overige diensten	-5,7
Vervoer en opslag	-6,7
Uitzendbureaus	-11,6
Horeca	-21,0

StatLine: Gewerkte uren.

Toon tabel2.17 Gewerkte uren per werkende in de Europese Unie, 2020 (uren)Verberg tabel2.17 Gewerkte uren per werkende in de Europese Unie, 2020 (uren)

2.17 Gewerkte uren per werkende in de Europese Unie, 2020 (uren)

Land	Gewerkte uren
Polen	1981
Kroatië	1834
Malta	1827
Griekenland	1822
Litouwen	1806
Letland	1803
Roemenië	1795
Portugal	1750
Ierland	1745
Estland	1738
Tsjechië	1705
Cyprus	1698
Hongarije	1660
Bulgarije	1605
Zweden¹⁾	1605
Finland	1582
Spanje	1577
België¹⁾	1576
Slowakije	1572
Italië	1559
EU-27	1545
Slovenië	1515
Oostenrijk	1503
Luxemburg	1427
Frankrijk	1402
Nederland	1399
Denemarken	1346
Duitsland	1332
1) Cijfer van 2019.

Eurostat: Gewerkte uren en werkzame personen, EU.

Doordat in Nederland veel in deeltijd wordt gewerkt, is het aantal gewerkte uren per werkende lager dan in veel andere landen van de Europese Unie. Alleen in Duitsland en Denemarken was het gemiddeld aantal gewerkte uren in 2020 nog iets lager dan in Nederland. In vergelijking met 2019 is het aantal gewerkte uren per werkende flink afgenomen; het gemiddelde in de Europese Unie komt 4,9 procent lager uit.

In de Europese Unie is de bedrijfstak nijverheid (exclusief bouw) en energie goed voor 17 procent van alle gewerkte uren van werknemers en zelfstandigen. Dit loopt uiteen van 9 procent in Letland tot 28 procent in Bulgarije. In Nederland omvat deze bedrijfstak 16 procent van de gewerkte uren. Nederland is relatief goed vertegenwoordigd in de financiële dienstverlening, terwijl het aandeel van de bouwnijverheid relatief laag is.

Toon tabel2.18 Samenstelling werkgelegenheid ¹⁾ naar bedrijfstak in de Europese Unie, 2019 (%)Verberg tabel2.18 Samenstelling werkgelegenheid ¹⁾ naar bedrijfstak in de Europese Unie, 2019 (%)

2.18 Samenstelling werkgelegenheid ¹⁾ naar bedrijfstak in de Europese Unie, 2019 (%)

	Landbouw en visserij	Nijverheid (geen bouw) en energie	Bouwnijverheid	Handel, vervoer en horeca	Informatie en communicatie	Financiële dienstverlening	Verhuur en handel van onroerend goed	Zakelijke dienstverlening	Overheid en zorg	Cultuur, recreatie, overige diensten
Roemenië	18,1	22,4	9,0	24,7	2,1	1,3	0,4	5,0	13,9	3,1
België	15,2	20,5	5,9	26,6	3,1	1,9	0,7	6,9	16,1	3,2
Polen	9,4	24,5	8,1	23,1	2,6	2,4	0,9	6,2	19,5	3,3
Bulgarije	3,3	27,6	8,1	24,0	3,1	1,7	2,0	8,8	17,9	3,6
Estland	11,5	9,3	4,1	37,6	2,0	1,9	0,4	8,9	19,4	4,7
Duitsland	6,5	20,6	8,0	27,3	3,5	2,2	0,3	6,9	20,7	4,0
Slovenië	3,2	23,8	8,5	26,4	3,1	1,9	1,1	10,6	18,3	3,1
Italië	6,8	18,6	8,1	27,7	2,7	1,5	0,9	8,1	21,6	4,1
Slowakije	8,8	22,8	6,9	21,1	3,1	1,9	0,6	12,6	18,2	3,8
Ierland	8,1	16,3	8,0	27,1	4,1	1,6	2,4	8,8	19,7	4,1
Litouwen	5,8	20,7	7,7	23,6	3,4	1,8	1,6	10,8	20,3	4,3
Tsjechië	3,3	21,0	7,8	25,2	5,0	1,9	1,5	8,3	21,2	4,8
Griekenland	5,6	17,1	6,5	27,8	2,6	2,5	0,9	12,3	15,3	9,4
Portugal	6,3	16,1	6,4	27,9	2,3	1,7	1,3	12,3	20,3	5,3
Hongarije	5,6	9,6	8,2	32,2	3,0	4,1	0,6	10,1	16,6	10,0
Nederland	5,2	15,8	7,1	26,7	3,1	2,7	1,5	12,5	21,3	4,2
EU-27	5,4	16,7	7,1	25,3	3,1	2,3	1,1	12,2	21,3	5,4
Finland	4,4	11,5	7,5	31,0	2,8	1,7	1,2	12,5	19,8	7,7
Denemarken	6,4	12,5	7,9	26,4	4,4	4,2	0,5	11,4	22,8	3,5
Cyprus	1,6	19,4	6,4	22,1	3,3	2,6	1,0	13,6	24,6	5,4
Spanje	4,3	13,8	9,8	20,6	4,2	1,7	1,0	12,0	27,6	4,9
Luxemburg	3,1	9,8	5,7	27,5	3,6	4,5	1,5	16,6	19,9	7,7
Kroatië	2,4	12,0	7,4	24,0	3,9	2,8	1,6	11,6	29,5	4,6
Frankrijk	3,9	10,5	7,2	23,9	3,5	2,9	1,4	16,2	25,7	4,9
Zweden	2,6	13,1	7,8	21,0	3,9	1,6	1,8	11,1	32,6	4,4
Malta	2,9	10,5	6,7	23,9	3,9	2,4	0,8	20,7	23,4	4,7
Letland	0,4	8,6	11,4	22,8	4,8	10,9	1,0	16,8	19,3	4,1
Oostenrijk	2,0	11,6	6,4	21,0	2,9	2,2	0,6	22,6	26,5	4,2
1)Op basis van het aantal gewerkte uren.

Eurostat: Gewerkte uren per bedrijfstak, EU

Zorg telt de meeste banen

Met 1 725 duizend banen was de zorg in 2020 de grootste bedrijfstak (op basis van de indeling die in deze publicatie wordt gehanteerd). Daarmee is 16 procent van alle banen van werknemers en zelfstandigen te vinden in deze bedrijfstak. De zorg omvat niet alleen gezondheidszorg, maar ook verzorging en welzijn. De bedrijfstakken handel en zakelijke dienstverlening (exclusief uitzendbureaus) volgen op de voet met elk 1,6 miljoen banen. Tot en met 2008 was de handel de grootste bedrijfstak, terwijl de industrie in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw de koploper was. Tegenwoordig telt de zorg tweemaal zoveel banen als de industrie. Doordat in de zorg veelal in deeltijdbanen wordt gewerkt, is de handel de grootste bedrijfstak als met andere werkgelegenheidsmaatstaven wordt gemeten dan het aantal banen.

Toon tabel2.19 Banen van werknemers en zelfstandigen, 2020 (x 1 000)Verberg tabel2.19 Banen van werknemers en zelfstandigen, 2020 (x 1 000)

2.19 Banen van werknemers en zelfstandigen, 2020 (x 1 000)

Bedrijfstak	Banen van werknemers	Banen van zelfstandigen
Zorg	1398	327
Handel	1405	238
Zakelijke dienstverlening (excl. uitzendbureaus)	889	716
Industrie	767	65
Uitzendbureaus	696	10
Onderwijs	538	94
Bouwnijverheid	335	227
Cultuur, recreatie, overige diensten	316	241
Openbaar bestuur	532	0
Horeca	395	102
Vervoer en opslag	385	50
Informatie en communicatie	290	78
Landbouw en visserij	119	130
Financiële dienstverlening	211	8
Verhuur/handel onroerend goed	69	19

StatLine: Banen van werkzame personen.

De afname van het aantal banen van werknemers en zelfstandigen in 2020 kwam volledig voor rekening van mannen. Het totaal aantal banen waarin mannen werken daalde met 55 duizend, dat van vrouwen nam toe met 7 duizend. Nog steeds zijn de meeste banen in handen van mannen (52 procent), maar het verschil wordt geleidelijk kleiner. In 1995 was het mannenaandeel nog 57 procent (zie ook StatLine: Banen en Banen (jaarcijfers).

In 2010–2020 steeg het aantal banen van mannen met 396 duizend, terwijl het aantal banen van vrouwen toenam met 547 duizend. Deze ontwikkeling hangt voor een deel samen met de banengroei per bedrijfstak: vrouwen zijn sterk vertegenwoordigd in de zorg, waar het aantal banen jarenlang toenam. Ook in het onderwijs, het openbaar bestuur en de overige dienstverlening kwamen er vooral vrouwen bij. Mannen profiteerden van de banengroei bij uitzendbureaus en de informatie en communicatie.

In de zorg is inmiddels 84 procent van de werknemersbanen in handen van vrouwen, bij het onderwijs is dat 65 procent. Ook in de cultuur, recreatie en overige diensten zijn vrouwen in de meerderheid. In de horeca zijn de banen van werknemers gelijk verdeeld over beide seksen. Bij de overige bedrijfstakken zijn mannen in de meerderheid, het sterkst in de bouwnijverheid, waar maar 1 op de 8 werknemersbanen voor vrouwen is.

Toon tabel2.20 Aandeel vrouwen in het aantal werknemersbanen, 2020 (% van het aantal werknemersbanen per bedrijfstak)Verberg tabel2.20 Aandeel vrouwen in het aantal werknemersbanen, 2020 (% van het aantal werknemersbanen per bedrijfstak)

2.20 Aandeel vrouwen in het aantal werknemersbanen, 2020 (% van het aantal werknemersbanen per bedrijfstak)

Bedrijfstak	Werknemersbanen vrouwen
Zorg	84,3
Onderwijs	65,1
Cultuur, recreatie, overige diensten	61,9
Horeca	50,3
Verhuur/handel onroerend goed	48,9
Handel	46,6
Financiële dienstverlening	43,9
Zakelijke dienstverlening (excl. uitzendbureaus)	43,4
Openbaar bestuur	42,9
Uitzendbureaus	39,2
Landbouw en visserij	34,9
Informatie en communicatie	27,7
Vervoer en opslag	24,7
Industrie	22,8
Bouwnijverheid	12,5

StatLine: Banen van werknemers.

Deeltijdwerk in ruim de helft van alle werknemersbanen

De afgelopen decennia is het aantal deeltijdbanen in Nederland sterk gestegen. Hierdoor zijn er sinds ongeveer 2007 meer deeltijdbanen dan voltijdbanen voor werknemers. In 2020 was het aandeel deeltijdbanen voor werknemers opgelopen tot 55 procent. In deeltijdbanen ligt de overeengekomen arbeidsduur onder het aantal uren dat hoort bij een volledige dag- en weektaak.

De percentages verschillen sterk bij mannen en vrouwen. Van de werknemersbanen die door vrouwen worden vervuld, is ruim drie kwart een deeltijdbaan. Het aandeel deeltijdbanen van mannen is met 33 procent aanzienlijk kleiner.

Het aandeel deeltijders varieert ook sterk per bedrijfstak. In de zorg is 82 procent van de werknemersbanen een deeltijdbaan. Ook de werknemers in de horeca en de cultuur, recreatie en overige diensten hebben vooral deeltijdbanen. Onderaan de ranglijst staat de bouwnijverheid met 21 procent deeltijdbanen. In alle bedrijfstakken zijn de banen van vrouwen voor het merendeel deeltijdbanen, zelfs in de bouwnijverheid heeft drie kwart van de vrouwen een deeltijdbaan. Dit in tegenstelling tot de banen in handen van mannen, die in de meeste bedrijfstakken voor het merendeel door voltijders worden bezet. Alleen in de bedrijfstakken horeca, cultuur, recreatie en overige diensten, de zorg en de uitzendbureaus werkt ook het merendeel van de mannen in deeltijd (zie ook StatLine: Banen van werknemers).

Minder mensen aan het werk

In 2020 waren er 56 duizend mensen minder aan het werk dan een jaar eerder. In de vijf jaar daarvoor was het aantal mensen met betaald werk juist elk jaar verder opgelopen. Gemiddeld 9,5 miljoen mensen hadden in 2020 betaald werk in Nederland. Dat zijn er 741 duizend meer dan in 2010. In 2020 daalde het aantal werknemers met 91 duizend, terwijl het aantal zelfstandigen toenam met 35 duizend. Deze ontwikkelingen komen in grote lijnen overeen met die van het aantal banen.

Tot de werkzame personen wordt iedereen gerekend die betaald werk doet bij een bedrijf, instelling of particulier huishouden in Nederland, ongeacht het aantal uren dat daarmee gemoeid is. Overigens is het aantal mensen dat in de loop van het jaar gewerkt heeft veel groter dan het aantal mensen dat gemiddeld in het jaar gewerkt heeft. Iemand die maar een half jaar gewerkt heeft, telt voor het gemiddelde namelijk als een halve werkzame persoon. Veel mensen werken maar een deel van het jaar. Denk bijvoorbeeld aan schoolverlaters of mensen die met pensioen gaan. Ook mensen die ontslagen worden of van wie het contract niet verlengd wordt, moeten op zoek naar ander werk, wat vaak enige tijd kost.

De 9,5 miljoen werkzame personen die Nederland in 2020 telde, bezetten gemiddeld 10,7 miljoen banen. Zowel voltijdbanen als deeltijdbanen tellen mee. Gemiddeld heeft een baan een arbeidsduur die gelijk is aan 72 procent van een voltijdbaan. Anders gezegd: de gemiddelde baan is een baan van 0,72 vte. Hierdoor komt het arbeidsvolume uit op circa 7,8 miljoen arbeidsjaren.

De vierde maatstaf om de werkgelegenheid te meten, is het aantal feitelijk gewerkte uren. Niet-gewerkte uren als gevolg van vakantie, arbeidsduurverkorting, ziekte en dergelijke tellen hierbij niet mee, overwerkuren wel. In totaal werd vorig jaar ruim 13 miljard uur gewerkt. Dat is gemiddeld 1 242 uur per baan. Doordat een aanzienlijke groep mensen in twee of meer banen werkzaam is, zijn werkenden gemiddeld 1 399 uur per jaar aan het werk. Mannen met betaald werk werken gemiddeld 1 619 uur per jaar, vrouwen 28 procent minder. En omdat er ook nog steeds meer mannen dan vrouwen betaald werk hebben, wordt uiteindelijk 60 procent van het totaal aantal gewerkte uren gemaakt door mannen en 40 procent door vrouwen (zie ook StatLine: Gewerkte uren).

Toon tabel2.25 Werkgelegenheid sinds 1970Verberg tabel2.25 Werkgelegenheid sinds 1970

2.25 Werkgelegenheid sinds 1970

Jaar	Gewerkte uren (mld)	Gewerkte uren, nieuwe reeks	Banen (mln)	Banen, nieuwe reeks	Werkzame personen (mln)	Werkzame personen, nieuwe reeks	Arbeidsjaren (mln)	Arbeidsjaren, nieuwe reeks
1970	9,964	.	5,936	.	5,447	.	4,939	.
1971	9,932	.	6,015	.	5,515	.	4,984	.
1972	9,833	.	6,014	.	5,505	.	4,962	.
1973	9,828	.	6,106	.	5,576	.	5,01	.
1974	9,625	.	6,172	.	5,629	.	5,041	.
1975	9,343	.	6,183	.	5,636	.	5,024	.
1976	9,45	.	6,268	.	5,705	.	5,052	.
1977	9,359	.	6,29	.	5,734	.	5,078	.
1978	9,283	.	6,363	.	5,8	.	5,124	.
1979	9,368	.	6,509	.	5,931	.	5,215	.
1980	9,514	.	6,633	.	6,033	.	5,28	.
1981	9,499	.	6,62	.	6,011	.	5,23	.
1982	9,311	.	6,545	.	5,931	.	5,118	.
1983	9,109	.	6,491	.	5,876	.	5,035	.
1984	9,142	.	6,559	.	5,932	.	5,05	.
1985	9,186	.	6,684	.	6,046	.	5,141	.
1986	9,341	.	6,878	.	6,214	.	5,258	.
1987	9,43	.	7,027	.	6,35	.	5,345	.
1988	9,585	.	7,157	.	6,465	.	5,428	.
1989	9,789	.	7,345	.	6,64	.	5,55	.
1990	10,046	.	7,55	.	6,829	.	5,695	.
1991	10,176	.	7,671	.	6,945	.	5,77	.
1992	10,427	.	7,79	.	7,035	.	5,845	.
1993	10,408	.	7,838	.	7,072	.	5,852	.
1994	10,515	.	7,907	.	7,127	.	5,853	.
1995	10,763	10,768	8,066	8,021	7,276	7,268	5,959	5,935
1996	.	11,104	.	8,206	.	7,42	.	6,073
1997	.	11,334	.	8,421	.	7,648	.	6,259
1998	.	11,578	.	8,645	.	7,83	.	6,44
1999	.	11,899	.	8,888	.	8,055	.	6,602
2000	.	12,01	.	9,027	.	8,203	.	6,703
2001	.	12,166	.	9,152	.	8,367	.	6,809
2002	.	12,104	.	9,204	.	8,427	.	6,797
2003	.	11,965	.	9,141	.	8,38	.	6,717
2004	.	11,996	.	9,089	.	8,285	.	6,668
2005	.	11,956	.	9,175	.	8,34	.	6,685
2006	.	12,189	.	9,395	.	8,521	.	6,833
2007	.	12,537	.	9,696	.	8,772	.	7,022
2008	.	12,736	.	9,876	.	8,915	.	7,148
2009	.	12,552	.	9,814	.	8,839	.	7,066
2010	.	12,463	.	9,782	.	8,779	.	7,025
2011	.	12,576	.	9,918	.	8,855	.	7,066
2012	.	12,465	.	9,889	.	8,837	.	7,023
2013	.	12,355	.	9,756	.	8,733	.	6,937
2014	.	12,438	.	9,757	.	8,725	.	6,927
2015	.	12,559	.	9,881	.	8,808	.	7,015
2016	.	12,854	.	10,036	.	8,943	.	7,159
2017	.	13,156	.	10,282	.	9,157	.	7,34
2018	.	13,496	.	10,566	.	9,396	.	7,563
2019	.	13,787	.	10,773	.	9,576	.	7,736
2020	.	13,317	.	10,725	.	9,519	.	.

StatLine: Werkgelegenheid (vanaf 1995) en Werkgelegenheid (oude reeks).

In vergelijking met 1970 is het aantal banen met ongeveer 82 procent toegenomen en zijn er 75 procent meer mensen aan het werk. Doordat deeltijdwerk een hoge vlucht heeft genomen, de voltijdwerkweek is verkort en werkenden tegenwoordig meer vakantiedagen hebben, is het totaal aantal gewerkte uren in Nederland echter beduidend minder toegenomen, namelijk met 34 procent. Terwijl werkenden in 1970 nog gemiddeld 1 829 uur per jaar werkten, was dat in 2020 bijna een kwart minder.