Over het onderzoek
1.1Introductie
Het ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV) en het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) hebben het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) gevraagd om in kaart te brengen hoe het de asielmigranten, die vanaf 2014 in Nederland zijn aangekomen, vergaat op terreinen als de asielprocedure, arbeidsmarkt, sociale zekerheid, onderwijs, gezondheidszorg en criminaliteit.
In 2017 zijn de eerste resultaten gepubliceerd over de positie van asielzoekers en statushouders in de periode 2014–medio 2016. Die periode stond voor veel asielzoekers in het teken van het verkrijgen van een verblijfsvergunning, het betrekken van een nieuwe woning, gezinshereniging en de start van de inburgeringsperiode, het volgen van onderwijs en het vinden van werk. Tussen 2018 en 2025 publiceerde het CBS jaarlijks een update, telkens met een extra jaar aan gegevens. Inmiddels heeft het CBS de negende update uitgevoerd; we weten nu ook hoeveel asielzoekers in de periode van juli 2024 tot en met juni 2025 naar Nederland zijn gekomen. De cijfers voor deze periode zijn voorlopig en kunnen nog wijzigen. Er is nu een actueler beeld van hoe het gaat met de statushouders die sinds 2014 in Nederland een verblijfsvergunning asiel hebben gekregen.
Net als in de vorige edities wordt ook in dit rapport aandacht besteed aan integratie op het gebied van arbeidsmarkt, inburgering, onderwijs, sociale zekerheid, zorggebruik, inkomen, criminaliteit en de inburgering van statushouders. Vanaf de editie van 2022 is de methodiek herzien.noot1 Hierdoor waren kleine verschillen in aantallen en percentages ontstaan ten opzichte van eerdere updates. Vanaf de editie van 2023 is er speciale aandacht voor de groep alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv’s), is er een set aan baanindicatoren toegevoegd, alsmede een apart hoofdstuk over Oekraïners onder de Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB) die sinds eind februari 2022 naar Nederland zijn gevlucht als gevolg van de oorlog in Oekraïne. In de editie van 2024 is informatie toegevoegd over de verschillende typen COA-opvanglocaties, loonkostensubsidies en vertrekprocedures en zijn de figuren over nareis en gezinshereniging aangepast. In de editie van 2025 is er informatie toegevoegd over hervestigers, het land waarnaartoe asielzoekers vertrekken bij vertrekprocedures en informatie over de nieuwe Wet Inburgering (Wi2021). In de huidige update is er informatie toegevoegd over veroordeelden, speciaal onderwijs en werkzaamheid onder asielzoekers. In deze editie volgen we vijf cohorten Oekraïners: het eerste halfjaar van 2022, het tweede halfjaar van 2022, het hele jaar 2023, het hele jaar 2024 en het eerste halfjaar van 2025.
Veel figuren bevatten een selectieknop die de lezer kan gebruiken om te filteren op cohort of nationaliteit. In de PDF-versie van dit rapport kan deze knop niet gebruikt worden, in de webversie wel. Aandelen over asielzoekers en statushouders worden steeds berekend op basis van het aantal in het originele cohort. Een deel van dit cohort kan op een peilmoment inmiddels uit Nederland zijn vertrokken of zijn overleden. Vaak wordt dit in de figuren weergegeven. Daarnaast is in sommige figuren weergegeven wat het aandeel is van een cohort asielzoekers of statushouders dat op een peilmoment nog in Nederland verblijft. Ook zijn kenmerken over statushouders in veel figuren uitgesplitst naar geslacht en leeftijdscategorie. Deze uitsplitsingen zijn te vinden in het dashboard. Uit eerder onderzoek (De Mooij et al., 2024; Engbersen et al., 2020; Maliepaard et al., 2017) blijkt dat er verschillen zijn in bijvoorbeeld onderwijsprestatie en arbeidsmarktparticipatie tussen asielmigranten naar land van herkomst. De getalsmatig grootste nationaliteitennoot2 worden daarom apart onderscheiden. In deze update zijn dit: Syrië, Eritrea, Irak, Afghanistan, Iran, Turkije, Jemen en Somalië. Asielzoekers en statushouders met andere nationaliteiten worden in deze publicatie gegroepeerd in de groep ‘Overig’.
Het CBS zal dit onderzoek tenminste tot en met editie 2031 jaarlijks uitvoeren, waardoor we de asielzoekers die sinds 2014 Nederland instromen en in Nederland een verblijfsvergunning krijgen, over een steeds langere periode kunnen volgen. Dit vergroot de meerwaarde van dit onderzoek: er wordt immers steeds meer bekend over hoe deze groep statushouders in Nederland participeert.
Deze cohortstudie op basis van registerinformatie maakt deel uit van het bredere onderzoeksprogramma LOCS/LOCOV (Longitudinaal Onderzoek Cohorten Syrische statushouders/Oekraïense Vluchtelingen), waarin ook kennispartners het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC), het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en Erasmus Universiteit Rotterdam samenwerken (Dagevos et al., 2020; Huijnk et al., 2021; Van der Meer et al., 2024).noot3
In dit onderzoek worden vijf (deels overlappende) groepen beschreven: asielzoekers in COA-opvang, statushouders, hervestigers, alleenstaande minderjarige vreemdelingen en Oekraïense vluchtelingen onder de RTB.
Onder asielzoekers in COA-opvang valt in dit onderzoek iedereen die wordt opgevangen door het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA). Hiertoe behoren zowel mensen die een lopende asielaanvraag hebben, als mensen die al een asielvergunning hebben ontvangen, maar nog wel wonen in een opvanglocatie van het COA. Deze laatste groep is formeel geen asielzoeker meer, maar statushouder: het asielverzoek is toegewezen. Zolang zij nog bij het COA verblijven, behoren ze in dit onderzoek echter ook nog wel tot de groep asielzoekers. Indien nareizende familieleden worden opgevangen door het COA, worden zij in dit onderzoek ook tot de asielzoekers gerekend. Ook mensen die na een afwijzing in afwachting van vertrek of in afwachting van een uitspraak op beroep of herhaalde aanvraag verblijven in een COA-opvanglocatie behoren tot deze populatie. Tot slot behoren ook personen die administratief geplaatst zijn bij COA tot deze populatie, zij verblijven niet fysiek in een COA-locatie, maar bijvoorbeeld bij familie of in een zorginstelling.
Tot de statushouders rekenen we alle personen die een verblijfsvergunning asiel voor bepaalde of onbepaalde tijd hebben ontvangen van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). In andere publicaties wordt ook wel de term vergunninghouder gebruikt. Zij kunnen nog in COA verblijven of zelfstandig in een gemeente gevestigd zijn. Ook nareizigers van statushouders ontvangen een (afgeleide) asielvergunning en behoren in dit onderzoek tot de statushouders. Nareizigers zijn gezinsleden van de statushouders aan wie onder speciale voorwaarden een machtiging voorlopig verblijf (mvv) wordt verleend binnen de nareistermijn (3 maanden na beslissing vergunning).noot4 Wanneer een mvv wordt verstrekt, krijgen deze gezinsleden na binnenkomst in Nederland een afgeleide asielvergunning.
Daarnaast worden in dit onderzoek ook de familieleden van statushouders meegenomen die via reguliere gezinshereniging naar Nederland komen. Deze familieleden worden in dit onderzoek meegeteld in het cohort statushouders, hoewel ze feitelijk geen asielvergunning hebben. Gezinsleden waarbij bezwaar is gemaakt op hun vergunning en dat bezwaar is afgedaan als ‘gegrond met inwilliging’, worden vanaf deze update voor het meest recente jaar ook meegenomen in de brondata over statushouders. In vorige updates was dit niet zo, wat zorgt voor een lichte onderschatting van het totale aantal statushouders, voor 2024 ongeveer 0,6%. Een deel van deze groep wordt wel in de populatie asielzoekers meegenomen.
Hervestigers zijn vluchtelingen die in het kader van het hervestigingsprogramma van de United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR, The UN Refugee Agency) worden geselecteerd en vervolgens door de Nederlandse overheid uitgenodigd worden om naar Nederland te komen. Deze personen krijgen daarmee een verblijfsstatus zonder voorafgaande indiening van een asielverzoek.noot5 Indien er nog geen zelfstandige woning voor hen beschikbaar is, kunnen zij ook in COA verblijven.
Een alleenstaande minderjarige vreemdeling (amv) is een minderjarige persoon die een aanvraag om toelating als vluchteling heeft ingediend en bij binnenkomst niet wordt begeleid en/of verzorgd door ouders of wettelijk voogd. De groep alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv’s) valt onder de verantwoordelijkheid van Nidos en wordt voor een deel opgevangen bij een COA-opvanglocatie, maar dat hoeft niet. Een deel van de amv’s wordt opgevangen door Nidos zelf. In de rapportage worden alle amv’s die geregistreerd worden door Nidos meegenomen.
Oekraïense vluchtelingen zijn in deze rapportage gedefinieerd als personen die volgens de IND vallen onder de Richtlijn Tijdelijke Bescherming van de Europese Unie. Dit kunnen personen zijn met een Oekraïense of niet-Oekraïense nationaliteit (derdelanders) die sinds eind februari 2022 uit Oekraïne naar Nederlands zijn gekomen. Nederland kent sinds 19 juli 2022 geen verblijfsbewijzen in het kader van de RTB meer toe aan personen die geen Oekraïense nationaliteit hebben en een tijdelijke verblijfsvergunning hadden in Oekraïne, daarom nemen deze aantallen af na juli 2022.noot6
In het eerste deel van deze rapportage wordt de eerste fase na aankomst van asielzoekers in Nederland besproken. Dit is de periode waarin mensen door het COA worden opgevangen. In het bijzonder wordt ingegaan op de omvang en samenstelling van de populatie en de verblijfssituatie. De populatie bestaat in dit deel uit alle asielzoekers (met of zonder verblijfsvergunning) en nareizigers die in de asielopvang verblijven. Het tweede deel van de rapportage gaat over personen die een verblijfsvergunning asiel hebben ontvangen. Hier wordt aandacht besteed aan hoe het de statushouders vergaat op het vlak van huisvesting, onderwijs, inburgering, arbeidsmarkt, sociale zekerheid, zorggebruik en criminaliteit. De populatie van dit deel bestaat uit alle asielzoekers en nareizigers met een verblijfsvergunning, en de gezinsherenigers die horen bij deze statushouders. Het derde deel van deze rapportage bestaat uit Oekraïners die sinds eind februari 2022 naar Nederland zijn gevlucht. Het gaat hierbij zowel om personen met de Oekraïense nationaliteit als om personen met een niet-Oekraïense nationaliteit die vallen onder de Richtlijn Tijdelijke Bescherming. Figuur 1.1.1 geeft een schematisch overzicht van de populaties in hoofdstuk 2 en 3 en hun overlap, terwijl figuur 1.1.2 een overzicht geeft van de populatie in hoofdstuk 4.
In deze publicatie zijn aantallen kleiner dan tien onderdrukt in verband met geheimhouding. Alle overige cijfers zijn afgerond op vijftallen, waardoor de som van de afzonderlijke aantallen kan afwijken van het totaal. Percentages zijn berekend op basis van deze afgeronde cijfers. Alle cijfers in deze publicatie zijn voorlopig en kunnen nog wijzigen.
1) Personen die geregistreerd zijn bij COA, inclusief administratief geplaatsten.
2) AMV’s worden opgevangen door Nidos en komen vaak niet in een COA opvang. Ook verkrijgen zij niet altijd een vergunning. Een deel van de AMV’s valt buiten de hier weergegeven populaties voor H1 en H2, maar wordt wel op basis van de Nidos populatie weergegeven in de paragraaf over AMV’s in H1.
3) Asielstatushouders zijn hier personen die een directe asielvergunning krijgen (initiële aanvragers en hervestigers) en personen die een afgeleide asielvergunning krijgen (nareizigers). Gezinsherenigers krijgen een gezinsvergunning via reguliere gezinshereniging, maar worden in dit onderzoek meegenomen als hun referent tot de onderzoekspopulatie met een directe asielvergunning behoort.
4) Hieronder verstaan we iedereen met een directe asielvergunning exclusief hervestigers. Hieronder vallen ook herhaalde aanvragen en zij-instroom.
5) Gezinsleden van initiële aanvragers aan wie een machtiging voorlopig verblijf wordt verleend binnen de nareistermijn. Zij krijgen een afgeleide asielvergunning.
6) Gezinsleden van statushouders die via reguliere gezinshereniging naar Nederland komen. Zij krijgen geen asielvergunning.
* De grootte van de blokken vertegenwoordigt geen waarde.
* De grootte van de blokken vertegenwoordigt geen waarde
1.2Dashboard
Naast deze rapportage is er een interactief dashboard, met daarin nog meer cijfers over de opvang van asielzoekers, de integratie van statushouders en cijfers over Oekraïense vluchtelingen onder de Richtlijn Tijdelijke Bescherming. In dit dashboard kunt u verdere uitsplitsingen bekijken naar cohorten, nationaliteitennoot7, amv’s, hervestigers en waar relevant geslacht, leeftijd en verslagjaar. In deze rapportage kan maar een beperkt aantal cijfers worden opgenomen en daarom raden we aan het dashboard daarnaast te raadplegen. Het dashboard biedt interactieve visuele representaties van de cijfers en ook mogelijkheid tot het inzien van de onderliggende tabellen.
Toelichting van cijfers in het dashboard is te vinden bovenaan iedere pagina onder het knopje ‘Meer informatie’. Ook wordt er meer informatie gegeven op de pagina’s ‘Algemene toelichting’ en ‘Bronnen, begrippen & afkortingen’ in het dashboard.
1.3Methode en begrippen
Naast de omschrijving in 1.1 zijn meer details over de methode, begrippen en afkortingen te vinden in het dashboard Asiel en Integratie onder het kopje ‘Algemene toelichting’ en ‘Bronnen, begrippen & afkortingen’. Ook is op iedere pagina van het dashboard bovenaan onder de knop ‘Meer informatie’ een toelichting te vinden over de aanpak die gehanteerd wordt bij de onderwerpen die op die pagina te vinden zijn. De figuren in de rapportage sluiten hierbij aan.
1.4Dossier Asiel, migratie en integratie
Meer informatie over asiel, migratie en integratie kunt u vinden in het dossier. In dit dossier staan recente cijfers en verdiepende artikelen over migratie, asielzoekers en de integratie van mensen met een migratieachtergrond.
1.5Literatuur
Literatuur
Dagevos, J., Miltenburg, E., Mooij, M. de, Schans, D., Uiters, E. & Wijga, A. (2020). Syrische statushouders op weg in Nederland: de ontwikkeling van hun positie en leefsituatie. Sociaal en Cultureel Planbureau. https://www.scp.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2020/06/04/syrische-statushouders-op-weg-in-nederland/Syrische-statushouders-op-weg-in-nederland.pdf
De Mooij, M., Dieleman, D., Hogendoorn, B., Van Houdt, K., & Van Klingeren, F. (2024). Integratie en Samenleven 2024. Centraal Bureau Voor de Statistiek. https://www.cbs.nl/nl-nl/publicatie/2024/47/rapportage-integratie-en-samenleven-2024
Engbersen, G. B. M., Bovens, M. A. P., Bokhorst, A. M., & Jennissen, R. P. W. (2020). Samenleven in verscheidenheid. Beleid voor de migratiesamenleving. Wetenschappelijke Raad Voor het Regeringsbeleid. Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid. https://www.wrr.nl/publicaties/rapporten/2020/12/14/samenleven-in-verscheidenheid
Huijnk, W., Dagevos, J., Djundeva, M., Schans, D., Uiters, E., Ruijsbroek, A. & Mooij, M. de (2021) Met beleid van start. Over de rol van beleid voor ontwikkelingen in de positie en leefsituatie van Syrische statushouders. Sociaal en Cultureel Planbureau. https://www.scp.nl/publicaties/publicaties/2021/04/08/met-beleid-van-start-over-de-rol-van-beleid-voor-ontwikkelingen-in-de-positie-en-leefsituatie-van-syrische-statushouders
Maliepaard, M., Witkamp, B. & Jennissen, R. (2017). Een kwestie van tijd? De integratie van asielmigranten: een cohortonderzoek (CAHIER, 2017-3). Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum. https://www.wodc.nl/publicaties/wetenschappelijke-artikelen/een-kwestie-van-tijd-integratie-asielzoekers-gaat-langzaam-maar-gestaag
Meer, M. van der, Otten, K., Noyon, S. M., Hendriks, I. P. & Schans, J. M. D. (2024). Een passende plek voor statushouders; ervaringen met de woonomgeving en het huisvestingsbeleid van Syrische en Eritrese statushouders (CAHIER, 2024-3). Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum. https://repository.wodc.nl/handle/20.500.12832/3354
Noten
Meer details over de methode, begrippen en afkortingen zijn te vinden in het Dashboard asiel en integratie onder het kopje ‘Algemene toelichting’ .
Nationaliteit wordt afgeleid van geboorteland, land van herkomst of de oorspronkelijke nationaliteit indien de nationaliteit onbekend of inmiddels Nederlands is.
Zie ook tabel ‘Uitgenodigde vluchtelingen; nationaliteit, geslacht en leeftijd’ en de toelichting hiervan.
Nationaliteit wordt afgeleid van geboorteland, land van herkomst of de oorspronkelijke nationaliteit indien de nationaliteit onbekend of inmiddels Nederlands is.